Morgunblaðið - 26.07.1987, Blaðsíða 56

Morgunblaðið - 26.07.1987, Blaðsíða 56
^56 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 26. JÚLÍ 1987 <ýpTCe*Æ tt&cáes c^u^t- ^)a&4/#r?& 0tK*$Wt£)&<fö <r£iz4y &fz%e^ ÚGtý.stA- Æf'- 7 /fi***'' ' '/¦ ^rt/-V. jk , /&<&M . sa* ý/6. /áý/:MiUA2/&í*j. 9" . *ti JLáA £"&#¦. /m{» S> X^y /ifcuL vfc-8-21. :at»4r*Cr~ «j, ge&J/ttS ? „ ýL^^^l/^/sra. . e * /mj ^ T T /6%lr. /f7f*h, <%St**Jlrr> v&rfy.íýi^erntrrp.'f 9* i t%teUc.t>&yM/y«*yí^y/í>cfas/K7: /3.' &* .ý g'-Jyvt/ftO s*~> &b,u*rt*, £&»~.Jn~/ir AZ~~ ^C fy fr* . f /Lj#t/t& * Cfar^r/Í^rr., . J~° /S~ l9tk***/t&»f * /t t/aruu*r /ffZ . ðCí..,mr* x /í $" .J/Jíus /ff/i^h%Lto;y!fyy2*~y&*'/**¦ t[. P' ,&JL~,- /f7ý *«> £ £Ó**>7. /g. <éL*»«ttm*Am-/Mjý/ff2^firfWfysj&r^,lZ£r?r'~^ /?. &4i^fiiýit,Jrm.^/M' /fSH ,toAÍ» J>ZÍh % Jfan.. /87Z Airj/1/»>~~l.jí*-. (^W^x*^ S»/JL;/Sfo*^ £t~ Qi/ia.. 0»//**™**«-. /t/ULcr--2i - 23 íí^^^í-w^á^^*^^^/^^/'^*^^/*^^ // 2/ 5r 2Z t&wJZrim. Listiyfir skjöl sem fylgdu kaupum HarryAlfred Payne á EHiðaánum árið 1897. sj • Laxveiði íElliðaám 1872-1876og 1889-1895 Ar Fjöldí Pund Kr. Aurar Meöalþ 72 1180 4000 - ápund fpundum 3.39 73 1800 7350 4.08 74 1500 7300 1400 19.18 4.87 75 1100 4300 820 19.07 3.91 76 1850 7900 1150 14.56 4.27 89 950 4800 5.05 90 1250 5100 1940 38.04 4.08 91 2620 10800 3230 29.91 4.12 92 1650 8400 2720 32.38 5.09 93 1530 7200 2580 35.83 4.71 94 1400 6600 2270 34.39 4.71 95 1380 5000 1900 38.00 3.62 Samtals 18210 78750 18010 22.87 4.32 Uppdráttur afElliðaánum fráárinu 1869. $ Eftir Steen Thomsen v? 2.600 laxar úr ^^Lárunum /JpS Elhðaanum » » mdm í Elliðaánum íeigu Thomsen-fjölskyld- unnar, sem einnig áttistærsta verzlunarhús Reykjavíkur, Thomsens Magasín. Fært varnákvæmt hókhaldyfir veiðina oghér birtasttölurum fjölda veiddra fiska. Aðallega var veitt ílaxakistur, og ollu veiðarnar pólitísku umstangi, spellvirkjum og málaferlum, sem stóðuílðár. árið 1891 AUt hófst þetta árið 1848 þegar langa-langafi minn Ditlev Thomsen (eldri) jceypti bæina Ártún og Bú- staði. Áleit hann að með í kaupun- um fylgdi veiðirétturinn í Elliðaán- um, sem f alla til sjávar milli þessara bæja. En fiskveiðiréttindin yoru séreign og tilheyrðu krúnunni. Árið 1853 keypti Ditlév síðan veiðirétt- inn. Veitt var bæði í net og laxa- kassa. Skammt ofanvið núverandi brú voru árnar þvergirtar, og í girð- ingunum voru stórir rimlakassar sem laxinn komst inn í en ekki út úr. Þessi veiðiaðferð var vel þekkt, og má meðal annars sjá mynd af henni í ferðabók Gaimards frá árinu 1836. Thomsen-fjölskyldan Ditlev Thomsen var ættaður frá Bov á Suður-Jótlandi þar sem faðir- inn, Hans, var smiður. Ditlev fæddist 25. nóvember 1803 og flutt- ist til íslands árið 1826 þegar hann gerðist verzlunarstjóri (faktor) hjá Flensborgarkaupmönnunum í Keflavík. Þar kvæntist hann Gytte Lewer, dóttur Fridrichs Lewer og Fredriche Christine, sem áður bar eftirnafnið Lynge og var fædd á Reyðarfirði. Þremur og hálfu ári síðar, árið 1835, andaðist Gytte aðeins þrítug að aldri. Gröf hennar í Útskálakirkjugarði er prýdd hvítri styttu. Eftir þetta fluttist Ditlev til Reykjavíkur og stofnar eigin verzl- un. Leyfisbréf hans er dagsett 29. júlí 1837, svo í sumar eru liðin 150 ár frá stofnuninni. Ditlev var um borð í póstskipinu Sölöven þegar það fórst við Lóndranga á Snæfells- nesi í nóvember 1857, og fórst hann með skipinu, eins og allir aðrir um borð. Sonurinn Hans Theodor August Thomsen (1834-1899) tók við fyrir- tækinu og laxveiðinni. Hann var dugandi og áreiðanlegur kaup- maður sem byggði upp verzlun sína þar til hún varð sú stærsta á ís- landi. Hann var ekki þrætugjarn, eins og sagt var að faðirinn hafi verið, en þurfti engu að síður að standa í miklum málaferlum vegna laxveiðinnar. August leit á sig sem íslending, talaði og skrifaði íslenzku jafn vel og dönsku, og átti frumkvæði að ýmsum mikilvægum málum í Reykjavík. Meðal annars var „Styrktar og sjúkrasjóður verslun- armanna" (undanfari Verzlunar- mannafélagsins) stofnaður fyrir tilstilli hans. Hann hafði gefið fyrirmæli um að verða jarðsettur í Reykjavík, svo þótt hann andaðist í Kaupmanna- höfn var lfk hann sent til Reykjavík- ur og jarðsett í gamla kirkjugarðin- um. Sonur hans, Detlef (eða Ditlev) yngri (1867-1935) breytti verzlun- inni í Thomsens Magasin, og rak fyrirtækið til ársins 1916, en varð þá að hætta vegna styrjaldarinnar. Vegna þess að hann var þýzkur ræðismaður fékk hann ekki að eiga viðskipti við Englendinga, sem settu hann á svartan lista. Hann var kvæntur Ágústu (1877-1951) dótt- ur Hallgríms biskups Sveinssonar. Þeirra börn voru Knud Kjartan Thomsen (1902-1949) kaupmaður í Reykjavik og Hallgrímur August Thomsen (1899-1980) yfirréttar- lögmaður $ Kaupmannahöfn. Hans börn eru Björn Thomsen (1943- ) arkitekt, Ninna Thomsen (1944- ) kennari, og Steen Thomsen (1948- ) tölvufræðingur og höf- undur þessarar greinar. Réttarhöldin hefjast Fyrstu málaferlin hófust árið 1869. Benedikt Sveinsson á Elliða- vatni (síðar sýslumaður) setti stíflu í ána svo hún var ýmist þurr eða flæddi yfir girðingar og laxakistur. Tilgangurinn átti að heita sá að Benedikt gæti veitt vatni yfir engi sín. August höfðaði mál, og vann það, en nú var komin pólitík í mál- in. Litið var á Thomsen-fjölskyld- una sem Dani og lúalega nýlenduherra, og margir voru andvígir veiðiaðferðunum í Elliða- ám. Skipti þar engu máli sú stað- reynd að^ August var í raun æðimikill íslendingur, né hitt að laxakistur höfðu verið í notkun frá þvílöngu fyrir hans tíð. Árið 1876 voru samþykkt á Al- þingi ný laxveiðilög sem bönnuðu þvergirðingar i ám, en þegar málið fór fyrir Hæstarétt var August sýknaður þar sem hann átti allan veiðiréttinn. Það var svo ekki fyrr en árið 1883 að hann hlaut dóm í Hæstarétti í máli sem höfðað var fyrir þjóðjörðina Hólm, er liggur ofar við ána. Fiskveiðirétturinn sem Thomsen átti náði einfaldlega ekki svo langt upp með ánum, þótt al- mennt hafi verið álitið að svo væri fram að þeim tíma. Samkvæmt dómnum mátti Aug- ust ekki setja laxakistur í báðar greinar ánna og hindra þannig lax- inn í að komast upp fyrir til þeirra sem þar áttu veiðiréttinn. Fram kemur hinsvegar að hann notar áfram laxakistur allt þar til hann seldi árnar árið 1897. Ekkert var um frekari málaferli, mótmæli eða spellvirki — og ekkert dró úr aflan- um! Spellvirki í 14 ár, frá því dómur var kveð- inn upp í Hæstarétti þar til árnar voru seldar, ganga klögumálin á víxl. Mikið er um málaferli með til- heyrandi boðum og bönnum og
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.