Morgunblaðið - 24.11.1984, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 24.11.1984, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 24. NÓVEMBER 1984 jfcftggQsft uÆ Umsjónarmaöur Gísli Jónsson I Orðabók Menningarsjóðs framan segir svo á bls. XIII: „Miömyndarendingin st (zt) í nýmáli er til orðin úr ending- unni sk í fornmáli en hún var komin af afturbeygða fornafn- inu sik (í nýíslensku sig). í fyrstu persónu eintölu var endingin þó mk, í fleirtölu sk; síðar kom sk í stað mk í ein- tftlu. Á síðari hluta 13. aldar var miðmyndarendingin z orðin al- geng og virðist tákna ts-hljóð. A 14. öld virðist framburður- inn hafa verið orðinn st eins og nú, en oft ritað zt eða zst Dæmi: ek kollumk > köllumz > köllumst > kallast; þú, hann kallask > kallaz > kall- ast; vér kollumsk > köllumz > köllumst, bér kallisk > kalliz > kallist, þeir kallask > kallaz > kallast." Jón Helgason prófessor seg- ir í Handritaspjalli (bls. 19) að elstu handrit af íslandi, þau sem ætla má að skrifuð séu nálægt aldamótunum 1200 og þar á undan, hafi ýms skýr auðkenni sem greini þau frá öllum öðrum. Meðal þeirra auðkenna er þetta: „Miðmyndarending er -sk (eða -sc) og munur á nafnhætti at iþrasc (iðrast) og hluttaks- orði (hafa) iþratsc." greinir. Honum var auðvitað kunnugt um að miðmyndin hefur einnig ann- ars konar merkingu, þótt sjaldgæfari sé. Er þá fyrst til að taka hvað menn gera hvor við annan. Dæmi: Mennirnir böróust = mennirnir börðu hvor annan, eða: Systkinin kysstust = systkinin kysstu hvort annað. Er þá sagt að miðmyndin hafi gagnvirka merkingu. Þá er ógetið hins þriðja. Miðmynd er stundum notuð í merkingu þolmyndar. Ef við segjum til dæmis, að hljóðið heyríst ekki eða hesturinn finn- ist ekki, þá meinum við að hljóðið „verði ekki heyrt" og hesturinn „verði ekki fund- inn." Hljóðið og hesturinn eru þarna „þolendur" þess verk- naðar sem um er að ræða. Enn getum við sagt með svipuðu tali: Dyrnar lokast, hurðin opnast. Ég vona að þetta síð- asta verði ekki til að vekja upp deilurnar um hurð og dyr. Eg hef ekki löngun til að fjalla um þær núna. Miðmynd er þá þannig til komin, að afturbeygða for- nafninu sik (nú sig) hefur verið skeytt við sögnina, eiikum til þess að tjá hvað einhver gerir við sjálfan sig. Með orðum dr. Bjarnar Guðfinnssonar er þetta þannig, er hann tilfærir heLsta merkingareinkenni miðmyndar: „Sá, sem fram- kvæmir verknaðinn og verður fyrir honum, er sami maður- inn." Dæmi af þessu tagi er: Mað- urinn kueddist = maðurinn klæddi sjálfan sig (sig sjálfur) eða: Stórveldin hervæddust ¦ hervæddu sig. Dr. Björn talaði réttilega um helsta merkingareinkenni miðmyndar, þegar hann lýsti henni með þeim orðum sem að Ending miðmyndar hefur nú breyst í st úr sk, eins og að framan segir. En breytingin hefur ekki numið staðar. Nú er t-hljóðið í þessari endingu áreiðanlega í hættu. Ég heyri það á tali fólks og sé það á riti þess. Ég hef séð: Mér skils, þeim finns, hann sagðis, þau faras hjá. Ekki veit ég hversu mikið er um þetta, en fleiri hafa veitt því athygli. Jóhann S. Hannesson kvað: Það er ýmialegt aí> í Caracas, en af ðllu er þetta samt lakas': þeir sem uila þar bes' sk-ppa t eftir s, en bað tjáir ekki um það ao sakas'. Þetta var lítils háttar um miðmynd, og umsjónarmann iangar til að auka smáræði við um þolmynd. Hugsum okkur fyrst einfalda gjörmyndar- setningu: Maðurinn tók bók- ina. Sé þessu snúið í þolmynd, verður það með því að nota hjálparsögnina að vera og lýs- ingarhátt þátíðar af aðalsögn- 264. þáttur inni: Bókin var tekin (af mann- inum), og má nú ekki misskilja viðbótina sem í sviganum er. Hins vegar verður að vekja at- hygli á því, að sumum hættir nú til að búa til kynlausa þolmynd, hafa lýsingarháttinn alltaf í hvorugkyni, en gæta þess ekki að laga kynið eftir kyni frumlagsins. Þess konar kynlaus þolmynd væri: Bókin var tekið, eða þó öllu heldur: það var tekið bókina. Ég hef séð: Honum var gefið lausan tauminn í staðinn fyrir: Hon- um var gefinn laus taumurinn, og heyrt hef ég: Mér var gefið góða köku í staðinn fyrir: mér var gefin góo kaka. Enn dæmi um kynlausa þolmynd: Merk- ing sú sem lagt er í orðið, í staðinn fyrir: Merking sú sem lögð er í orðið. Að lokum svofellt bréf sem ég þakka kærlega fyrir: Kæri Gísii! Smá athugasemd við 260. þáttinn um íslenskt mál í Mogganum. Þú ert þar að leita skýringa á nafninu Jósafat. Það kemur fyrir í ættartölu Jesú í 1. kafla Mattheusar- guðspjalls, og er það rétt hjá þér, að hann hafi verið kon- ungur í Júdeu, reyndar fimmti maður frá Davíð konungi. Skýring nafnsins er svo gef- in i spádómsbók Jóels, 3. kafla 7. versi, það er á bls. 923 í nýj- ustu útgáfu Biblíunnar. Neð- anmáls þar segir: „Jósafat merkir Drottinn dæmir." Frá Jósafat segir í fyrri Konunga- bók 15.24 og síðari Kronikubók 17.—21.1, það er nokkuð ítar- leg og skemmtileg frásögn. Með bestu kveðjum og stöð- ugu þakklæti fyrir þættina um islenskt mál. Þinn einlægur Jón Bjarman P.S.: Heimilisfang umsjónar- manns er nú Grundargerði 1D Akureyri. P.p-s.: f síðasta þætti varð vondur ruglingur, sem er um- sjónarmanni einum að kenna. Maður hlakkar til, en mann langar til. Lesendur eru beðnir að hyggja að þessu. Athugasemd vegna fréttar um skuldir útgerðar við olíufélögin í FRÉTT Mbl. f gær af nmneðum um olfuverð i aðalfundi LÍU er vitnað í það sem ég sagði um skuldir útgerðar- innar vift olíufélögin. Þar sem tilvítn- unin er tekin úr samhengi við upphaf 8itt og endi og er þar að auki breytt kemur í hana falskur tónn og þvf óska ég þess að þessi athugasemd verði birt óbreytt Það sem eg sagði var þetta: „Það mátti lesa þá fyrirsögn f dagblaði fyrir ekki löngu að olíufé- lögin væru að mergsjúga útgerðina og sfðan kom undirfyrirsögn um hrikalegar olíuskuldir útgerðarinn- ar. Það er hugsanlegt að rökstyðja megi að olfufélögin hafi með fjár- mognun á undirverði á gasolfu og svartoliu og með annarri lánastarf- semi til útgerðar og meö konverter- ingu viðskiptaskulda og með af- slætti af vöxtum, haldið lffinu í út- gerðarfyrirtækjum sem ekki er hægt að skapa rekstrargrundvöll og ættu því að vera úr leik eða yfirtek- in af bæjarfélögum eða Samband- inu. Ef svo er þá verðum við auðvit- að að bita úr nálinni með það eins og þeir ykkar sem þau örlög eru bú- in. En við höfum okkur það til máls- bóta að við höfum lánað útgerðinni olíu í góðri trú um að stjórnendur kerfisins gerðu sér grein fyrir því á hverju við lifum f þessu landi og sköpuðu útgerðinni skilyrði eða grundvöll til þess að greiða sínar skuldir, olíuskuldir sem aðrar, jafn- framt þvf að ná endum saman f rekstri sfnum. Sá grundvöllur verð- ur að gera ráð fyrir þvi að útgerðin greiði rétt verð fyrir þá olíu sem hún notar og þá meina ég greiði en ekki fái lánað." Eg vil leggja áhersiu á að ég er með ofangreindu að svara þeim ásökunum á olíufélögin, ekki bara það félag sem ég starfa hjá heldur öll oliufélogin, að fjárhagsleg vandamái útgerðarinnar séu oiíufé- lögunum að kenna vegna bess hve þau hafa lánað útgerðinni mikið. Auðvitað hafa olíufélögin með þessu verið að rétta útgerðinni hjálparhönd, enda fer það ekki á milli mála að útgerðarmenn hafa sótt fast að fá olíu lánaða þegar þeir hafa ekki getað greitt hana. Þar er ekki við olfufélögin að sakast heidur þá staðreynd að rekstrargrund- völlur útgerðar hefur hreinlega ekki verið fyrir hendi. Það er stóra mein- ið sem ég var að benda á f ræðu minni á aðalfundi LÍÚ. Þórður Ásgeirsson, forstj. Tónleikar í Austur- bæjarbíói MARGARETA Haverinen, sópran, og Colin Hansen, píanó- leikari, halda tónleika á vegum Tónlistarfélagsins í dag, laug- ardag, í Austurbæjarbíóí klukk- an 14.30. Á efnisskránni verða sönglög eftir Mozart, Pauré, Liszt og Rachmaninov. ^.BustDÓir.^ ÆKM FASTEIGNASALA •Hl^, Wf 28911 71 ¦ KLAPPARSTIG 26 ¦ Opiðídagfrá 12-15 Nýtt á skrá m.a.: Stórageröi 3ja herb. rúmg. 90 fm íb. Tvö mjög stór svefnherb., ein stór stofa, suöursvalir. Mjög snyrtil. íb. og sameign. Gott útsýni. Verö 1850 þús. Flúöasel 110 fm 4ra herb. íb. með aukah. í kj. Búr og þv.herb. innaf eldh. Laus strax. Verö 2-2,1 millj. Atvinnuhúsnæöi Verslunarhúsnæði Nálaegt miöbænurn viö mikla umferöargötu, 180 fm, í endur- nýjuöu húsnæoí. Iðnaöarhúsnæði í Hafnarfirði 120 fm á jaröh. meö innkeyrslu- dyr, lofthæö 5,5 m, mögul. aö gera milliloft. Nær fullbúið húsn. Afhending strax. * Auk þess erum við meö mikið únral etgna af öllum stæröum og geröum bmói i höludborgar- svæðinu og eins útíi landi. * Hringið og litíd skrá ykkur I kaupendaskrána og fiiö alllal fréttír al nýjum eignum i skrá. Vantar Höfum kaupendur að ýmsum stæröum fasteigna, m.a.: • 2ja—3ja herb. íbúöum ná- laegt miöbæ. • 3ja—4ra herb. ibúð nálægt Landspítala. • 3ja og 4ra herb. ibúö í Fossvogi eða Háaleiti • sérhaao í vesturbæ m. bílsk. • 4ra herb. íbúð á Högum eða Melum. • 4ra herb. íbúð á Seltjarnarn. • sérhaað í Hliðum norðan Miklubr., helst m. bflsk. • eínbýlis- »Oa raöhús í Foss- vogi, m.a.k. 6 svefnherb. • litið einbýli m. bflsk. í vestur- bæ og á Seftjarnarn. ''}¦' Agust Guö Helgi H. Jón Garðastræti 45 Símar 22911—19255. Höfðabakki — Iðnaðarhúsnæði Um 240 tm iðn.husnæði. Gæti selst i tvennu lagi. Húsbyggjandi lánar 1.200 þús. til 5 ára. Vantar Okkur vantar allar stærðir og gerðir eigna i aöluskré máWhitfiing* og tmfipnmilm KvAW- og r»s)tga»r**mi oðfcwtjof 78136. sownMnn Luovpk Otoffooon og Moroiot Jonooottii. 29555 Opiö frá 1—3 2ja herb. íbúðir Efstihjalli. 2ja herb. 65 fm íb. á 2. hæö. Verö 1450 þus. Kambasel. 2]a—3]a herb. íbúö á jarðh. meö sérfnng., mjðg glæsil. innr. Sléttahraun. 2ja herb. 65 fm íb. á 3. hæö. Bílskúrsréttur. Verð 1450—1500 þús. 3ja herb. íbúðir Eyjabakki. 3ja herb. 90 fm íb. á 1. hæö. Þvottur og búr innaf eldhúsi. Aukaherb. i kj. Verð 1800—1850 þús. Álagrandi. 3]a herb., 85 fm, íbúö á jarðh , nýjar innr. Verö 1950—2000 þús. Vesturberg. 3ja herb. 80 fm íb. á 4. h. í tyftublokk. Verö 1600- —1650 þús. 4ra herb. íbúðir Stelkshólar. 4ra herb. 110 fm íb. á 3. hæö ásamt bílskúr. Mjög vandaðar innréttingar, glæsileg eign. Verö 2,4 millj. Kleppsvegur. 4raherb. 110 fm íb. á jaröh. Verö 1800— 1850 þús. Lindargata. 100 im sérhæö auk 50 fm bflskúrs. Losnar fljótl. Verö 1900 þús. Krummahólar. 4ra herb. 110 fm íb. á 5. hæö. Bílsk. réttur. Hellisgata. 2 x 50 fm hæö og ris, sem sk. í 2 saml. stofur og 4 svefnh. Verö 1850—1900 þús. Langholtsvegur. 4ra herb. 120 fm íbúö á 1. hæð. Skiptí á minni eign æskileg. Siéttahraun Hf. 4ra herb. 110 fm íbúö á 3. haeð. Bílskúrs- réttur. Laus nú þegar. Verð 1850 þús. Víðimelur. 120 fm sérh. á 1. h. 35 fm bflsk. Verö 3,1 millj. Laugarnesvegur. 4ra—5 herb. 124 fm íb. á 3. hæð. Möguleg skipti á minni eign. Verö 2,4 millj Granaskjol. 140 fm sérhæö á 1. hæo. 40 fm bflskúr. Verö 3.3 millj. Gaukshólar. Giæsii. 135 fm íb. á 6. h. Mikið útsýni. Þrennar svalir. Bflsk. Verö 2,6 millj. Mögul. að taka mfnni eign upp 1 kaupverð. Miöleiti. Glæsíl. 110 fm endaíb. á 1. hæo í lltlu samb. húsi. Mikil og glæsil. sameign. Sérgarður til suðurs. Bílskýli. Einbýlishús og raðhús Langagerði. 230 fm einbýt- ishús, sem er tvær hæöir og kjallari. Stór bilskúr. Sklpti á minni eign koma til greina Verð 5 millj. Keilufell. 150 fm einb. á 2 hæöum auk 30 fm bilsk. Mjög skemmtil. eign. Verð 3-3,2 millj. Vantar allar stæröir og geröir eigna á stfluskrá EK3NANAUST, Ból»taöarhliö 6,105 R*yk|avfk. Símar 29555 — 29558. Hróllur Hjaltason. viðskiptatraBoingur. Margareta Haverinen Til sölu í Fossvogi Neörí hæö, 155 fm, asamt rúmgóöum bílskúr, sem innangengt er í. íbúðin er sérgerð fyrir fatlaö fólk, hún er nú tilbúin undir tréverk en getur verið fullgerð og tilbúin til afh. i' janúar nk. Kaupendaþjónustan, sími 30541. Örn Isebarn, sími 31104.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.