Morgunblaðið - 20.07.1988, Page 29

28
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 20. JÚLÍ 1988
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 20. JÚLÍ 1988 .
29
IHtrgis Útgefandi mÞIafrfr Árvakur, Reykjavík
Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson.
Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson.
Aðstoðarritstjóri Björn Bjarnason.
Fulltrúar ritstjóra Þorbjörn Guðmundsson, Björn Jóhannsson, ÁrniJörgensen.
Fréttastjórar Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson.
Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar:
Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033.
Áskriftargjald 800 kr. á mánuði innanlands. I lausasölu 70 kr. eintakið.
Vopnahlé
í sjónmáli
Ovænt yfirlýsing stjórn-
valda í íran á mánudag
um að þau fallist án nokkurra
skilyrða á ályktun Sameinuðu
þjóðanna um vopnahlé í Persaf-
lóastríðinu svonefnda, hefur
vakið vonir um að innan fárra
daga verði unnt að binda_ enda
á blóðug átök íraka og Irana,
sem staðið hafa í tæp átta ár.
Hvorugur stríðsaðili hefur skýrt
nákvæmlega frá mannfalli. A
hinn bóginn er talið líklegt að
meira en milljón manns, her-
menn ög óbreyttir borgarar,
hafí týnt lífi í þessu ömurlega
stríði, sem hefur virst tilgangs-
lausara en flest hemaðarátök
og er þá mikið sagt. Fyrir utan
annan óhugnað er staðfest, að
írakar hafí beitt eiturefnum í
hemaðinum. Þá hafa ríki utan
svæðisins dregist inn í átökin
og ber þá helst að geta Banda-
ríkjanna, en á síðasta ári var
floti þeirra og ýmissa annarra
vestrænna ríkja sendur á vett-
vang til að halda uppi gæslu á
olíuflutningaleiðinni miklu um
Persaflóa. Hinn 3. júlí leiddi sú
ráðstöfun til þess hörmulega
og forkastanlega atburðar, að
írönsk farþegaþota með 290
manns innanborðs var skotin
niður.
írakar réðust inn í íran
haustið 1980 í von um, að
valdataka erkiklerksins Khom-
eini hefði veikt svo mjög íranskt
öryggi að nú gætu arabar í írak
sýnt gömlum erkifjendum,
persum í íran, í tvo heimana
og auk þess náð af þeim land-
skikum, sem skipt.u miklu fyrir
olíuvinnslu og útflutning. Mál
þróuðust á annan veg. Stríðið
hefur staðið síðan í september
1980. írakar hafa notið stuðn-
ings Vesturlanda og Sovétríkj-
anna. íranir hafa stuðst við
vestrænan herbúnað keisarans
sem velt var 1979, en fengið
lítið af varahlutum, kínverskar
og sovéskar eldflaugar hafa
ekki riðið baggamuninn og fyöl-
mennið í fran dugði ekki til að
bijóta íraka á bak aftur. íranir
hafa einangrast á alþjóðavett-
vangi og njóta þar lítillar sam-
úðar vegna ofstækis og
grimmdar klerkavaldsins. Fyrir
Irani skipti sköpum að Khom-
eini fól nánum samstarfsmanni
sínum, Ali Akbar Hashemi
Rafsanjani, yfírstjóm heraflans
fyrir skömmu og hann tók upp
nýja herstjómarlist, hörfaði
fyrst og lýsti síðan vilja til
vopnahlés, meðal annars með
/ u 4.utuii % u-<e : *mx
þeim orðum að árás Banda-
ríkjamanna á farþegaþotuna
hefði valdið þáttaskilum og
sýndi, að Bandaríkjamenn
„kynnu að fremja hroðaleg
glæpaverk, ef Iranir héldu
stríðinu áfram“.
Vonandi tekst nú fyrir til-
stilli Sameinuðu þjóðanna að
fínna leið til varanlegs friðar
milli íraka og írana. Hinir
hörðu, miskunnarlausu og
mannskæðu bardagar á þessum
slóðum, þar sem börn voru
byssufóður og þorp lögð í eyði
með eiturefnum, vom ekki að-
eins óbærilegt böl fyrir þá, sem
þama búa, heldur einnig hættu-
leg fyrir heimsfriðinn. Persaflói
er púðurtunna og má þakka
þeim sem öllu ræður, að hún
hafi ekki öll orðið að báli með
ógnarlegum afleiðingum.
Fáni Lithá-
en við hún
*
IMorgunblaðinu í gær birtust
litmyndir af fánum Eystra-
saltsríkjanna þriggja: Eist-
lands, Lettlands og Litháens
eða Lithaugalands. Voru þær
birtar í tilefni af því að nú eft-
ir sovéskt bann í tæp fímmtíu
ár mega Litháar fá að láta þjóð-
fána sinn blakta að nýju, að
vísu aðeins með rauðum fána
Sovétríkjanna. Eistlendingar
höfðu áður fengið svipað leyfi.
í Eystrasaltsríkjunum hefur
það til þessa varðað þriggja ára
fangelsi að nota hina gömlu
þjóðfána; hafa þau lög verið lið-
ur í innrætingarstefnu yfirvalda
í Moskvu, sem hafa viljað slíta
menningu og þjóðemiskennd í
ríkjunum upp með rótum. Sem
betur fer hefur það ekki tekist
og vekja hinir blaktandi fánar
vonir um að þjóðimar fái að
njóta sín enn frekar og fái að
dafna á ný í eigin sögu, menn-
ingu og tungu.
Heimsmynd Morgunblaðsins
byggist á því, að sérhver þjóð,
stór eða smá, hafí frelsi til að
draga sinn eigin fána að húni.
Þetta sjónarmið hefur ekki átt
upp á pallborðið hjá þeim hér
á landi eða annars staðar, sem
í áratugi hafa neitað að viður-
kenna kúgunina og ofríkið í
Eystrasaltsríkjunum og hafnað
þátttöku í baráttu fyrir frelsi
þeirra, sem þar búa.
I Reykjavík myndast auð-
legð og þar ríkir festa frjáls-
lyndisins undir stjóm Davíðs
eftir Eyjólf Konráð
Jónsson
Hnútukastið í garð Reykvíkinga
og forustu þeirra í borgarstjóm er
í senn hvimleitt og bamalegt. Segja
má að kasti tólfunum, þegar menn
skammast yfir því, að borgarstjórn
hraði hvers kyns framkvæmdum
fyrir eigið fé meðan ríkissjóður er
með allt niðrum sig vegna ofskött-
unar og ofstjómar kerfiskarla og
verðbólgan æðir áfram. Borgin ger-
ir sér lítið fyrir og tryggir þegjandi
og hljóðalaust orkuöflun alls höfuð-
borgarsvæðisins fram um aldamót
til viðbótar efldum athöfnum á öll-
um öðmm sviðum til að bæta
mannlíf og búa í haginn fyrir fram-
tíðina — en ekki síst þó fyrir nútíð,
eldri borgarana, sem streyma til
Reykjavíkur og okkur sem einhvem
tímann eldumst. Allt þetta á borgin
og borgaramir án þess að skulda
grænan eyri. Og nú er uppbygging
miðbæjarins hafín og þar mun at-
hafnasemi brátt eflast og blómgast.
En þetta skapar „þenslu". Þjóðin
eyðir um efni fram, einkum Reyk-
víkingar. Þessi framkvæmdagleði
leiðir til glötunar. Það er hrikaleg
eyðsla umfram efni að byggja öll
þessi hús, leggja allar þessar götur,
veija stórfé til umhverfisverndar
og leyfa hvers kyns atvinnulífi að
leika lausum hala og greiða jafnvel
fyrir því að það eflist með því t.d.
að hafa stanslaust tilbúnar lóðir
fyrir fólk í stað þess að skammta
gæðin og stöðva „þensluna", eins
og ríkisvaldið er stöðugt að gera
af göfuglyndi sínu, m.a. með
síauknum sköttum og peninga-
skömmtun, sem knýr áfram verð-
bólgu.
Og ósvífni borgarstjórans er svo
yfírgengileg að reisa höfuðborginni
hóflegt og fagurt ráðhús á réttum
stað, ekki óáþekkt Listasafninu, á
öndverðum bakka Tjarnarinnar, og
hrinda í framkvæmd margra ára-
tuga gamalli snilldarhugmynd um
útsýnis- og þjónustustað á hita-
veitugeymunum, að ógleymdri
byggingu Borgarleikhúss og hvers
kyns annarri menningardellu. Og
allt þetta fyrir eigið fé, án þess að
hækka skatta. Það hlýtur að vera
eitthvað bogið við þetta og grun-
samlegt er hvað Davíð pukrar með
þetta allt saman, rétt eins og sjálf-
sagt sé að nota peninga borgaranna
til framkvæmda í stað þess t.d. að
lána vesalings ríkissjóðnum þá í enn
ríkari mæli en nú er gert vegna
vanskila hans við borgina.
Ekkert er við það að athuga, að
menn hafí ólíkar skoðanir t.d. á
húsum, enda væri tilveran dapurleg
án þess. Þannig hefur mér t.d. lið-
ist að hafa efasemdir um ágæti
Seðlabankahúss og Útvarpshúss og
er staðráðinn í því að gera allt sem
í mínu valdi stendur til að stöðva
það hneyksli, sem bygging Alþing-
ishússins væri.
Nu hafa borist fréttir af því, að
Oddfellowar hafi sótt um lóð til
nýbyggingar. Hana fá þeir auðvit-
að, eins og allir aðrir. Þá losnar
væntanlega hús þeirra við Vonar-
stræti. Núna er því gullið tækifæri
til að leysa öll deilumál um við-
kvæmasta hluta- borgarinnar. Ríkið
á að kaupa eða leigja húsið. Þar
er meira en nóg rými fyrir alla þá
starfsemi Alþingis, sem nú kann
að vera þröngt um. Síðar má svo
byggja einhveijar snyrtilegar og
manneskjulegar vistarverur fyrir
þingið. Hitt væri kannski ennþá
skemmtilegra, að „Davíð“ keypti
húsið, lánaði ríkinu það í nokkur
ár og léti svo rífa það. Hann munar
ekkert um það. En allt gæti fallið
í Ijúfa löð, þegar þinghús, Dóm-
kirkja og ráðhús, með torgi sínu,
tengdist Tjörninni og Austurvelli
með eðlilegri hófsemd í túnfæti Ing-
ólfs.
Þessi orð leyfi ég mér nú að
leggja í belg og vona að mér fyrir-
gefist að hafa skoðun, eins og aðr-
Upphaf nýrrar
atvinnusóknar
eftirHalldór
Blöndal
Það er auðvitað stórpólitískt
ákvörðun hvort ráðist skuli á nýja
stóriðju og á hvaða forsendum. Eg
vissi ekki betur en fyrir mörgnm
árum hefði orðið um það þegjandi
samkomulag milli þeirra þing-
manna, sem á annað borð vilja nýta
orku fallvatnanna til gjaldeyrisöfl-
unar, að nauðsynlegt væri að ganga
úr skugga um hvort samningar
tækjust við Alusuisse eitt eða í sam-
vinnu við önnur stórfyrirtæki um
stækkun álversins við Straumsvík
eða byggingu nýs þar syðra. Fyrir
þessu lágu augljós hagkvæmnisrök,
sem ekki er hægt að vefengja með
hliðsjón af þeim efnahagslega
ávinningi sem frekari uppbygging
stóriðju við Straumsvík hefur í för
með sé&fyrir þjóðarbúið í heild eins
eins og nú standa sakir. Með þetta
í huga kom mér á óvart, þegar ég
las það í Morgunblaðinu sl. laugar-
dag, að Halldór Ásgrímsson sjávar-
útvegsráðherra lætur eins og þau
sjónarmið hafí ekki verið uppi sem
ég hef nú verið að lýsa. En það á
sér skýringar eins og ég mun víkja
að síðar.
Mér kom afstaða Kvennalistans
til nýs álvers við Straumsvík ekki
á óvart. Þingmenn Kvennalistans
hafa farið léttilega yfir atvinnumál-
in, þegar þau hefur borið á góma
í þingsölum. Það leynir sér ekki,
að þingmennirnir eru mjög vinstri
sinnaðir, sem auðvitað er í samræmi
við skoðanir og málflutning t.d.
Þórhildar Þorleifsdóttur meðan hún
var í Alþýðubandalaginu. Málflutn-
ingur Kristínar Einarsdóttur í stór-
iðjumálum er af sama toga. Rauðir
og svartir litir eru þar mest áber-
andi. Og enn sem fyrr fíallar Kristín
Einarsdóttir um raforkumálin af
slíku ábyrgðarleysi, að minnir á
Hjörleif Guttormsson þegar hann
er verstur.
Stagl um sömu hlutina
Maður hlýtur að spyija sjálfan
sig, hvaða tilgangi það þjóni að
stagla sömu hlutina aftur og aftur,
rifía upp sögu Búrfellsvirkjunar og
álversins enn á ý og minna aftur
á, að á næstu tveim eða þrem árum
hefur raforkuverðið til álversins
skilað öllum stofnkostnaði Búrfells-
virkjunar og línumannvirkja auk
rekstarkostnaðar. Þá er svo komið,
að við getum varið afrakstri Búr-
fellsvirkjunar til að greiða niður
skuldir af öðrum raforkumannvirkj-
um, sem þýðir lækkun orkuverðs.
Þótt skrýtilegt sé, dregur Kristín
Einarsdóttir þá ályktun af þessum
staðreyndum, að skuldlaus Búrfells-
virkjun sé til tjóns fyrir okkur ís-
lendinga en til hagsbóta fyrir út-
lendinga, sem er skelfilegt orð í
hennar munni eins og hún vilji enga
samvinnu við þá hafa, þótt orðið
geti báðum til góðs, okkur og þeim.
I þessu sambandi má heldur ekki
gleyma, að við höfum haft mjög
verulegar gjaldeyristekjur aðrar af
álverinu, bæði beint og óbeint. Ég
hygg, að ávinningurinn verði seint
metinn til fulls, sem við höfum haft
af álverinu við Straumsvík.
Skoðanakannanir hafa gefið okk-
ur vísbendingu um, að fylgi
Kvennalistans sé verulegt. Við
hljótum að taka það alvarlega, þótt
einhver hafi gefið þá skýringu, að
það sé eðlilegt, þar sem Kvennalist-
inn hefi komist hjá því að bera
ábyrgð, en með því er gefíð í skyn,
að hann sé ekki allur þar sem hann
sýnist. Eftir sem áður leggur fylgi
Kvennalistans í skoðanakönnunum
þá skyldu á herðar þingmönnum
hans að gera rækilega grein fyrir
skoðunum sínum, ekki síst í at-
vinnumálum. Það verkar hjárænu-
lega, þegar í öðru orðinu er talað
um að nýta auðlindir okkar en hafn-
að stóriðju í hinu vegna fordóma,
sem maður hélt satt að segja og
heyrði sögunni til. Umræður um
menningarmál og listir eru alltaf
skemmtilegar en duga skammt sem
leiðbeiningar um það, hvernig þjóð
geti framfleytt sér og leyft sér auk
heldur þann munað að lifa menning-
arlífí.
Eins og ég gat um í upphafi
kemur mér afstaða Halldórs Ás-
grímssonar til hugsanlegrar stór-
iðju við Staumsvík á óvart. En
eflaust er skýringin sú, að samning-
ar um byggingu kísilmálmverk-
smiðju við Reyðarfjörð hafa strand-
að í bili, hvað sem síðar verður.
E.t.v. veldur það Halldóri pólitísk-
um erfíðleikum, sem honum þykir
henta að velta af sér yfir á samráð-
herra sinn, Friðrik Sóphusson. Það
hefur í sjálfu sér ekki mikla merk-
ingu en er með öðru lýsandi fyrir
samstöðu og samábyrgð ráðherr-
anna.
Álver við Eyjafjörð
Fyrir 23 árum efndum við ungir
Sjálfstæðismenn til ráðstefnu á
Akureyri, þar sem við settum fram
þá kröfu, að álver risi við Eyja-
fíörð. Rökstuðningurinn var auðvit-
að sá sami og nú. Slíkt fyrirtæki
breikkaði atvinnugrunninn og því
Eyjólfur Konráð Jónsson
„Reykvíkingum þykir
vænt um borgina sína,
og þeir eru ekki einir
um það, Islendingum
öllum þykir vænt um
höfuðborgina. En halda
menn að svo væri, ef
þar hefði ekki lengst
af ríkt frjálslyndi og
framfarahugur?“
ir, með hliðsjón af því að allt frá
unglingsárum hef ég ýmist búið við
Tjömina eða unnið á bökkum henn-
ar og í næsta nágrenni; við erum
þess vegna vinir.
Halldór Blöndal
„En ég hlýt þó að minna
á, að við Norðlendingar
stóðum heils hugar á
bak við Austfirðinga í
sambandi við hugsan-
lega kísilmálm verk-
smiðju við Reyðarfjörð.
Um leið settum við
fram þá kröfu að unnið
yrði að því að álver risi
við Eyjafjörð eða
Skjálfanda, en gerðum
okkur auðvitað grein
fyrir því, að Alusuisse
myndi halda sig við
Straumsvík ef það fyr-
irtæki yrði yfirleitt til
viðræðu um frekari
stóriðju hér á landi.“
fylgdi óhjákvæmilega ný starfs-
þekking og margvísleg umsvif, sem
lyftu byggðarlögunum í kring.
Síðan þetta gerðist hafa æ fleiri
tekið undir þessa skoðun, að það
yrði mikil lyftistöng fyrir lands-
byggðina, ef stóriðjufyrirtæki risu
AF ERLENDUM VETTVANGI
Eftir JÓHÖNNU KRISTJÓNSDÓTTUR
Sýrland er að koma til slgal-
anna eftír útskúfun um árabil
UNDANFARNA mánuði hefur Sýrland verið að koma skýrar fram
á sjónarsviðið, eftir að hafa verið að nokkru útskúfað úr Arabaheim-
inum vegna stuðnings við írani. Bandaríkjamenn hafa forðast eins
og heitan eldinn að hafa samskipti við Sýrlendinga, en eru nú tekn-
ir að viðra sig upp við þá og telja þá aflið sem kunni að ráða úrslitum
í þessum ókyrra heimshluta. í fyrsta lagi hafa Bandaríkjamenn
sennilega sannfærst um að friði verði ekki komið á í Miðausturlönd-
um né Líbanon reist úr rústunum, nema Sýrlendingar komi þar við
sögu. í öðru lagi lýstu Sýrlendingar þvíyfir á Amman-fundinum,
að þeir ætluðu að kúvenda hvað varðaði íran og snúa sér að hinum
arabisku bræðrum sínum á ný. íranir hafa nú tilkynnt að séu fúsir
að ræða vopnahlé. Stríðið er þar með senn á enda.
Reykvíkingum þykir vænt um
borgina sína, og þeir eru ekki einir
um það, íslendingum öllum þykir
vænt um höfuðborgina. En halda
menn að svo væri, ef þar hefði
ekki lengst af ríkt fijálslyndi og
framfarahugur? Halda menn t.d.
að svo væri, ef Geir Hallgrímsson
hefði ekki í upphafi borgarstjórnar-
ferils síns heitið höfuðborginni
heildarskipulagi, fullkominni hita-
veitu og síðast en ekki síst fullgerð-
um götum, gangstéttum og fegrun
umhverfis — og staðið við það allt
og margt fleira. Og halda menn
kannski, að iðandi menningarlíf
væri í Reykjavík, ef þar þrifist
þrönglyndisstjórn, ef Davíð Odds-
son væri ekki enn „skemmtilegur
strákur", eins og Guðrún Helga-
dóttir, alþingismaður, sagði hann
hafa verið, — mér sýndist og heyrð-
ist, að hún teldi nú þrátt fyrir allt,
að hann væri það enn. Það telja
líka aðrir, einkum unga fólkið, eins
og kosningaúrslit og skoðanakann-
anir sýna. Og enginn dirfist að
halda öðru fram í alvöru en að
stjóm Reykjavíkur sé góð. Þar er
hvorki afturhald né „aðhald", hvað
svo sem það nú þýðir á hag-
fræðsku. Eftir reynslunni að dæma
er það eitthvað ekki gott, eins og
Færeyingurinn segir — onki gott
gamli. Helst held ég, að við, venju-
lega fólkið, skynjum fyrirbærið sem
ofstjórn og þar með óstjórn. Þær
em nefnilega eineggja tvíburar,
ofstjóm og óstjóm, en hvomg þeirra
kemst upp með moðreyk í málefn-
um Reykjavíkur. — Svo er forsjón-
inni fyrir að þakka.
Höfundur er einn af alþingis-
mönnum Sjálfstæðisflokks fyrir
Reykja víkurkjördæmi.
þar. Það sést best á Framsóknar-
flokknum, sem ekki mátti heyra
slíkt nefnt á 7. áratugnum.
Ég sé ekki ástæðu til að hefía
ritdeilu við nafna minn Ásgrímsson
um það, hvort stóriðjufyrirtæki
skuli rísa á Norðurlandi eða Aust-
fjörðum. Við reynum auðvitað báðir
að vinna að hagsmunum okkar kjör-
dæma um leið og við vonandi
gleymum ekki þjóðarheildinni. En
ég hlýt þó að minna á, að við Norð-
lendingar stóðum heils hugar á bak
við Austfirðinga í sambandi við
hugsanlega kísilmálmverksmiðju
við Reyðarfjörð. Um leið settum við
fram þá kröfu að unnið yrði. að því
að álver risi við Eyjafíörð eða
Skjálfanda, en gerðum okkur auð-
vitað grein fyrir því, að Alusuisse
myndi halda sig við Straumsvík ef
það fyrirtæki yrði yfirleitt til við-
ræðu um frekari stóriðju hér á
landi. í þessum efnum sem öðrum
dugir ekki annað en vera raunsær.
Það hefur of oft komið fyrir að
landsbyggðarmenn hafi spillt hver
fyrir öðrum með því að koma sér
ekki saman þannig að hvaðeina
hefur safnast saman í Reykjavík.
Ég vona sannarlega að lát verði á
því. Um leið hlýt ég að leggja
áherslu á, að væntanlegt álver við
Straumsvík er byijunin á nýrri at-
vinnusókn. Við stefnum að því að
halda áfam að virkja fallvötnin og
erum reiðubúnir að gera það í sam-
vinnu og samstarfi við erlenda aðila
(útlendinga), ef það er hagkvæmt
í bráð og lengd. Við megum aldrei
vera svo kjarklausir og dáðlausir,
íslendingar, að við þorum ekki að
setjast við samningaborðið af því
að við gefum okkur það fyrirfram,
að við hljótum að fara halloka. Stór-
iðja er ekki markmið í sjálfu sér,
en eigi að síður er hún nauðsynleg,
ef við á annað borð viljum breyta
afli straumvatnanna í gjaldeyri,
sem við höfum svo ríkulega þörf
fyrir. Stóriðjan kemur ekki í veg
fyrir aðra atvinnustarfsemi. Þvert
á móti styrkir hún hana og styður
með því að raforkan verður ódýrari
en ella myndi.
Höfundur er þingmaður Sjilf-
stæðisflokksins í Norðurlands-
kjördæmi eystra.
Sýrlendingar telja að landfræði-
lega og sögulega séð hafi þeir
alla burði til að vera forysturíki í
Arabaheiminum. Egyptar segja sig
sjálfkjöma því að þeir eru fjölmenn-
astir. Saudar og írakar eru ekki
frá því að þeim bæri þetta hlut-
verk. Sýrlendingar átta sig á að
bágt efnahagsástand og endur-
teknir hemaðarósigrar fyrir ísrael-
um hafa orðið til að draga úr for-
ystumöguleikunum.
Þrátt fyrir þetta er veldi Assads
ekki ógnað, meðan herinn stendur
með honum. Oft hefur verið spáð
að uppreist yrði gerð gegn honum,
en hann hefur jafnan snúið vöm í
sókn. Hann er slóttugur maður og
ófyrirleitinn, svífs einskis og hann
hefur haft bolmagn til að koma
keppinautum sínum út í kuldann,
þegar honum hefur fundist þeir
ógna veldi sínu. Það var líka fyrir
atbeina Sýrlendinga, að vopnahlé
Líbana og ísraela varð að engu.
Menn sögðu að þetta sannaði kenn-
inguna: Ekkert stríð ef Egyptar
halda að sér höndum, enginn friður
án Sýrlendinga.
Bandaríkjastjóm hefur skilist
þetta. Sérfræðingar segja að það
eina merkilega við friðarferðir
George Shultz til Miðausturlanda
sé að hann hafi alltaf kannað hug
sýrlenska forsetans fyrst. Vitað er
að þetta vakti gremju Shamirs,
forsætisráðherra Israels.
Sennilega hefur friðarviðleitni
Shultz verði dæmd til að misheppn-
ast, einnig vegna kosninganna í
Israel og Bandaríkjunum á árinu.
Því er ekkert útlit fyrir að nein
þróun verði í málefnum Palestínu-
manna og ísraela fyrr en nýjar
ríkisstjórnir em sestar þar við
stjóm.
Sumir telja meiri líkur á að
ástandið í Líbanon skáni eitthvað.
Eftir að Shultz áttaði sig á að
Shamir forsætisráðherra Israels
ætlaði ekki að samþykkja ráðstefnu
um Miðausturlönd, taldi bandaríski
utanríkisráðherrann vitið meira að
þeir Assad notuðu tímann til að
ræða framtíðarskipan mála í Líban-
on.
Bandaríkjamenn og Sýrlending-
ar em sammála um að nauðsynlegt
sé að næsti Líbanonsforseti verði
úr hópi kristinna maronita. Þar
með hafa Bandaríkjamann fengið
forseta sér vinveittan og Assad
veit, að Sýrlendingar geta ráðið því
sem þeim þóknast. Það er Sýrlend-
ingum mikilvægt að friður komist
á í Beirút og þeir hafa sýnt það í
ýmsu, meðal annars með því að
reyna að ná tökum á Hizbollah-
samtökunum og skipa Amal-sveit-
um shíta að leggja niður vopn og
halda frið.
Hvað sem öllum fjandskap milli
Sýrlendinga og ísraela líður, vilja
báðir koma í veg fyrir að Hizbolla-
h-samtökin verði aðgangsmeiri í
suðurhluta Líbanons og geri þaðan
árásir inn yfír landamæri ísraels.
Samtímis því að Sýrlendingar slógu
hring um suðurhverfin í Beirút,
gerðu ísraelar loftárásir á stöðvar
í suðurhluta landsins.
Hvað snertir Líbanon hefur
Assad óneitanleg góð spil á hendi,
en hann á þó enn eftir að færa
sönnur á að hann geti leitt mál til
lykta með samningum og staðið
við þá. Hins vegar hefur hann sýnt
að hann getur gert samninga að
engu milli þeirra aðila sem honum
eru ekki að skapi.
Það verður líka ráðið af ýmsu,
að áhrif írana hafa minnkað í
Líbanon. En það má þó ekki
gleyma, að íranir hafa fengið því
framgengt að Hizbollah fái að
starfa þar — þótt með skilmálum
sé. Assad hefur dregið furðu lengi
að skipa herjum sínum inn í út-
hverfí Beirut og það er vísbending
um að hvað sem öðru líður er hann
ekki tilbúinn að skera á tengslin
við írani.
Þá skyldu menn ekki gera of
lítið úr fíandskap Assads og Sadd-
ams Husseins, Iraksforseta. Þessi
fjandskapur þeirra forsetanna hef-
ur reynst afdrifaríkur og hann
hafði komið upp á yfirborðið löngu
áður en stríðið milli íraks og írana
hófst.
Margsinnis hefur komið fram að
Sýrlendingar óttast um afdrif út-
lendu gislanna í Líbanon og vilja
að þeim verði sleppt. Þeim er ljóst
að þeir verða að forðast að reita
írani til reiði, svo að gíslamir verði
ekki teknir af lífi.
En þó svo að forsvarsmenn Vest-
urlanda sjái sér hag í að vingast
við Sýrlendinga til þess að auka
ítök sín á svæðinu, verður allt slíkt
að ganga rólega fyrir sig. Sovét-
menn hafa verið traustir banda-
menn Sýrlendinga og þeim er ekki
alls kostar rótt nú, þegar þeir sjá
stefnubreytinguna sem er að verða
hjá Bandaríkjamönnum. Ekki er
vafí á því að Sýrlendingar vilja
heldur ekki styggja Sovétmenn.
Einnig er nokkur ágreiningur
innan forystunnar í Sýrlandi hversu
langt eigi að ganga og sá ágrein-
ingur tengist efalaust þeirri valda-
baráttu sem er háð um hver muni
eiga að verða eftirmaður Assads.
Lengi vel var talað um Rifaat, bróð-
ur hans. Hann þótti hlynntari
Bandaríkjunum en góðu hófi
gegndi og hann hefur látið af öllum
stjómunarstörfum. Annar er vara-
forsetinn Abdel Halim Khaddam,
en hann hefur að sögn verið minna
i sviðsljósinu en áður. Bent er á
að Assad snúi sér í auknum mæli
til utanríkisráðherra síns, Farouk
al Shara, sem hefur tekið með
nokkurri tortryggni vinartilburðum
Bandaríkjamanna. Hann er ekki
mótfallinn meiri tengslum, en vill
fara rólega í sakimar og telur að
meðan Bandaríkjamenn haldi lífinu
í Ísraelsríki sé óhugsandi að Sýr-
lendingar treysti þeim til fullnustu.
Farouk al Shara er því að flestra
dómi sá sem væri líklegastur nú
til að taka við, félli Assad frá.
Farouk al Shara þykir fluggáfaður
maður, einarður og snjall pólitíkus.
Um hann hefur verið sagt að hann
sé einn fárra atvinnupólitíkusa í
þessum heimshluta. Shara veit
sjálfsagt flestum betur að hann
verður að fara varlega — ekki má
hann draga að sér of mikla at-
hygli. Þá bíður hans það sama og
annarra sem hafa að dómi Assads
farið að skyggja á hann.
(Heimild: grein Judith Vidal
Hall í 7.tbl South)
Assad og Gorbatsjov á fundi.
George Shultz og Farouk al Shara.