Morgunblaðið - 08.06.1988, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 8. JÚNÍ 1988
LISTAHÁTÍÐ í REYKJAVÍK H’
Morgunblaði5/KGA
Skemmtilegt sambland af söngli
og sólógítar.
Þá kom sá gamli aftur á óvart.
Hann sendi Sewing og Fosset á
bak við tjöldin til að hvfla sig, en
settist sjálfur við slaghörpuna og
lék mjög þokkalega samsetningu
af „Time after Time“, „You better
go now“ og völdum slaufum úr
bókum Ellingtons.
Endurtekningar
Fleiri söngleikjamelódíur
fylgdu í kjölfarið, þegar tríóið kom
saman aftur. En nú var sumum
farið að leiðast. Grappelli lék mik-
ið til sömu frasana, aftur og aft-
ur. Hraðinn var yfrleitt svipaður.
Meira að segja var tóntegundin
annaðhvort G eða D. Þannig lék
tríóið „Ol’ Man River" og meira
að segja „Sweet Georgia Brown“.
Að lokum léku þeir félagar tvö
lög hins heimsþekkta félaga
Grappellis, Django Rheinhards,
„Daphne" og „Nuages". Gaman
hefði verið að heyra meira af tón-
list í ætt við hið fallega „Nuag-
es“. Lög Djangos eru mörg lista-
lega vel gerð, og Stephané Grapp-
elli leikur þau af sérstakri tilfinn-
ingu.
Takk fyrir komuna
Gestimir stóðu upp og fögnuðu
hinum áttræða jazzfiðlara ákaf-
lega og innilega. Stephané Grap-
elli lék svo að segja látlaust í tvær
klukkustundir. Fiðlan hans hló og
grét, veinaði og æpti, hvíslaði og
stundi — til skiptis. Hann lék leik-
fléttur sveiflutímabilsins af mikilli
nákvæmni og leikni. Hann vann
hjörtu þeirra sem á hann hlýddu.
Troðnar slóðir
Tónleikar í Háskólabíói, mánudaginn 6. júní
Á fullum hraða
Tónllst
Ólafur Stephensen
Mikill fögnuður
í lok tónleika fiðluleikarans
Stéphanes Grappellis og félaga
hans, franska gítarleikarans
Marcs Fossets og hollenska bassa-
leikarans Jacks Sewings risu tón-
leikagestir úr sætum sínum og
fögnuðu tríóinu lengi og innilega,
en þó sérstaklega fiðlaranum
Grappelli.
Lokið var „kassastykki" Lista-
hátlðar í ár. Háskólabíó var troðið
út úr dyrum. Tónleikagestir sátu
í tröppum, stóðu upp við veggi —
og þeir heppnu fengu sæti á svið-
inu. Sjónvarpið festi tónleikana á
myndband og Rás 2 útvarpaði
þeim í beinni útsendingu.
Hver er þessi Stéphane Grapp-
elli eiginlega, og hvers vegna er
hann svona vinsæll? Það er mörg-
um óskiljanlegt. Grappelli er af-
burða jazzfiðlari, tæknilega einn
af þeim allra bestu. Hann er á
hinn bóginn ekki einn af meistur-
um jazzins, og mun aldrei verða.
Grappelli er einn af þeim sem
fara troðnar slóðir, hættir sér
aldrei út fyrir hefðbundinn ramma
sígrænna lagstúfa söngleikjanna,
heldur sig við gömlu fléttumar
hans Goodmans og leikur sér með
„riffín" frá sveifluárunum góðu,
sem hann á vissan hátt tók þátt
í að móta.
Grappelli var ekki fyrr sestur
á stólinn sinn á sviðinu en hann
keyrði af stað í „Fascinating
Rythm“ hratt og örugglega. Mað-
ur var eiginlega ekki búinn að ná
áttum þegar lagið var búið. Ekki
ólflct 78 snúninga plötunum í
gamla daga. Þegar jazzleikaramir
vom byijaðir að ná sér á strik var
platan búin. En Graphelli var ekki
aldeilis á því að láta hraðann detta
niður — hann brenndi í gegnum
„Dem Dere Eyes,“ „Pick yourself
up,“ „Honeysuckle Rose“ og
„Chicago" án þess að anda á
milli. Ef Iagið hófst á millihraða,
Stephané Grappelli með stuðningi Marc Fossets, Jack Sewings og Heklu hf.
hafði Grappelli lag á því að tvö-
falda hraðann í öðmm kór eða í
spuna sínum. Allt gekk þetta eins
og í sögu.
Það var ekki fyrr en í sjötta
lagi að hinir félagar tríósins fengu
fyrst að spreyta sig. Jack Sewing
(frb. Say When) leiddi leikinn í
ópus sem fyrst í stað virtist ætla
að leita af söngleikjasviðinu í
smiðju Ellingtons. En því miður
breyttist stefnan eftir nokkra
takta og tók mið af uppáhaldslagi
Dorisar Day — „Isn’t it Ro-
mantic?" Sewing skilaði þessu ein-
leikslagi sínu mjög þokkalega, en
tónninn var á mörkunum að vera
óhreinn. Jack Sewing lék prýði-
lega undir hjá Grappelli. Hann er
ekki í sama flokki og Pedersen,
Egilsson eða Heath, sem allir
hafa brillérað á Listahátíðum. En
hann var góður samt.
Þéttur undirleikur
í lok fyrri hálfleiks vom þeir
félagar búnir að ná vel saman,
þéttur undirleikur Sewing og Fos-
set var upp á það besta sem gerð-
ist á fj'órða áratugnum. Þeir léku
skondna útsetningu af „Chattano-
oga“ — jámbrautarsmelli Glenn
Miller-hljómsveitarinnar sálugu,
og léku síðan tvo sígilda Gersh-
win-„græningja“, „Someone to
watch over me“ og „I’ve got
Rythm“.
Seinni hálfleikur fór af stað á
sama hátt og hinn fyrri. Grapp-
elli bmnaði í gegnum „I get a
kick out of you,“ „Cheek to Che-
ek“ og nýlegan slagara, „You’re
the Sunshine of my life“. Að þeim
afgreiddum var eins og tríóið
tæki við sér. Þeir félagar léku
„Shine“ — húsgang Benny Good-
mans, eftir galdrakarlana Mack,
Brown og Dabney, og strax á
eftir „La chanson de la me“ fyrir
franska gesti meðal áheyrenda.
Falleg melódía leikin af tilfínn-
ingu, sem ekki heyrðist í öðmm
lögum tónleikanna.
Stephané Grapelli
Tvisvar á óvart
Aftur keyrði Grappelli af stað
með hraðútgáfu af „I’ll remember
April". En nú kom sá gamli á
óvart. Gítaristinn, landi hans
Fosset, fékk tækifæri til að sýna
hæfileika sína. Fosset var búinn
að sýna mjög góðan undirleik og
nokkra einleikstakta í stíl við Tal
Farlow, en nú varð hann skyndi-
lega að undarlegri blöndu af To-
ots Thielemans, Michel LeGrand,
og Guð má vita hveijum.
Afrit af tíma o g rými
Myndlist
Bragi Ásgeirsson
Það var vel til fallið hjá forráða-
mönnum Gallerís Svart á hvítu
að bjóða Jóhanni Eyfells að sýna
verk sín á staðnum í tilefni lista-
hátfðar.
Uppistaða sýningarinnar em
pappírssamfellur, sem hann nefnir
samheitinu „móttækileg list“ eða
„Receptual Art“ á ensku, en einn-
ig er þar eitt skúlptúrverk.
Jóhann er þekktur fyrir að
vinna með náttúmnni og í náttúr-
unni og þannig séð em þau hrein-
ræktuð afkvæmi sköpunarverks-
ins og einskonar afrit af tíma og
rými.
Sjálfur segir hann frá því í við-
tali, að allir hans skúlptúrar fylli
tóm og undirstaða þeirra allra
hafi frekar að gera með mót en
fyrirferð (massa). í aðalatriðum
byggi hann ekki upp skúlptúr sem
fyrirferð eða þyngd, heldur finnist
honum hann vera að ráðast inn í
tóm. Hann er meira að hugleiða,
hvað málmurinn fellur inn í en
það, sem mótast. Hann leitast við
að gera það efniskennt, sem er
án efnis, þ.e. það sem hefur hreint
rými. Og af þeim sökum notar
hann efni, sem flæðir og getur
storknað. Allt ferlið er hugsað
sem andhverfur. Þetta kemur
skýrt fram I pappírssamfellunum,
sem sýna eiginlega rýmið eða af-
rit af rýminu, sem hefur mótast
af sjálfum verkunum.
Jóhann tengir þetta gamalli lif-
un, þegar hann var strákur upp
í sveit og velti um steinum, sem
höfðu sokkið í jörðu og myndað
í hana djúp för — næsta ár athug-
aði hann þetta betur, og þá höfðu
sömu steinamir aftur sokkið í
svörðinn á þeim stað, sem skilið
var við þá. Þetta afl, sem þama
var að verki og virðist óstöðv-
andi, telur hann hafa mótað það
sálarástand, sem er að baki sam-
fellunum. Þetta þykir mér mjög
skilmerkileg lýsing á ferli þeirra
16 pappírsmynda, sem getur að
líta á sýningunni og tók mér því
Ieyfi til að þjappa henni saman
og birta hér.
Allir þeir, sem verið hafa í sveit
eða í vegavinnu, þc-kkja þetta með
steina, sem sckkið hafa niður í
svörðinn og það merkilega far,
sem þeir láta eftir sig og í ljós
kemur, er þeim er velt. Þetta hlýt-
ur að verða öllum ungum mönnum
umhugsunarefni og það mikla líf,
sem geijast undir þeim í þeim
sérstaka raka, sem myndast í loft-
rýminu eða sárinu, sem myndast
undir steinfarginu.
Þetta þótti mörgum svo stór-
merkilegt, að það var íþrótt hjá
þeim að velta steinum og forvitn-
ast um lífið undir þeim, sem gat
verið æði flölbreytilegt og þá eink-
um, er stórum björgum var velt
við vegagerð. Sjálft sárið gat tek-
ið á sig hina fjölbreytilegustu
mynd, Iit og lögun allt eftir því,
hvemig steinninn var í laginu og
hvar þyngdarpunkturinn lá.
í þessu ferli er fólgin mikil feg-
urð og heilmikill sannleikur um
lífið, þróun lífsins svo og tímann
og rýmið. Að festa þessa lífsgeij-
un á blað með því að láta náttúr-
una vinna sjálfa og efni hennar
vinna í pappír er snjöll hugmynd
í því formi, sem Jóhann hefur
valið sér og að auki æði skemmti-
legur leikur.
Tilbrigðin í myndunum eru
mörg, allt frá mjög ljósu ferli til
fjölbreytilegra dökkra jarðlita, og
verða líkust ljóðrænum óð til
sjálfra grómagna náttúrunnar og
eilífðarinnar. Sköpunarverkið
mikla I hnotskum.
Allar em myndimar kringlóttar
líkt og hnötturinn, hvort sem það
nú er tilviljun eða myndræn vísun
til eilífðarinnar og hnatta himin-
hvolfsins. Hinn hringmyndaði
skúlptúr er svo líkastur innleggi
og undirstrikun á rýminu, tíman-
um og framrásinni.