Morgunblaðið - 28.06.1985, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 28.06.1985, Blaðsíða 16
 16 MORGUNBLAÐID, FÖSTUDAGUR 28. JÚNÍ1985 ISIMIDS AMERÍKA PORTSMOUTH/NORFOLK 9. juli' 15. juli 23. júli 7. ágúst 8. júlí 16. júlí 22. júll' 5. ágúst 18. Júlí BRETLAND/MEGINLANO IMMINGHAM Laxfoss Bakkafoss City of Perth Laxfoss NEWyORK Laxfoss Bakkafoss City of Perth Laxfoss HALIFAX Bakkafoss Alafoss Eyrarfoss Alafoss Eyrarfoss FELIXSTOWE Alafoss Eyrarfoss Alafoss Eyrarfoss ANTWERPEN Alafoss Eyrarfoss Alafoss Eyrarfoss ROTTERÐAM Alafoss Eyrarfoss Alafoss Eyrartoss HAMBORG Alafoss Eyrarfoss Alafoss Eyrarfoss GARSTON Fjallfoss Fjallfoss LISSABON Skefðsfoss NORDURLOND/ EYSTRASALT BEROEN Skógafoss Reykjafoss Skógafoss Reykjafoss KRISTIANSAND Skógafoss Reykjafoss Skógafoss Reykjafoss MOSS Skogafoss Skógafoss HORSENS Skogafoss Reykjafoss Reykjafoss QAUTABORG Skogafoss Reyk/afoss Skógafoss Reykjafoss KAUPMANNAHOFN Skogafoss Reykjafoss Skógafoss Reykjafoss HELSINGBORG Skógafoss Reykjafoss Skógafoss Reykjafoss GAVLE Lagartoss GDYNIA Lagarfoss ÞÓRSHOFN Skógafoss RIGA Lagarfoss 30. júní 7. júli 14. Júlí 21. júli 1. juli 8. júlí 15. júlí 22. júlí 2. júli 9. júlí 16. júlí 23. júli 3. júlí 10. juli 17. júli 24. |uli 3. júli 10. |uh 17. juli 25. Júlí 1.JÚIÍ 15. júlí 15. |úli 29. júní 5. júli 13. júlí 19. júli 1. júlí 8. júlí 15. juli 22. júli' 2. juli 16. juli 4. júli 11. júli 25. júli 3. juli 10. juli 17. juli 24. juh 5. juli 12. juli 19. juli 26. júlí 5. júlí 12. júlí 19. júlí 26. juli 29. júní 2. juli 13. júli 1 julí EIMSKIP Pósthússtræti 2. Sími: 27100 Laugarnesið — eftirÞór Magnússon Jörðin Laugarnes er eitt þriggja fornra stórbýla á Seltjarnarnesi. Hinar eru Vík (Reykjavík) og Nes viö Seltjörn, en öllum þessum jörðum fylgdu síðan smábýli eða hjáleigur, sem sum hver urðu síð- an sjálfstæðar jarðir með tíman- um. Laugarness er fyrst getið í Njáls sögu. Þá áttu jörðina bræðurnir Þórarinn, Ragi og Glúmur Óleifs- synir á Varmalæk, en Þórarinn skipti við bræður sína á jörðum og fluttist suður í Laugarnes. Eftir víg Glúms, er átt hafði Hallgerði langbrók, skipti Hallgerður við Þórarin á jórðum og fluttist í Laugarnes, og virðist af þessu ljóst, að Laugarnes hafi verið byggt á söguöld. Ekki getur Laugarness frekar í fornum sögum, en sagnir eru um, að Hallgerður hafi flutzt í Laug- arnes á ný eftir víg Gunnars á Hlíðarenda, er var þriðji maður hennar, og hafi hún andazt þar, en hvergi er það nefnt í heimildum. Þóttust menn jafnvel kunna að benda á leiði hennar, sumir í kirkjugarði en aðrir utan hans, en allt er það harla óljóst og Hall- gerðarleiði það, sem var sunnan við kirkjugarðinn, reyndist vera gjallhóll frá rauðablæstri, er hann var fjarlægður. Kirkja hefur snemma komið í Laugarnesi. Hennar er fyrst getið í kirknaskrá Páls biskups Jóns- sonar frá um 1200. Fyrsti máldagi hennar er frá 1397, en 1235 átti kirkjan, ásamt Viðeyjarkirkju, helming af veiði í Elliðaánum. Prestar munu ekki hafa setiö í Laugarnesi og kirkjan ekki í tölu nafnkenndari kirkna, þótt helguð væri mörgum dýrlingum, auk Guði og Maríu. Laugarneskirkja var lögð niður árið 1794. Gamli bæjarhóllinn í Laugar- nesi vitnar um langa byggð, og þar stendur enn timburhús frá því snemma á þessari öld, reisulegt á sinni tíð en nú orðið laslegt. Þarna hafa safnazt moldir frá bygging- um og sorp öldum saman og hóll- inn þannig smám saman hlaðizt upp, eins og annars staðar, þar sem byggð hefur lengi haldizt. Einhvers staðar ættu að leynast þar í jörðu minjar frá búskapartíð Hallgerðar í Laugarnesi, hafi Njáls saga rétt fyrir sér, hvort sem þær verða nokkurn tíma leiddar fram í dagsljósið. Kirkjugarðurinn í Laugarnesi, sem er friðlýstur, er fast sunnan við Laugarneshúsið, framan í bæj- arhólnum, en það var tíðast að kirkjur stæðu annað hvort gegnt bæjardyrum eða í bæjarröðinni, og kirkjugarður í kring. Garður- inn er ferhyrntur og sér fyrir sálu- hliði á vesturvegg, og einnig virð- ist móta nokkuð glöggt fyrir kirkjutóttinni í miðjum garðinum, sem hefur verið torfkirkja með timburstafni, vafalaust eins og fjöldi kirkna á fslandi á 18. öld- inni. Kirkjan hefur snúið frá aust- ri til vesturs, eins og kirkjulög ákváðu, en úr henni er fátt eitt varðveitt, líklegast aðeins altar- istaflan, sem þeir Bjarni Pálsson og Eggert ólafsson gáfu kirkjunni Þór Magnússon „til maklegrar skylduendurminn- ingar" árið 1757, svo og söngtafla, báðar í Þjóðminjasafni. Nokkrum sögum fer af Laug- arnesi í lok miðalda, en þá var jörðin í eigu ýmissa auðmanna, en þegar jarðabókin er samin árið 1703 er jörðin í eigu Elínar Há- konardóttur, ekkju sr. Guðbrands Jónssonar prests í Vatnsfirði, og síðar eignaðist hana Hannes Finnsson biskup að erfðum. Eftir Hannes fær Valgerður ekkja hans jörðina, en hún giftist síðar Steingrími Jónssyni, er varð bisk- up 1824. Þau fluttust að Laugar- nesi 1825 og bjuggu þar til æviloka Steingríms, en konungur keypti jörðina 1838 til áframhaldandi biskupsseturs. Ekki varð það þó nema skamma hríð, því að eftir- maður Steingríms, Helgi Thord- ersen, fluttist til Reykjavíkur 1850. Árið 1825 reisti Steingrímur biskup steinhús í Laugarnesi, Laugarnesstofu, og var hún eitt örfárra steinhúsa, sem reist voru hér á landi á fyrri hluta 19. aldar. Laugarnesstofa stóð þó ekki heima á bæjarstæðinu gamla, heldur allnokkru vestar, skammt sunnan við vinnustofu Sigurjóns ólafssonar myndhöggvara. — Þetta hús stóð þó ekki lengi. Það virðist hafa verið illa frágengið að þaki og lak stöðugt. Síðustu árin var það ekki hæft til íbúðar og var rifið fyrir aldamótin, en síðast voru vistaðir þar franskir bólu- sóttarsjúklingar árið 1871. Nokkr- ir þeirra létust úr bólunni og voru jarðsettir í gamla Laugarnes- kirkjugarði síðastir manna, nyrzt og efst í garðinum. Til eru myndir af Laugarnes- stofu, en hún hefur verið svipuð Viðeyjarstofu að útliti nema minni, og á framhlið var stór kvistur með skúrþaki. Árið 1885 keypti Reykjavíkur- bær Laugarnes, og 1898 reistu danskir Oddfellowar holdsveikra- spítala í Laugarnesi. — Spítalinn var gríðarstórt timburhús, líkleg- ast stærsta hús landsins á þeirri tíð, tvílyft og með stuttum álmum til endanna. Var með þessu merki- lega framtaki lagt til baráttu við hinn hræðilega sjúkdóm holds- veikina, sem hér hafði verið land- læg lengi og lyktaði þeirri baráttu með algerum sigri yfir þessum vágesti. Síðustu sjúklingarnir voru fluttir úr Laugarnesi í Kópa- vog árið 1940, er brezki herinn lagði hald á spítalann og reisti mikið braggahverfi og víghreiður allt umhverfis hann, og af völdum hersins brann svo spítalinn árið 1943. Laugarnesspítali stóð á flötinni austan við hús Sigurjóns ólafs- sonar og sneri framhlið í suður. En engin greinileg merki sjást lengur um þessi hús, Laugarnes- stofu eða holdsveikraspítalann, því að bæði hafa umsvif hersins á sinni tíð máð þau út og síðan hef- ur svæðið verið jafnað, er skálarn- ir voru rifnir. Sem að líkum lætur voru hjá- leigur í landi Laugarness. í Jarða- bók Árna og Páls eru taldar fjór- ar, Norðurkot, sem áður hafði heitað Sjávarhólar, Suðurkot og Barnhóll, og að auki ein ónefnd heima við bæinn, sem þó var ekki gómul. Hinar þrjár fyrstnefndu eru enn þekktar, eða staðirnir þar sem þær voru, en ekki sést lengur marka fyrir húsaskipan, enda hef- ur umrót hersins sennilegast um- turnað þeim, og á rústum Suður- kots virðist a.m.k. hafa verið virk- isgröf. Norðurkot stóð þar sem nú er hóll við sjóinn norðan við klettana yzt á Laugarnestanganum, norðan við malarkambinn. Þetta er greinilega bæjarstæði, og neðan Víkurblaðið á Ilusavík: Áskriftir fleiri utan Húsavíkur en í bænum Spjallað við Jóhannes Sigur- jónsson, ritstjóra „Við erum stolt af útbreiðslu Víkurblaðsins. Um 1200 áskrifend- ur eru að blaðinu, sem er prentað í 1300 eintökum. Askriftir skiptast í ivonnt; við erum með um 600 áskrifendur á Húsavík og liðlega 600 annars staðar á landinu, Þing- eyinga sem flutt hafa á brott. Raunar er nú svo komið að áskrift- ir utan Húsavíkur eru fleiri en í bænum," sagði Jóhannes Sigur- jónsson, ritstjóri, blaðamaður, iramkvæmdastjóri og útgefandi KiLstjórnin; Antonía Sveinsdóttir, Arnar Björnsson sem framkallar filmur og Jóhannes Sigurjónsson, ritstjóri, situr við ritvélina. Morgunbiaðio/RAX Víkurblaðsins í samtali við blaða- mann Morgunblaðsins. Víkurblaðið var stofnað árið 1979 af þremur ungum Húsvík- ingum; Jóhannesi Sigurjónssyni, Arnari Björnssyni og Kára Arn- óri Kárasyni. „Þetta var eigin- lega bríarí. Kári átti hugmynd- ina. Blað haffti ekki verið gefið út á Húsavík í 30 ár. Okkur þótti það ótækt, enda hafa Þingey- ingar ávallt litið á sig sem mikla andans menn. Við vissum ekkert hvað við vorum að fara útí, en viðtökur urðu feikilega góðar. Fólk hafði ekki trú á þessu uppá- tæki, en var ánægt með framtak- ið. Að vísu höfðum við ekki fyrir launum þrjú fyrstu árin, en vor- um ungir fullhugar og það sem réð úrslitum; óbundnir og gátum varið tíma okkar í þágu blaðsins. Víkurblaðið er nánast alveg verk mitt — ég ritstýri blaðinu, skrifa, tek myndir, teikna það, próafarkales, pakka því og dreifi. Hins vegar framkallar Arnar filmur og kópíerar. Við fáum talsvert af aðsendum greinum. í

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.