Morgunblaðið - 06.04.1990, Side 26

26
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 6. APRÍL 1990
Hermenn við öryggisgæslu á götum Lima, höfuðbrogar Perú. Á sunnudag verða forsetakosningar í
landinu. Skæruliðar vinstri sinna hafa hótað ofbeldisverkum a kosningadaginn.
Yargas Llosa nýtur
mests fylgis í Perú
Lima. Perú.
PERUMENN ganga að kjörborði nk. sunnudag og kjósa sér forseta í rantes, frambjóðandi kosninga-
skugga hryðjuverka og aukinnar fátæktar. Búist er við rótttækum bandalags sósíalista og annarra
aðgerðum í efnahagsmálum að kosningum loknum. vinstri flokka.
V estur-Þýskaland:
A-þýskir njósnarar
ganga erinda KGB
Bonn. Reuter.
AUSTUR-ÞÝSKA leyniþjónustan, sem opinberlega var lögð niður
eftir fall kommúnistastjórnar landsins, hefúr látið sovésku leyniþjón-
ustunni, KGB, í té bestu njósnara
ins Die Welt.
Leyniþjónustan stundar enn
símahleranir og hefur um árabil
hlerað símtöl að minnsta kosti
10.000 háttsettra Vestur-Þjóðverja,
þar á meðal Helmuts Kohls kansl-
ara, að því er sagði í grein, sem
birtist í Die Welt í dag, föstudag.
Blaðið segir að fráfarandi forsæt-
isráðherra kommúnista, Hans
Modrow, hafi boðið KGB að taka
við njósnaneti Austur-Þjóðveija,
meðal annars í Vestur-Þýskalandi.
Austur-þýskir njósnarar hafa
hlustað á símtöl Richards von Weiz-
sáckers, forseta Vestur-Þýska-
lands, Kohls kanslara og annarra
ráðherra, svo og stjórnmálamanna,
yfirmanna í hernum og kaupsýslu-
manna, að sögn blaðsins.
„Þessum njósnum hefur verið
haldið áfram eftir kosningarnar í
Austur-Þýskalandi 18. mars, án til-
lits til breytinganna sem átt hafa
sér stað í landinu að öðru leyti,“
segir í greininni. „Símahleranadeild
leyniþjónustunnar hefur ekki verið
lögð niður, heldur fengin í hendur
austur-þýska hernum (NPA).“
sína, að sögn vestur-þýska blaðs-
Die Welt sem er íhaldsblað og
hefur oft verið fyrst með fréttir úr
myrkviðum austur-þýskrar njósna-
starfsemi, sagði enn fremur að
kommúnistar í Austur-Þýskalandi
ynnu nú að skipulagningu eigin
njósnakerfis og Lýðræðislegi sósíal-
istaflokkurinn (fyrrum kommún-
istaflokkur landsins) hefði ráðið
fyrrverandi starfsmenn hinnar ill-
ræmdu öryggislögreglu Stasi sem
lífverði og snuðrara fyrir flokks-
broddana.
Færeyjar:
Karsten Hoy-
dal látinn
Kaupmannahöfn. Frá Nils Jörgen Bruun*
fréttaritara Morgunblaðsins.
KARSTEN Hoydal, skáld og fyrr-
um landsstjórnarmaður í Færeyj-
um, er látinn. Hann var á 79.
aldursári.
Svíþjóð:
Hnefal eikahetj a endur-
hæfir eiturlyflaneytendur
Stokkhólmi. Reuter.
Mario Vargas Llosa, heimsþekkt
skáld, nýtur mesta fylgis frambjóð-
enda samkvæmt skoðanakönnun-
um. Hefur hann einsett sér að koma
verðbólgu niður úr rúmlega 2.000
prósentum í 10% og koma á jöfnuði
í ríkisfjármálum með því að skera
niður ríkisútgjöld. Hyggst hann í
því skyni fækka ráðherrum úr 15
í átta.
Vargas Llosa er fyrrum jafnaðar-
maður en nú hægrisinni og hefur
haldið því á lofti að kapítalismi sé
eina leiðin út úr efnahagsvanda
þjóðarinnar. Hyggst hann selja öll
ríkisfyrirtæki, þ.á m. ríkisolíufélag-
ið PetroPeru og ríkisflugfélagið,
AeroPeru. En hver sem sigrar tekur
við erfiðu búi vegna gífurlegra efna-
hagsörðugleika og borgarastyijald-
ar þar sem eigast við skæruliðar
maóista og stjórnarherinn. Átökin
hafa kostað 17.000 mannslíf frá
1980.
Samkvæmt skoðanakönnunum
nýtur Vargas Llosa 45% fylgis.
Ólíklegt er þó talið að hann hljóti
meirihluta atkvæða í fyrri umferð
og nái þar með kjöri. Þurfí önnur
umferð að koma til er líklegt að
þá verði kosið milli hans og Luis
Alva Castros, frambjóðanda stjóm-
arflokksins, Apra, sem er jafnaðar-
mannaflokkur. Alva Castro nýtur
15% fylgis, samkvæmt könnunum,
eða örlítið meira en Alfonso Bar-
Fyrrum heimsmeistari í þunga-
vigt í hnefaleikum, Svíinn Ingem-
ar Johansson, hefúr fengið nýtt
starf sem felst í því að hjálpa eitur-
lyfjasjúkiingum. Hann á að koma
þeim í gott form og endurbyggja
andlegt þrek þeirra.
Johansson segir að það sé fyrir
öllu að vera í góðu formi. „Manni
finnst maður geta allt og þá þarf
maður ekki vímuefni.“
Endurhæfingin hefur verið s.am-
þykkt af heilbrigðisyfirvöldum og
búið er að velja sjö eiturlyfjaneytend-
ur á aldrinum 18 til 27 til meðferðar
sem byija á með daglegu skokki.
Ungmennin munu ferðast til eynnar
Mallorku þar sem Johansson býr.
Hoydal tók þátt í starfi Lýðveldis-
flokksins og var fulltrúi flokksins í
landsstjórninni 1962-66 og á fær-
eyska lögþinginu 1966-70. Hann
var fyrst í framboði í kosningum
1960 og var þá á óháðum lista
manna sem andsnúnir voru því að
byggð yrði eftirlitsstöð fýrir Atl-
antshafsbandalagsins (NATO) í
Færeyjum.
Karsten Hoydal var kunnur fyrir
ritstörf og hlaut m.a. bókmennta-
verðlaun sem kennd eru við Emmu
Jacobsen. Hann var um tíma for-
maður færeyska rithöfundasam-
bandsins.
Kínverskt skáld um ástandið í Kína:
Fólkið fer að lokum
með sigur af hólmi
ÞÓTT kínverska skáldið Liu Hongbin sé aðeins 27 ára gamalt hefúr
hann þegar fengið sinn skammt af mótlæti og rúmlega það. Faðir
Lius var sakaður um að vera gagnbyltingarsinni, dæmdur til dauða
og tekinn af lífi í menningarbyltingunni. Fjölskylda hans sætti stöðug-
um ofsóknum allt frá því.
Liu var sjálfur ákærður árið 1983
fyrir að „smána Kína“ með því að
ræða við bandarískan prófessor og
honum var veitt hörð áminning. í lok
ársins 1986 skipulagði hann þó
„námskeið í sjálfstjáningu" á menn-
ingardegi æskunnar. Öryggislög-
reglan yfírheyrði hann vegna þess
að hann hafði boðið tveimur banda-
rískum kennurum að flytja þar fyrir-
lestra.
Eftir námsmannamótmæli í byij-
un ársins 1987 var Liu kominn á
skrá yfir „hættulega landráðamenn“
og fylgst var rækilega með gerðum
hans. Óll bréf til hans voru opnuð
og lesin. Bókmenntaboðberinn,
tímarit sem Liu ritstýrði á þessum
tíma, var einnig bannað. Siðar sama
ár var honum haldið í fangelsi í sólar-
hring vegna þess að hann hafði
rætt við bandarískan prest.
Blóðbaðið í fyrra
Síðan tók Liu þátt í'mótmælunum
í fyrra, sem lyktaði með því að
kínverski herinn framdi fjöldamorð
á Torgi hins himneska friðar í byijun
júní. Hann hvatti námsmenn til að
taka þátt í lýðræðisbaráttunni. Hann
flutti ræður, þar sem hann lagði
meðal annars út af setningunni:
„Þor til að segja sannleikann er rétta
leiðin til að sýna þjóðinni hollustu."
Fjögur ljóð eftir hann voru hengd
upp á torginu.
29. maí, aðeins sex dögum áður
en fjöldamorðin voru framin, hitti
Liu háttsettan kínverskan embættis-
mann í Peking, sem hvatti hann til
að flýja land þegar í stað. Hann
hélt þó kyrru fyrir í Kína til að
leggja námsmönnunum lið.
Eftir að þúsundir námsmanna
voru myrtar á Torgi hins himneska
friðar gölritaði Liu fréttabréf um
blóðbaðið, sem hann byggði á frétt-
um erlendra útvarpsstöðva, svo og
símbréfum frá Hong Kong.
Betra að deyja
Hann hafði áður sótt um vega-
bréfsáritun til Bretlands, en þangað
hafði honum verið boðið sem gisti-
kennara. Hann fékk þó ekki áritun-
ina fyrr en í lok júlí.
„Ég varð fyrir svo hryllilegri
lífsreynslu í Kína eftir fjöldamorðin
að það hefði á margan hátt verið
betra fyrir mig að vera á torginu
nóttina sem morðin voru framin,"
segir Liu: „Það var næstum því
óbærileg reynsla að lifa við stöðugan
ótta við að einhver væri að veita
manni eftirför." Hann var yfírheyrð-
ur í tíu daga og beðinn um að ,játa“
þátttöku sína í mótmælunum.
Liu tókst að lokum að flýja Kína.
„Vinur minn, sem er kínverskur
embættismaður, sagði mér að ég
hefði verið „stóri fiskurinn sem slapp
úr netinu". Ég er því heppinn að
hafa komist undan.“
Lygar og áróður
Liu segir að kínverskir fjölmiðlar
hafí aðeins birt lygar eftir fjölda-
morðin. „Hvert einasta blað birti
ekkert annað en áróður og var al-
gjörlega á bandi kommúnistaflokks-
ins.“ Lýðræðissinnana segir hann
hafa verið brennimerkta sem „gagn-
byltingarsinnaða uppreisnarmenn“
og ekkert hafi verið minnst á drápin
á Torgi hins himneska friðar.
Hann segir þó að Kínveijar trúi
ekki þessum frásögnum og vilji helst
ekki lesa blöð stjómvalda.
„Ég reyndi að skrifa sannleikann.
Stundum varð það vitaskuld til þess
að ég gagnrýndi stjórnvöld. Árið
1988, þegar ástandið hafði skánað
örlítið, skrifaði ég grein þar sem ég
Liu Hongbin fyrir framan Pek-
ing-háskóla, þar sem námsmenn
hófu baráttu sína fyrir lýðræði
fyrir ári.
gagnrýndi stjórnina en ekkert var
gert við því. Éf einhver myndi skrifa
þannig grein í dag væri hann í alvar-
legum vanda,“ segir Liu.
Rödd fólksins bönnuð
Liu mun eflaust aldrei ná sér að
fullu eftir harmleikinn í fyrra en
hann á sér saint góðar minningar
frá Torgi hins himneska .friðar.
„Þegar ég fór í Peking-háskólann
til að örva námsmennina til dáða
gerði ég mér grein fyrir að þetta var
í fyrsta sinn sem ég gat tjáð mig
opinskátt og sagt allt sem mér bjó
í bijósti. Þetta var dásamlegur tími
fyrir mig og alla félaga minna. Ég
var tíu daga og nætur á Torgi hins
himneska friðar. Það var eitthvað
gríðarlega áhrifamikið að gerast.
Allt fólkið stóð saman,“ segir hann.
„Sem skáld vil ég ekki gefa mig
að stjórnmálum. En þegar menn lifa
í þjóðfélagi eins og því kínverska er
það óhjákvæmilegt. Sem blaðamað-
ur var ég bæði þátttakandi og sjón-
arvottur.
Það er sorglegt að blaðamenn
skuli hafa neyðst til að fara út á
götur til að mótmæla. Þeir iyftu
myndavélunum upp fyrir höfuð,
höfðu linsurnar lokaðar og settu
plástra fyrir munninn til að sýna
hvernig stjórnvöld þögguðu niður í
fjölmiðlunum. Fuglum er fijálst að
kvaka en rödd fólksins er bönnuð í
Kína.“
Baráttan heldur áfram
Liu er þrátt fyrir allt bjartsýnn á
framtíð Kína. „Breytingar verða til
batnaðar. Gömlu mennirnir deyja og
þeir ungu taka við.
Kína hefur opnað dyrnar fyrir
umheiminum á undanförnum ára-
tug. Hugmyndir hafa streymt þang-
að og fólkið veit hvað er að gerast
utan landsins. Það er ógjörningur
að loka dyrunum alveg. Fólkið mun
alltaf beijast fyrir frelsi og lýðræði
og að lokum fer það með sigur af
hólmi. Þetta tekur tíma, eins og í
Austur-Evrópu, en ég trúi því að það
gerist.
■ Þetta er eins og eldfjall. Fyrr eða
síðar gýs það. Réttlát reiðin yfir
framfaraleysinu í Kína brýst út.“
Heimild: IPI Report.