Morgunblaðið - 23.05.1990, Blaðsíða 50

T
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 23. MAI 1990
Kvennalistinn býður auðvitað
fram á eigin forsendum en ekki
annarra. Eitt meginmarkmið hans
er að styrkja sem flestar konur og
því teljum við mikilvægt að konur
sjái og finni að virkni í stjórnmálum
er á færi margra kvenna. Því gildir
sú meginregla að kjörnir fulltrúar
sitja ekki lengur en 8 ár samfellt,
sem um leið kemur í veg fyrir að
þeir sitji of lengi á valdastólum.
Kvennalistanum berast stöðugt
boð frá hinum fjölbreyttustu
kvennasamtökum utan úr heimi um
að kynna starfsemi sína. Þessar
ferðir, sem skipta tugum, hafa
sannfært okkur um mikilvægi al-
þjóðlegs systralags til skilnings á
eðli kvennakúgunar. í þessum ferð-
um, eru það ekki síst vinnubrögðin,
sem vekja athygli. Enginn formað-
ur, ekkert píramítakerfi heldur virk
grasrót þar sem allar eru jafnar.
Abyrgðin dreifist á margar svo að
engin þarf að skuldbinda sig um-
fram getu. Innan hreyfingarinnar
eru málin rökrædd þar til samhljóða
ákvörðun næst. Innri rödd hverrar
konu verður að heyrast. Fulltrúar
Kvennalistans taka málefnalega
afstöðu til allra mála og sýna
pólitískum andstæðingum sínum
virðingu og kurteisi. Þær forðast
persónulegt skítkast og það form
viðræðna sem kallað er hanaat og
gengur út á það að fá fram „sigur-
vegara í orustu" oft með vafasöm-
um vopnum, fremur en að fá stað-
reyndir fram í dagsljósið. Þetta telj-
um við að stuðli að gagnkvæmri
virðingu annarra stjórnmálamanna
og fjölmiðla og um leið verði lífið
þoianiegra fyrir okkar fulltrúa.
Þessi vinnubrögð gefa konum þann
kraft sem dugar og kennir þeim
að hlutirnir breytast ekki nema að
þær vinni að þeim sjálfar.
Kvennalistinn leggur mikla
áherslu á að gera stjórnkerfi borg-
arinnar lýðræðisiegra: Að allir
flokkar í borgarstjórn hafi aðgang
að öllum nefndum, að veita hverfa-
samtökum meira vald og að oftar
verði efnt til atkvæðagreiðslu meðal
borgarbúa um umdeild mál. Að
Guðný Guðbjörnsdóttir
„Það er pólitísk nauð-
syn-að Kvennalistinn fái
að reyna sig í sljórn
ríkis, borgar og ann-
árra sveitarfélaga. Til
þess þarf hann styrk
sem kjósendur geta
veitt í komandi sveitar-
stj órnakosningunum. “
horfið verði frá þeirri tilhneigingu
til fámennisstjórnar sem nú gætir,
sem er alvarleg ógnun við lýðræðið.
Mikilvægt er að standa vörð um
þau valdakerfi sem eru opin fyrir
kvenfrelsissjónarmiðum og að
breyta hinum sem leynast víða í
stofnunum þjóðfélagsins.
Málefnin og forgangs-
röðun þeirra
Kvennalistinn hefur ætíð sett
fram ítarlega stefnuskrá sem nær
til allra málaflokka. Forgangsröðun
verkefna hefur verið skýr og önnur
Sérstaða Kvennalistans
en hjá öðrum flokkum. Ekki hefur
enn gengið saman varðandi þátt-
töku í ríkisstjórn, því miður, þó að
samstarf minnihlutaflokkana í
borgarstjórn hafi gengið vel.
Launa- og atvinnumál kvenna eru
fremst í forgangsröðinni og sú fé-
lagslega þjónusta sem nauðsynleg
er til að tryggja athafnafrelsi
kvenna og vellíðan barna og aldr-
aðra. Umhverfis- og friðarmál eru
einnig á oddinum. Við viljum hverfa
af braut niðurníðslu, mengunar og
ófriðar á braut lífsins.
Við stefnum að þjóðfélagi þar
sem dagvinnulaun fyrir 6-8 stunda
vinnudag nægja til viðunandi fram-
færslu og fyrsta flokks þjónustu
fyrir börnin á meðan. Því stefnum
við að góðum dagvistarheimilum
fyrir öll börn frá lokum fæðingaror-
lofs til skólaaldurs í 4-8 stundir á
dag eftir þörfum viðkomandi íjöl-
skyldna. Einnig að báðir foreldrar
fái tækifæri til að annast ung börn
sín í samræmi við þarfir barnanna
og óskir foreldra. Sömuleiðis þarf
lengdan skóladag fyrir yngstu
skólabörnin og skólamáltíðir í alla
skóla á viðráðanlegu verði. Við vilj-
um fyrsta flokks fæðingarþjónustu,
bæði hvað varðar öryggi og umönn-
un og teljum það lítilsvirðingu við
fæðandi konur að þurfa að velja
þar á milli. Önnur baráttumál eru
breytileg eftir bæjarfélögum í kom-
andi sveitarstjórnakosningum, og
verða ekki tíunduð hér.
Kvennalistinn hefur skýra sér-
stöðu. Sérstaðan nær ti) hugsjóna,
vinnubragða, málefna og forgangs-
röðunar þeirra. Tekið er mið af
breyttri stöðu konunnar í þjóðfélag-
inu og litið er á reynslu og menn-
ingu kvenna sem jákvætt og van-
metið afl þar sem ákvarðanir eru
teknar.
Það er pólitísk nauðsyn að
Kvennalistinn fái að reyna sig í
stjórn ríkis, borga og annarra sveit-
arfélaga. Til þess þarf hann styrk
sem kjósendur geta veitt í komandi
sveitarstjórnakosningunum. Lítið
inn á kosningaskrifstofur Kvenna-
listans út um landið. Þar eru næg
verk að vinna. Komið og hafið áhrif.
Höfundur er dósent í
uppeldisfræði íHáskóla íslands
og er á lista Kvennalistans í
Reykjavík.
Stúdenta gjöfin í ár
Hugsjónir, vinnubrögð og málefni
eftir Guðnýju
Guðbjörnsdóttur
Yfirburðastaða Sjálfstæðis-
flokksins í Reykjavík hefur kallað
fram það sjónarmið að kosninga-
baráttan sé óþörf. Hin framboðin
séu lítt trúverðug sem valkostur.
Þá er því haldið fram að konur
muni komast að í borgarstjórn án
þess að Kvennalistinn komi þar til.
. Hvaða rök mæla þá með því að
kjósa Kvennalistann nú? Hver er
sérstaða hans?
Ef spurt er hvað ráði pólitískri
stefnumörkun er algengt að svarað
sé að það sé einkum þrennt: Hug-
sjónir, áhugi og þekking. Ef marka
má kynskiptan vinnumarkað, kyn-
skipt heimilisstörf og kynskipt
náms- og starfsval, sem ótal kann-
anir sýna, er augljóst að kynferði
skiptir máli varðandi þekkingu og
áhuga. En hvað með hugsjónirnar,
hvernig skilja þær konur að?
Kvenfrelsishugsjónin
Fyrir tilkomu kvennaframboð-
anna 1982 snerist öll stjórnmála-
umræðan hér um tvo póla hægri
og vinstri. Erfiðlega hefur reynst
að flokka Kvennalistann, eða þriðju
víddina í íslenskum stjórnmálum á
þessa línu því konur koma úr öllum
stéttum.
. Á hægri vængnum er Sjálfstæð-
isflokkurinn sem styðst við hugsjón-
ir kapítalismans og frjálshyggjunn-
ar: „Frelsi og sjálfstæði einstakling-
anna“. Opinber höft og umsvif og
um leið félagsleg þjónusta eiga að
vera í lágmarki. En eiga hugsjónirn-
'*^r, frelsi og sjálfstæði, einnig við
konur? Nei, atvinnulífið og einkalíf-
ið eru tveir aðskildir heimar. Konur
geta jú valið að vera barnlausar og
þá getur frelsið átt við þær. En ef
fólk eignast börn verður það sjálft
að taka ábyrgð á þeim. Reynt er
að telja fólki trú um að opinber
SlMI: 91 -24000
dagheimili séu óæskileg fyrir börn,
sem er hrein firra ef faglega er að
málum staðið. Samkvæmt fijáls-
hyggjunni eru dagheimili óæskileg
af hugsjónaástæðum: Þau eru fé-
lagsleg þjónusta sem ekki á að eyða
skattpeningum í. Einnig þykir gott
að hafa móðurina heima. í reynd
hefur hvergi tekist að samræma
fijálshyggjuna sem hugmyndakerfi
og réttláta tekjuskiptingu þegn-
anna. Þar líða konur mest allra.
Samkvæmt samnorrænni skýrslu
hafa konur á íslandi einungis 50%
af tekjum karla, á meðan hlutfallið
er 60-70% á hinum Norðurlöndun-
um. (Kvinnor och mán i Norden,
NORD, 1988: 58, bls. 135).
Á vinstri vængnum, væng félags-
hyggjunnar, eru hugsjónirnar einn-
ig fagrar: Frelsi, jafnrétti og
bræðralag. Hvort sem litið er til
lýðræðisríkja eða alræðisríkja hefur
hins vegar gengið erfiðlega að út-
færa félagshyggjuna þannig að
þessar hugsjónir nái til kvenna
bæði í orði og á borði.
Kvennalistakonur geta vafalaust
tekið undir það sjónarmið að sjálf-
stæði, frelsi, jafnrétti og bræðralag
séu allt göfugar hugsjónir. Svo
framarlega sem þær eru hugsaðar
fyrir alla, bæði konur og karla.
Kvenfrelsishugsjón Kvennalistans
miðar annars vegar að kvenfrelsi
og bættum hag kvenna og hinsveg-
ar að því að gera reynslu og menn-
ingu kvenna virtari, sýnilegri og
áhrifameiri í þjóðfélaginu. Við vilj-
um sameina kvenréttindi, kvenfrelsi
og hið kvenlega, sem því miður eru
stundunv skoðuð sem andstæður.
Ágreiningur Kvennalistans við
fijálshyggjuna og félagshyggjuna
varðandi stöðu fjölskyldunnar
snertir fyrst og fremst stöðu kon-
unnar. Állir vilja börnunum það
besta, um það er ekki hugsjóna-
ágreiningur. Þær leiðir sem valdar
eru til að börnin hafi það gott eru
misgóðar og einungis sumar þeirra
taka bæði mið af jafnréttissjónar-
miðum kynjanna og velferð barn-
anna.
Konur búa yfir sameiginlegri
reynslu og þekkingu, sem er mjúkt
og manneskjulegt afl sem hefur
vantað í ofannefndar stefnur og í
stjórnmálin yfirleitt. Ef hugsjónirn-
ar stangast á við það afl, þá verða
pólitískar áherslur aðrar. Það er því
ekki nóg að koma einhveijum kon-
um að í borgarstjórn til að vinna
að bættri stöðu kvenna og barna í
þjóðfélaginu. Konur geta orðið mál-
svarar afturhaldsaflanna því hug-
sjónir flokkanna skipta sköpum um
stefnumörkun og forgangsröðun
aðgerða.
Lýðræðisleg vinnubrögð og
sniðin fyrir konur
Kvennalistinn er stjórnmálaafl
þar sem lýðræði og valddreifing
situr í fyrirrúmi. Við viljum samfé-
lag þar sem reynsla og menning
kvenna er metin til jafns við það
besta í reynslu og menningu karla.
Til þess er nauðsyn á kvenna-
pólitísku afli, sem hagar vinnu-
brögðum sínum í samræmi við það
sem konum hentar.
meö þínum persónulega stimpli.
1 þú skrifar nafniö þitt
2 rennir hulstrinu niður
3 og stimplar.
Krókhálsi 6
110 Reykjavík
Sími 671900

Eru efasemdir um nýtt álver
feimnismál hjá Morgunblaðinu?
eftir Geir
Vilhjálmsson
Tilefni þessarar athugasemdar
er frásögn Morgunblaðsins af rit-
gerð Jóhanns Rúnars Björgvinsson-
ar, þjóðhagfræðings, Leiðir Álver
til lakari lífskjara?, sem gefin var
út sem sérrit fyrir nokkrum vikum
og minnst á í útgáfufréttum Morg-
unblaðsins þriðjudaginn 3. apríl.
Undirritaður varð vægast sagt
mjög undrandi að sjá efnistök
blaðamanns í þessari frétt, því í
frásögninni var vandléga forðast
að minnast á megininntak ritsins:
— Þjóðhagfræðingurinn færir
fram rökstuddar efasemdir um
að orkusala til nýs álvers muni
standa undir kostnaði við nýjar
virkjanir.
— Byggingarframkvæmdir við
virkjanirnar og álverið munu að
öllum líkindum valda þenslu og
aukinni verðbólgu, en eftir fylgdi
samdráttur og verri staða.
— Fjárfesting í matvælafram-
leiðslu og ferðamannaþjónustu
muni gefa þjóðinni meiri tekjur
og betri lífskjör en ál- og orku-
framkvæmdir.
— Að loknum ál- og orkufram-
kvæmdum yrði þjóðarbúið mun
skuldugra og því erfiðara að fá
hagkvæm lán til þróunar og upp-
byggingar atvinnulífsins. Áuk
þess takmarkast aðrir vaxtar-
möguleikar efnahagslífsins líka
meðan álvers- og virkjanafram-
kvæmdir stæðu yfir.
í síðasta kafla ritsins fjallar Jó-
hann Rúnar um atvinnuuppbygg-
ingu og atvinnustig og gerir þar
nánari grein fyrir kostum full-
vinnslu sjávarafurða og hraða í
uppbyggingu ferðaþjónustu í stað
álvers. Undir lok ritgerðarinnar,
sem telur 27 síður, er að finna eftir-
farandi setningu, sem svarar spurn-
ingu höfundarins í heiti ritsins:
„Álver er engan veginn sá afl-
vaki sem þjóðarbúið þarf á að
halda.“
Það er mat undirritaðs að nauð-
synlegt sé að efasemdir þjóðhag-
fræðingsins og rök hans komist til
vitundar sem flestra því hið fyrir-
hugaða álver og meðfylgjandi virkj-
anir er risavaxið inngrip í fram-
vindu efnahagslífs á Islandi og því
nauðsynlegt að skoða málið frá sem
flestum hliðum, bæði með og á móti.
„Álver og meðfylgjandi
virkjanir er risavaxið
inngrip í framvindu
efhahagslífs á íslandi.“
Hin efnisrýra umfjöllun blaða-
manns Morgunblaðsins gefur tilefni
til grunsemda um að þar hafi vísvit-
andi verið forðast að vekja athygli
á rökum gegn byggingu nýs álvers.
En undirritaður er sannfærður um
að slíkt er ekki ritstjórnarstefna
Morgunblaðsins, heldur sé fljót-
færni blaðamanns um að kenna.
Ritið mun fást í stærri bókaversl-
unum.
Höfundur er sálfræðingur.