Morgunblaðið - 12.12.1986, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 12.12.1986, Blaðsíða 30
30 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 12. DESEMBER 1986 ,+ Austanvindar eftír Hauk Benedikts- son Viðbrögð manna við hugmynd borgarstjóra um að selja Borg- arspítalann eru með ýmsu móti. Því er ekki að neita að sala á allri sjúkraþjónustu heillar höfuðborgar er nýmæli, sem menn gerðu sér ekki grein fyrir að kæmi uppá. Úr því að svo er, hlyti það að vera áþekkt því að selja bæjarútgerð, heykögglaverksmiðju og þang- mjölsverksmiðjur, sem mælst hefur vel fyrir. Almenningi hefur ekki verið gerð grein fyrir þvf að sala á félagslegri þjónustu gæti verið ann- ars eðlis. Menn treysta eðlilega á dóm- greind þeirra fulltrúa, sem þeir hafa kosið til að fara með stjórn borgarinnar. Reynslan sýnir að það er ekki einhlítt og má segja að ekki komi að sök í minniháttar málum ef menn læra af reynslunni. En þegar um grundvallaratriði er að ræða eins og í þessu tilfelli er of seint að vakna, þegar skaðinn er skeður. Sú spurning vaknar fyrst hvað það sé, sem rekur borgarstjóra til þessara viðbragða að selja allar sjúkrastofnanir borgarinnar vegna fyrirhugaðs flutnings á fjárlög. Landssamband sjúkrahúsa hélt fund með heilbrigðismálaráðherra í des. á sl. ári til að mótmæla þá fyrirhuguðum flutningi 15 sjúkra- húsa á fjárlög þessa árs sem nú er að liða, án nokkurs undirbúnings. Leiddi það til þess að flutningi var frestað og nefnd sett í málið. Nefnd þessi mun hafa skilað áliti, sem hefur lítið verið kynnt fyrir aðilum málsins. Þó er talið að í því plaggi sé ekkert um meginatriði málsins. Ástæður fyrir mótspyrnu við að fara á fjárlög voru í fyrra og eru enn hinar sömu. Þær eru kröfur um raunhæfa áætlanagerð, sem byggist á skýrri ákvörðun um verk- svið hvers spítala og mönnum einstakra deilda samkvæmt því. Það þarf að fylgja traustur fram- reikningur á verðlagsbreytingum. Þá verður að gera kröfur til þess að til staðar sé í heilbrigðisráðu- neyti fagleg stjórnsýsla til trúverð- ugrar ákvarðanatöku og ráðgjafar. Að uppfylltum þessum skilyrðum eru sjúkrahúseigendur reiðubúnir til að bera ábyrgð á kostnaði, sem stofnað er til utan þess ramma. Ekkert af framanrituðu er til staðar og meðan svo stendur, er fjarstæða að taka þá fjárhagsábyrgð sem óhjáícvæmilega fylgir flutningi á fjárlög. Kröfur þessar eru nú ekki aðrar en flestir gera til sjálfs sín. Þetta hefur borgarstjóri gert sér grein fyrir, en viðbrögð hans um sölu hljóta að byggjast á því að hann sitji með úrslitakosti frá ríkis- valdinu um flutning á fjárlög og þá frá fjármálaráðherra og/eða heilbrigðismálaráðherra (Sjálfstæð- isflokksins). Sé þarna rétt til getið eru við- brögð borgarstjóra rökrétt til að fá umræðuna upp á borðið og knýja stjórnvöld til viðræðna (án þess að selja). Landssambandinu tókst að hræða heilbrigðisráðherra frá þess- um aðgerðum á síðasta ári og borgaryfirvöldum er engin vorkunn að gera það nú. Við skulum ekki sleppa því úr umræðunni, að flutningur á fjárlög nær til allra sjúkrahúsa sveitarfé- laga í landinu. Það hefur fallið í skuggann af þessari uppákomu með Borgarspítalann. Þannig gæti ríkið verið í þeim hugleiðingum að kaupa öll sjúkrahús landsins. Að þau hafa ekki verið boðin til sölu styður þá skoðun mína að menn líta á við- brögð borgarstjóra meira sem tilraun til að fá í gang raunhæfa umræðu um málið. Ég varð þeirrar ánægju aðnjót- andi að fá að taka þátt í undirbún- ingi og rekstri Borgarspítalans frá upphafi og mótun þess starfs, sem þar fer fram. Einnig sat ég í hinni frægu daggjaldanefnd frá upphafí 1969 til 1985. Þess vegna tel ég ekki úr vegi, þótt ég sé horfinn af þessum starfsvettvangi, að greina frá minni reynslu og þekkingu á þessum málum ef hinn almenni borgari yrði einhvers vísari. Hver er munur á dag- gjöldum og fjárlögum I lok 6. áratugarins var svo kom- ið að sjúkrahús landsins voru komin i þrot vegna óraunhæfra fjárveit- inga. Þá lék ríkið þann ljóta leik að halda af ásettu ráði niðri greiðsl- um til sjúkrahúsa í „sparnaðar- skyni" eins og raunar núna, en þá greiddu sveitarfélög 40% rekstrar- kostnaðar. Var svo komið, að sveitarfélög, sem ráku sjúkrahús, sátu uppi með 30—40% halla, jafn- vel þótt hann væri tilkominn vegna sjúklinga frá öðrum sveitarfélögum. Vegna þessara aðstæðna var Landssamband sjúkrahúsa stofnað til að fá leiðréttingu á þessu ófremd- arástandi. Fékkst þá fram endur- skoðun á lögum um almannatrygg- ingar þar sem sett var á stofn daggjaldanefnd, sem hefur það hlutverk, að ákveða daggjöld og gjaldskrár sjúkrahúsa á þann hátt að heildartekjur stofnana miðist við að standa straum af töku vegna skorts á upplýsingum. Varla er hún að greiða rekstrar- kostnað, sem stofnað er til utan við eðlilegan rekstur. Með þessum vinnubrögðum hefur starfsmanna- sparnaður snúist upp í 50—100 millj. króna vaxtagreiðslur á ári. En þannig hafa sjúkrahúsin á end- anum fengið allan sinn kostnað greiddan. Engin ástæða er til að ætla að vinnubrögð verði með öðrum hætti við gerð fjárlaga. Þannig er nú í fjárlögum gert ráð fyrir um 5% þenslu á næsta ári og ekki gert ráð fyrir að bæta meiru verði það raun- in. Á sama tíma gerir Reykjavíkur- borg ráð fyrir 10—15% þenslu í sinni fjárhagsáætlun. Það verður ekki með neinu móti gert upp á mílli þessara greiðsluaðferða, ef sami aðili framkvæmir þær á sama hátt. Hins vegar eru tvö atriði sem skipta meginmáli og það er að á fjárlögum má slá því föstu, að fenginni reynslu, að sjúkrahúsin verði látin sitja uppi með „rekstrar- halla" sem getur orðið til vegna duttlunga embættismanna eða þess að menn vilja ekki afla traustra upplýsinga. Annað er að við flutn- ing á fjárlögum fellur niður öll kostnaðarþátttaka sveitarfélags- ins og þá þarf ekkert að tala við Haukur Benediktsson „Það er af og frá að meirihluti Reykvíkinga sé tilbúinn til að fylgj- ast með austur fyrir járntjald, en ferðinni er heitið þangað. Fram- sóknarf lokkurinn, sem undanfarin ár hefur barist fyrir sölu Borg- arspítalans, hefur ekki riðið feitum hesti frá því trúboði." - iin iii.MiuiH iiiiítiiH í.iriin •jit ;: ..?> :; **M h IIH'H' .- **:: i »*#*»¦*»*#• "„. ¦ •**§• ' *-*!«j"';*'# ¦jt<*Jk * * *4 *' * * **í •Í! EJ ¦.;><¦¦ mi iiiij fiéf.l rw-f: f~ 9S 33 :« -iji m m m «§i SS SS 31 'Ú n ss 33 «111 SS 53 33 tjii * > ¦j ss 5!,? t * * « « * 13. É|| fypp-ss.s ¦9 t°i 11% m Sf Borgarspítalinn eðlilegum rekstrarkostnaði, enda séu gjöldin í samræmi við hagkvæman rekstur og þá þjón- ustu sem stofnunin veitir. Nefnd þessi hefur ákveðið dag- gjöld frá 1. jan. 1969. Fyrsta áratuginn voru afgreiðslur nefndar- innar mjög í samræmi við rekstrar- kostnað. Sjaldgæft var að rekstrarhalli væri yfir 4—5%. Síðar þegar ráðherra fór að krukka í ákvarðanir nefndarinnar með því að seinka gildistöku hækkana svo og með vaxandi verðbólgu fóru hlutirnir úr skorðum. Ég minni á að á þessum árum fram til 1983—'84 var öllum opin- berum þjónustustofnunum landsins úthlutað gjaldskrám af hálfu stjórn- valda án nokkurs tillits til rekstrar- kostnaðar. Þannig voru flest þjónustufyrirtæki sveitarfélaga komin á vonarvöl þegar þessum gjörningum linnti. Má þar til nefna hitaveitur, rafmagnsveitur o.fl. Nú hafa þessi fyrirtæki reist við með eðlilegum viðskiptaháttum. Sala á Hitaveitu Reykjavíkur á þeim tíma þætti varla í dag teljast til heilla- ráða. Er þetta algjörlega sambæri- legt við daggjöld sjúkrahúsa á þessum árum, nema að þrengingum sjúkrahúsanna linnti ekki og enn búa þau við þessar aðstæður. Mest hef ég undrast þá stjórnvisku að svo til ekkert starfslið hefur unnið að þessum málum hvorki fjárhags- hlið þeirra né faglegri. Lengst af var einn maður í ihlaupavinnu við alla útreikningsvinnu og upplýs- ingasöfnun og ekki hefur þótt ástæða til að stofna til neinnar fag- legrar stjórnsýslu um sjúkrahúsmál þrátt fyrir stöðugar tilraunir lands- sambandsins um úrbætur. Að sjálfsögðu hefur þetta sleifarlag leitt til handahófsákvarðana, sem lýsa sér aðallega í því að vanáætla daggjöid og bæta siðan vanáætlun- ina á næsta ári á eftir. Með því að bæta rekstrarhalla á næsta ári er nefndin að sjálfsögðu að viðurkenna getuleysi sitt til réttrar ákvarðana- sveitarstjórnir meira um áhrif á þróun mála. Sporin hræða Ríkisvaldið hefur alla tíð verið dragbítur á allan sjúkrahúsrekstur í landinu, og hér væri skrítið ástand, ef frumkvæði sveitarstjórna og líknarfélaga hefði ekki komið til. Sagan er svo skýr að sveitar- stjórnarmenn hafa enga afsökun ef þeir flýja frá þessu verkefni og láta sjúkrahúsin grotna niður í höndum þeirra, sem virðast hvorki hafa vilja né getu ú\ að sinna þeim á viðunandi hátt. Á það má minna að ef ríkið yfirtekur allan sjúkra- húsrekstur, er ísland eina landið vestan járntjalds, sem telur sér henta það stjórakerfi. Öll Norð- urlöndin hafa undanfarna 2 áratugi unnið markvisst að því að flytja allan rekstur heilsugæslu og sjúkra- húsa út til sveitarfélaganna þ.e. þeirra sem gerst eiga að vita hvar skórinn kreppir. Ég tel ekki astæðulaust að minna Reykvíkinga á eftirfarandi þegar menn hugsa til algjörs ríkisrekstrar. Reykjavíkurborg byggði fæðing- ardeild í samvinnu við ríkið á 5. áratugnum og skyldi þátttaka borg- arinnar tryggja fæðandi konum fullkomna þjónustu. Eftir tíu ár var stór hluti kvenna farinn að fæða börn sín á göngum og baðherbergj- um deildarinnar. Engum fortölum varð við komið. Borgin setti á stofn, á eigin kostnað, fæðingarheimilið við Eiríksgötu til að bjarga málum. Var það bráðabirgðaaðgerð, sem átti að leysa vandann þar tií ríkið sæi að sér. Það starfar enn. Borgin sinnti illa sjúkrahúsþörf borgarbúa fyrr á árum en þegar hún tók loks til hendinni og hóf byggingu Borgarspítala um 1950 voru veitingar svo knappar af hálfu ríkissjóðs að húsið var aðeins rúm- lega fokhelt árið 1962. Þá brast þolinmæði borgaryfirvalda og var ákveðið að hraða framkvæmdum vegna lélegs ástands í sjúkrahús- málum í borginni. Framkvæmdum var hraðað án alls tillits til fjárveit- inga ríkisins og var spítalinn tekinn í notkun á árunum 1965—1970. Þar lagði borgin til óhemju fjármagn fyrir ríkið, sem tók 10—12 ár að fá endurgreitt óverðtryggt þ.e. skuldin var aldrei borguð. Þetta gerðu menn áreiðanlega ekki að gamni sínu, heldur því að nauðsyn brýtur oft lög. Á sama hátt hafa borgaryfirvöld byggt og rekið Grensásdeild, Arnarholt, Hafnar- búðir, Hvítaband o.fl. Ríkið tók engan þátt í þessum byggingum. Borgarspítalinn hefur þróast mjög farsællega frá upphafí og verið eigendum og starfsfólki til mikils sóma. Þar hefur verið haldið uppi miklu frumkvæði á ýmsum sviðum, og tekin upp ný þjónusta, við sjúklinga, sem ella hefði ekki komið fyrr en miklu síðar. Til upp- rifjunar má geta þess að á sínum tíma var 2 heilaskurðlæknum „smyglað" til landsins og sett upp heilaskurðlækningadeild. Þannig var útrýmt flutningi á hundruðum sjúklinga til uppskurðar erlendis (í óþökk heilbrigðisyfírvalda) en með góðum stuðningi borgaryfírvalda. Borgarstjórinn samþykkti kaup á fyrsta tölvusneiðmyndatæki sem kom til landsins. Þá höfðu slík tæki veríð í notkun um 10 ára skeið á hinum Norðurlöndunum. Þótt tækið væri keypt gamalt frá Noregi spar- aði það fjölda fólks utanferðir og aðrir fengu lífsnauðsynlegar rann- sóknir og meðferð löngu áður en stjórnvöld vöknuðu. Ríkið vildi eng- an þátt eiga í þessum kaupum og lét borgina greiða full aðflutnings- gjöld. Svona mætti lengi telja. Allt sem hér er upp talið var ekki stranglega löglegt skv. bók- stafnum, en ástæðan fyrir þessum ávirðingum var sú að Reykvíking- ar hafa aldrei sætt sig við sinnuley8Í ríkisvaldsins í heil- brigðismálum. Kannski það sé að breytast. Er ekkert annað til ráða en ríkisrekstur Vitanlega er hægt að reka sjúkrahúsin áfram á vegum sveitar- félaga eins og hingað til, en Alþingi hefur brenglað svo tekjuöflun þeirra að þau eru að verða vanmegnug til alls nema halda ráðstefnur um getuleysi sitt. Þessu er að sjálf- sögðu hægt að breyta aftur í fyrra horf, þegar sveitarfélög greiddu 40% kostnaðar við sjúkrahúsrekst- urinn. Það virðist bara ekki vera vilji fyrir því á Alþingi. Borgaryfírvöld hafa margreynt að fá ríkið til samstarfs um verka- skiptingu stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík. Sett var á stofn nefnd til að vinna að þessu verkefni fyrir mörgum árum, en ráðuneytismenn svæfðu hana eftir nokkra fundi. Þegar Landakotsspítali komst í eigu ríkisins opnuðust möguleikar til mikilla skipulagsbreytinga. Þeir voru ekki notaðir og spítalinn af- hentur hópi manna úti í bæ til að ráðskast með. Hver segir að sömu vinnubrögð verði ekki viðhöfð nú. Nærtækasta leiðin og sú sem sjálfsagt flestir gfætu sætt sig við meðan þessi hringlandaháttur gengur yfir, er að fresta öllum breytingum meðan menn eru að ná áttum og endurskoðun fer fram á verkaskiptingu ríkis og sveitarf élaga á heilbrigðismálum í heild. Þetta mál snertir ekki bara Borgarspítalann heldur öl sjúkrahús landsins. Umræður um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga hefur staðið látlaust í 30 ár án árangurs. Þar kemur gjarnan fram sú hug- mynd að ríkið sjái um sjúkrahús- rekstur en sveitarfélög um heilsugæslu og málefni aldraðra. Þetta hljómar ekki svo illa fyrir ókunnuga, en þeir sem við þetta vinna eiga erfitt með að finna landamærin þegar heilsugæslan er inni á miðju gólfi í sjúkrahúsinu úti á landsbyggðinni eða skera úr um vistun aldraðra á spítala ríkisins eða öldrunarstofnun sveitarfélags- ins. Ný stofnun? Þarna yrðu opnaðar dyr fyrir eilífa togstreitu. Ekki sé ég fyrir mér lausn á sárum skorti á sjúkradeildum fyrir aldraða Reykvíkinga með því að selja allar öldrunardeildir borgar- innar og opna þær fyrir öllum landsmönnum. Ríkið hefur sl. 2 ár svo til lokað fyrir allar framkvæmd- ir á öldrunardeildum í B-álmu og verður þeim varla sinnt mikið með- an verið er að borga spítalann. Nú bregður hins vegar svo við að borg- aryfirvöld sætta sig við seinagang- inn. Heilbrigðismálaráðherra fer of geyst í þessu máli með því að ætla að knýja fram flutning sjúkrahúsa á fjárlög og þar með svipta sveitar- félög, sem þó eiga sinn hlut í byggingum, öllum yfirráðum á því sem þar fer fram. ¦ Það sem hér hefur verið rakið er ætlað til þess að sýna fram á að ríkisvaldið er alls ófært til að yfirtaka rekstur sjúkrahúsa sveitar- félaga, enda engin ástæða til, vegna þess að sveitarfélög eru miklu hæf- ari til þess að reka þau við eðlilegar fjárhagsástæður, enda hafa þau besta aðstöðu til að meta hvar skór- inn kreppir. Það er ástæða til að minna alla alþingismenn á það, að þeir hafa allir'með tölu staðið fyrir því að útrýma þeirri valddreifingu, sem felst í því að sveitarfélög sinni mikil- vægum þjónustuhlutverkum við íbúana. Sumir þeirra hafa leynt og ljóst unnið að ríkisforsjá en meiri- hlutinn hefur talið sig andvígan miðstýringu og sovéti. Nú eru þeir komnir í meirihluta og er ástæða til að staldra við áður en lengra er haldið. Það er af og frá að meirihluti Reykvíkinga sé tilbúinn til að fylgj- ast með austur fyrir járntjald, en ferðinni er heitið þangað. Pram- sóknarflokkurinn, sem undanfarin ár hefur barist fyrir sölu Borg- arspítalans, hefur ekki riðið feitum hesti frá því trúboði. Hötundur er fyrrverandi frtun- kvæmdaatfórí Borgarapítalans. 'f T
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.