Morgunblaðið - 04.10.1995, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 04.10.1995, Blaðsíða 6
6 MIÐVIKUDAGUR 4. OKTÓBER 1995 MORGUNBLAÐIÐ FRETTIR Forsætis-, fjármála- og utanríkisráðherra kynna fjárlagafrumvarp og þjóðhagsáætlun 1996 FJÁRLAGAFRUMVARP og þjóð- hagsáætlun fyrir árið 1996 voru lögð fram á Alþingi í gær. Gert er ráð fyrir að halli ríkissjóðs verði innan við 4 milljarða kr. á árinu eða sem svarar til 0,8% af lands- framleiðslu og yrði það minnsti halli á ríkissjóði í 12 ár. Davíð Oddsson forsætisráðherra, Friðrik Sophusson fjármálaráðherra og Halldór Ásgrímsson utanríkisráð- herra kynntu á sameiginlegum fréttamannafundi í gær fyrsta fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknar- flokks ásamt þjóðhagsáætlun og fjölluðu um horfur í efnahagsmál- um. Forsætisráðherra sagði engan vafa leika á að öll helstu kennileiti í íslenskum efnahagsmálum hefðu snúist mjög til hins betra og jafn- vægi og stöðugleiki væru í önd- vegi. „Það má segja að á hvaða mælikvarða sem við lítum sé ár- angurinn í efnahagsmálum í sam- ræmi við það besta sem er að gerast í nágrannalöndunum núna," sagði Davíð. Hann benti á að hagvöxtur hér á landi hefði verið nokkru meiri sl. tvö ár en í iðnríkjunum. Var- færnisleg spá benti til að hann yrði nokkru minni á næsta ári, eða um 2%, vegna skerðingar afla- heimilda. Þjóðarútgjöld færu nú vaxandi og kaupmáttur heimil- anna ykist og Davíð sagði að ekk- ert benti til annars en að kaup- máttur myndi halda áfram að vaxa á næstu árum. Þá væru horfur á að íslendingar myndu borgá niður erlendar skuldir síriar fjögur ár í röð. Einnig sagði forsætisráðherra að verðlagsþróunin væri hagstæð- ari en í helstu viðskiptalöndum.' Þannig stefndi í að verðbólgan yrði 1,7% milli áranna 1994-1995 og spáð væri 2,5% verðbólgu á næsta ári. „Það hefur aðeins borið á því í umræðum að undanförnu að menn halda að verðbólgan sé að fara úr böndum vegna þess að nokkrar hækkanir hafa orðið með haustinu. Það er ekkert sem bend- ir til þess að svo sé, heldur er hér um tímabundna sveiflu að ræða," sagði Davíð. Forsætisráðherra sagði einnig, aðspurður um þann möguleika að kjarasamningar losnuðu á næst- unni, að það væri hvorki í þágu launþegahreyfingar né annarra að úlfúð skapaðist á launamark- aði. Það væri það versta sem fyr- ir íslendinga gæti komið ef óró- Jafnvægi og stöð- ugleiki í öndvegi Morgunblaðið/RAX HALLDÓR Ásgrímsson utanríkisráðherra, Davíð Oddsson forsætisráðherra og Friðrik Sophusson fjármálaráðherra kynntu fréttamönnum fjárlagafrumvarp og þjóðhagsáætlun fyrir árið 1996 í ráðherrabústaðnum í gær. leikinn magnaðist. „Órói á vinnu- markaði gæti í einu vetfangi leitt til hækkunar á vöxtum og skaðað okkur að öðru leyti," sagði Davíð. Jafnvægi í ríkisfjármálum forsenda efnahagsbata Friðrik Sophusson lagði áherslu á að jafnvægi í ríkisfjármálum væri forsenda þess að árangur næðist á öðrum sviðum efnahags- lífsins og hagvöxtur héldi áfram. „Það er ásetningur ríkisstjórnar- innar að ná þessu jafnvægi og koma í veg fyrir að við höldum áfram að safna skuldum hjá rík- inu," sagði Friðrik. Megineinkenni fjárlagafrum- varpsins eru að sögn fjármálaráð- herra að dregið er úr stofnkostn- aði og fjárfestingu ríkisins en reiknað er með að atvinnulífið taki við sér og fyrirtækin fjárfesti í auknum mæli. Tilfærslur til landbúnaðar og einstaklinga í gegnum trygginga- kerfið standa nokkurn veginn í stað skv. frumvarpinu. Þó mun nýr búvörusamningur auka fram- lög vegna sauðfjárframleiðslu um 200 millj. kr. á næsta ári en finna á sparnaðarleiðir á móti þessari fjárhæð við meðferð frumvarpsins á Alþingi, að sögn fjármálaráð- herra. Rekstrarkostnaður ríkisins eykst aftur á móti um 5,8% frá áætlaðri útkomu á þessu ári, aðal- lega vegna aukinna launaútgjalda í kjölfar kjarasamninga. „Ríkis- stjórnin hefur ákveðið að skoða reksturinn sérstaklega fyrir 1997 og er það starf hafið," sagði Friðrik. „Þá þarf að taka síðara og erfiðara skrefið til að ná jafnvægi í ríkisfjármálum," sagði hann. Fjármagnstekjuskattur gæti hugsanlega skilað 400-700 millj. kr. Fjármálaráðherra benti á að heildarútgjöld 1996 stæðu nokk- urn veginn í stað frá áætluðum útgjöldum þessa árs, í krónum talið, eri þau lækki að raungildi á næsta ári um 3,5 milljarða kr. ef spár um verðþróun ganga eftir. Tekjur ríkissjóðs 1996 aukast um 5,5 milljarða vegna meiri kaup- máttar almennings og aukinnar neyslu en skattbyrði á að vera óbreytt. Loks minnkar bein láns- fjárþörf ríkisins og fyrirtækja og sjóða, sem á að sögn fjármálaráð- herra að geta orðið grundvöllur fyrir vaxtalækkun. Til að mæta um 1,5 milljarða kr. tekjutapi ríkissjóðs vegna skattfrelsis lífeyrissjóðsiðgjalda, sem ákveðið var í tengslum við gerð kjarasamninga, er trygg- ingagjald fyrirtækja hækkað um 0,5%, sem á að skila um einum milljarði kr. í tekjur, og horfið verður frá sjálfvirkri verðupp- færslu afsláttar- og bótaliða í .tekjuskattskerfinu. Fjármálaráð- herra benti á að þrátt fyrir óbreyttan persónuafslátt á næsta ári yrðu skattleysismörkin engu að síður hærri en ef engar breyt- ingar hefðu verið gerðar á tekju- skattslögunum. Jaðarskattar fjölskyldna með þrjú eða fjögur börn eiga að lækka strax á næsta ári þar sem dregið verður úr tekjuskerðingu barna- bótaaukans. Á það að geta numið um 10 þús. kr. fyrir hjón með þrjú börn, sem hafa um 200 þús. kr. í laun á mánuði. Ekki er gert ráð fyrir tekjum af fjármagnstekjuskatti í frum- varpinu, þó stefnt sé að lögfest- ingu hans á næsta ári, þegartillög- ur nefndar sem hefur undirbúið málið, undir formennsku Ásmund- ar Stefánssonar, liggja fyrir. Gert er ráð fyrir 10% staðgreiðsluskatti af nafnvöxtum. Fram kom í máli fjármálaráðherra að hugsanlega myndi fjármagnstekjuskatturinn skila 400-700 millj. kr. á ári. Engin önnur leið fær Halldór Ásgrímsson sagði að gengið hefði vel að mynda ríkis- stjórnina vegna þess að flokkarn- ir hefðu verið sammála í efna- hagsmálum og ríkisfjármálum. Fyrirséð hefði verið að án aðgerða yrði ríkissjóðshallinn á næsta ári níu milljarðar og skuldir ríkisins myndu aukast um 70 milljarða á kjörtímabilinu. „Að mínu mati er engin önnur stefna fær en að ná ríkissjóðshallanum niður," sagði Halldór. „Ef okkur tekst það ætl- unarverk að ná ríkissjóðshallan- um niður, mun störfum fjölga til næstu aldamóta um svona rúm- lega níu þúsund, án þess að þar sé tekin með stækkun álvers og aðrar erlendar fjárfestingar. Þetta er því lykillinn að því að okkur megi takast að draga veru- lega úr atvinnuleysi á næstu árum og auka hagvöxtinn," sagði Hall- dór. Þjóðhagsstofnun reiknar með auknum kaupmætti ráðstöfunartekna árið 1996 HORFUR eru á að hagvöxtur hér á landi minnki á næsta ári og verði um 2%, vegna skerðingar aflaheimilda, en í iðnríkjunum er spáð 2,5% vexti. Áætlað er að þjóðarútgjöld aukist um 3,9% í ár og 2,8% á næsta ári, við- skiptajöfnuður verði með afgangi á næsta ári sem svarar til 0,7% af landsframleiðslu, kaup- máttur ráðstöfunartekna á mann er talinn verða 5,5% meiri á næsta ári en hann var í fyrra og spáð er 2,6% verðbólgu á árinu 1996. Þetta kemur fram í nýrri þjóðhagsáætlun Þjóð- hagsstofnunar sem dreift var á Alþingi í gær. „Mikil aukning útflutnings knúði hagvöxt- inn í fyrra. Á þessu ári hefur hins vegar aukin innlend eftirspurn, einkum aukin einka- neysla og fjárfesting, tekið við hlutverki út- flutnings og borið uppi hagvöxtinn," segir í þjóðhagsáætluninni. Þjóðhagsstofnun bendir á að frá því að gengið var frá kjarasamningum ------------ landssambanda ASÍ við vinnuveit- endur í febrúar hafi aðrir hópar samið um mun meiri launahækk- anir. Ekki sé hægt að útiloka að launaskrið fari af stað vegna þessa og einnig vegna þess að framleiðni vinnuafls hefur aukist, sem kunni að gefa tilefni til einstaklingsbundinna launaauka. Gert var ráð fyrir 2,5% verðbólgu á þessu ári en nú er útlit fyrir 1,7% hækkun vísitólu neysluverðs milli ára og 2% hækkun frá upp- hafi til loka árs. Spáð er meiri verðbólgu á Spáð er 2% hagvexti og 2,5% verðbólgu Minni hag- vöxtur en í iðnríkjunum gengi krónunnar, óbreytta heildarskatta og að opinberar gjaldskár hækki ekki að_ marki umfram almennar verðbreytingar. „Ástæða er hins vegar að hafa fyrirvara á þessari spá -ekki síst í ljósi verðhækkana að undan- förnu," segir í þjóðhagsáætluninni. Áætlað að atvinnuleysi verði 4,8% á næsta ári Fram kemur í áætluninni að þótt talið sé ------------ að störfum hafi fjölgað um 1.700 á þessu ári sé gert ráð fyrir að at- vinnuleysi verði ívið meira en í fyrra, eða 5% af mannafla í stað 4,8%. Þetta skýrist af auknu vinnufram- boði. Á næsta ári er talið að störfum muni fjölga svipað og á þessu ári en hins vegar er búist við að vinnuframboðið aukist heldur minna. Fyrir vikið dregur nokkuð úr atvinnuleysi og er áætlað að það verði 4,8% af mannafla á árinu 1996. Þá er áætlað að hreinn hagnaður atvinnu- rekstrar hafi numið 3,5% af tekjum í fyrra næsta ári en hún byggist á forsendu um fast og hann verði 3% af tekjum á þessu ári. Þjóð- hagsstofnun segir erfitt að sjá fyrir þróun afkomunnar á næsta ári en lauslegar áætlan- ir bendi til að hagur fyrirtækja styrkist frem- ur en veikist. Þá telur stofnunin að afkoma sjávarútvegsins á næsta ári verði áfram við- unandi. Ekki er reiknað með stækkun álversins í spá um hagvöxt á næsta ári en í þjóðhags- áætlun segir að þar sem ekki hafi verið geng- ið frá samningum um hana hafí verið tekin sú afstaða að halda henni að svo ------------ stöddu utan við áætlanagerðina. Þjóðhagsstofnun reiknar með að útflutningsframleiðsla sjávaraf- urða aukist um 1% milli áranna 1995 og 1996. Gerir hún ráð fyrir að þorskafli af íslandsmiðum verði 165 þús- und tonn sem er óbreytt frá síðasta fiskveið- iári. Ekki er reiknað með að þorskafli íslend- inga af öðrum miðum breytist frá þessu ári en reiknað er með að annar botnfiskafli auk- ist um 1,9%. Munar þar mest um að reiknað er með að 40 þúsund tonn veiðist af úthafs- karfa. Gert er ráð fyrir að Ioðnuaflinn verði 14,5% meiri á næsta ári en á yfirstandandi ári. Verðmæti álútflutnings hefur aukist mik- ið og stefnir í um 12 milljarða króna á þessu ári samanborið við 10,8 milljarða í fyrra. Gert er ráð fyrir 1,5% framleiðsluaukningu á næsta ári og miðað við markaðshorfur er reiknað með að útflutningstekjur verði tæpir 13 milljarðar kr. „Það sem af er þessu ári hefur verðlag á útfluttum sjávarafurðum hækkað töluvert í erlendri mynt. Fyrstu sjö mánuði ársins var verð sjávarafurða 7,4% hærra mælt í SDR en á sama tíma í fyrra. Miðað við horfur það sem eftir er ársins stefnir í að verðið hækki um 5% milli ára. Þessi verðhækkun brýtur blað í verð- þróun sjávarafurða þar sem sjávarútvegurinn hefur mátt búa við Iækkandi heimsmarkaðs- verð frá árinu 1991," segir í þjóðhagsáætlun. Erfitt að spá um þróun vaxta Ekki hægt að útiloka launa- skrið Þjóðhagsstofnun telur erfitt að spá fyrir um þróun vaxta. „Ef að líkum lætur mun hún öðru fremur ráðast af tveimur þáttum. Hin al- þjóðlega þróun setur án efa tóninn og fremur er þar að vænta lækkunar en hækkunar auk þess sem innlendir vextir hafa vart fylgt erlendum til lækkunar á undanförn- um vikum. Hinn þátturinn er svo lánsfjárþörf opinberra aðila. Mat á þessum þáttum á for- sendum Þjóðhagsáætlunar leiðir fremur til þess að vænta megi lækkunar en hækkunar vaxta," segir í áætluninni--------

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.