Morgunblaðið - 17.03.1996, Qupperneq 10

10 SUNNUDAGUR 17. MARZ 1996
MORGUNBLAÐIÐ
JEVIKVÖLDIfJ
06 AFKOMAK
^jGreiðendur öl ul Framlag aldraðra drut íarþ V# jónu Æ stu fA rekstr fé arkos yi/ tnaðu /é 1
Grunnlífeyrir V V
Tekjutrygging v V
Aðrar tekjur V *
Framlag sveitarfélags V V
Framlag ríkisins
Tryggingastofnun V
Aðrar greiðslur y/ V
Framkvæmdasjóður s/ V
Hagsmunir hinna
öldruðu felastíþví
að geta búið sem
lengst á eigin heim-
ili, þar sem sjálfs-
ákvörðunarréttur
þeirra eróskertur.
Að mati Jóhönnu
Ingvarsdóttur á
þetta ekki síst við
um þá, sem verið
hafa forsjálir ífjár-
hagslegu tilliti og sjá
fram á tekjuafgang
á elliárum. Inni á elli-
heimilum fá þeir ekki
notið þeirrar forsjálni
þarsem aðtrygg-
ingakerfið tekjuteng-
ir þátt þjónustuþega
ívistgjöldum. Sumir
þurfa því að greiða
allan kostnað sjálfir
á meðan ríkið sér
um greiðslu fyrir
aðra, þráttfyrir
samskonar þjón-
ustustig.
MIKIL uppbygging hef-
ur átt sér stað í stofn-
anaþjónustu aldraðra
sl. aldarfjórðung. Á
tímabilinu hefur
heildarfjöldi dvalar- og hjúkrunar-
rýma fyrir aldraða meira en tvöfald-
ast og eru þau nú um 3.300 talsins.
Svo virðist sem jafnvægi hafi að
mestu náðst milli framboðs og vist-
unarþarfar á landinu ef höfuðborgin
er undanskifin. Á sama tíma hefur
svokölluð opin öldrunarþjónusta
eflst verulega, en þar er um að
ræða heimaþjónustu og aðra félags-
þjónustu sveitarfélaga, svo og
heimahjúkrun heilsugæslustöðva.
Þörf aldraðra fyrir stofnanavistun
getur verið mismikil og svo er fjár-
hagslegur ávinningur einnig, sé tek-
ið tillit til þess tryggingakerfis, sem
við búum við. Þrátt fyrir að vistunar-
rými á elliheimiium kosti alls staðar
það sama, fellur mismikill kostnaður
á vistmennina sjálfa. Hér er ætlunin
að kafa eilítið ofan í þann flókna
frumskóg stofnanavistunar er lýtur
að fjárreiðum aldraðra.
Ríki og þjónustuþegar
Stofnanaþjónusta fyrir aldraða
skiptist annars vegar í þjónustu-
DAGUR á dvalarheimili fyrir aldraða kostar 2.898 krónur. Hjúkrunarrými eru breytileg eftir hjúkrunar-
þyngd, en algengt daggjald er 6.328 krónur. Daggjald vegna dagvistunar aldraðra kostar 2.110 krónur.
rými, sem heyra undir lífeyristrygg-
ingar, og hinsvegar í hjúkrunar-
rými, sem heyra undir sjúkratrygg-
ingar. Rekstraraðilar dvalar- og
hjúkrunarheimila eru sveitarfélög
og einkaaðiiar, en rekstrarfé kemur
að mestu leyti frá ríkinu og þjón-
ustuþegunum sjálfum.
Vistmenn greiða hluta
kostnaðar vegna rekst-
urs dvalarheimila með
grunnlífeyri, tekju-
tryggingu og öðrum
tekjum en til viðbótar
greiðir Tryggingastofn-
un ríkisins sérstaka
dvalarheimilisuppbót.
Hjúkrunarheimili fá mmmm
framlag af fjárlögum
eða með daggjöldum sjúkratrygg-
ingardeildar TR í samræmi við fjölda
rúma og nýtingu. Hjúkrunardeildir
samrekinna dvalar- og hjúkrunar-
heimila fá allar framlög á grund-
velli daggjalda sjúkratryggingar-
deildar TR. Kostnaður vegna öldr-
unarlækningadeilda sjúkrahúsa er
greiddur af fjárlögum.
Hið opinbera greiðir rekstrar-
kostnað stofnana skv. sérstökum
kostnaðarútreikningum, sem hingað
til hafa verið gerðir ársfjórðungs-
Vistmenn
gefa stofnun-
um umboð til
að taka við
bótum
lega en frá árinu 1996 verða gerðir
árlega. Skv. útreikningum heilbrigð-
isráðuneytis, ákvarðar heilbrigðis-
ráðherra hver vistgjöld skulu vera
hveiju sinni og eru vistgjöld í þjón-
usturými þau sömu fyrir öll dvalar-
heimili, en vistgjöld fyrir hjúkrunar-
rými, ætluð öldruðum
sem eru of lasburða til
að dveljast í þjónustu-
húsnæði, eru breytileg
eftir stofnunum og
hjúkrunarþyngd.
Vasapeningar
Hafi vistmaður litlar
sem engar tekjur, getur
mma^m hann fengið vasapen-
inga frá Trygginga-
stofnun. Fullir vasapeningar nema
riú 10.658 krónum á mánuði. Tekjur
umfram 3.000 krónur á mánuði sem
svarar til 36 þúsund kr. á ári skerða
vasapeninga. Reglan er sú að 65%
þeirra tekna, sem eru umfram þetta
mark, skerða vasapeninga og falla
þeir alveg niður þegar tekjur vist-
manns hafa náð 19.397 krónum á
mánuði. Þeir vistmenn, sem hafa
tekjur umfram þetta svokallaða frí-
tekjumark að frádreginni stað-
greiðslu, greiða með þeim tekjum,
sem umfram eru, af dvalarkostnaði
sínum að hluta eða öllu leyti, þó
aldrei hærra en sem nemur dvalar-
gjöldunum. Ef vistmaður á maka
skiptast tekjur, aðrar en tekjur al-
mannatrygginga, jafnt á milli þeirra
og eru bætur reiknaðar út frá helm-
ingi samanlagðra tekna hjóna.
Þjónusturými
Eins og áður sagði, heyra þeir
vistmenn, sem dvelja í þjónusturými
elli- eða dvalarheimila undir lífeyris-
tryggingar og skv. lögum um al-
mannatryggingar er það í verka-
hring: heilbrigðisráðherra að ákveða
vistgjöldin. Sem stendur nemur dag-
gjald í þjónusturými 2.898 krónum
sém þýðir 1.057.770 kr. á ári. Dag-
gjaldi er ætlað að standa undir eðli-
legum rekstrarkostnaði, miðað við
þá þjónustu sem stofnuninni er ætl-
að að veita.
Ellilífeyrir og tekjutrygging vist-
manna renna beint upp í dval-
arkostnaðinn frá Tryggingastofnun
ríkisins til viðkomandi stofnana og
fara þeir fjármunir þar af leiðandi
aldrei um hendur vistmanna sjálfra.
Það, sem upp á vantar, er bætt upp
með svokallaðri dvalarheimilisupp-
bót, sem reiknuð er út með því að
draga grunnlífeyri og tekjutrygg-
ingu frá mánaðarvistgjaldi. Dvalar-
heimilisuppbót fer þó eftir því hvort
vistmenn njóta einhverrar tekju-
tryggingar eða sértekna að öðru
leyti. Vistmenn með tekjur umfram
grunnlífeyri og tekjutryggingu
skulu halda eftir 26.308 kr. að frá-
dreginni staðgreiðslu; Það, sem er
umfram þetta, skal ganga upp í
dvalarkostnað og skal greiða hann
með þeim tekjum að hluta eða öllu
leyti. Hinsvegar segir í rúmlega árs-
gamalli úttekt Hagsýslu ríkisins á
stofnunum aldraðra að fátítt sé að
vistmenn greiði til dvalarheimilis af
öðrum tekjum en tryggingabótum.
Vistmenn gefa viðkomandi stofn-
un umboð til að taka við bótum al-
mannatrygginga og sér stofnunin
einnig um að innheimta það sem á
vantar. Vistmenn á dvalarheimilum
hafa því ekki ráðstöfunarrétt yfir
þessum fjármunum. Rétt er að
minna á að sækja þarf um allar
bætur, sem viðkomandi telur sig
eiga rétt á. Ellilífeyrir og tekju-
trygging eru skattskyldar tekjur.
Dvalarheimilisuppbót og vasapen-
ingar eru aftur á móti framtals-
skyldar tekjur.
Hjúkrunarrými
Vistmenn í hjúkrunarrýmum elli-
eða dvalarheimila, öðru nafni lang-
legusjúklingar, heyra undir sjúkra-
tryggingar, sem greiða að öllu jöfnu
dvalarkostnaðinn fyrir þá, sem þar
dvelja. Kostnaður vegna hjúkrunar-
rýma er breytilegur og fer gjarnan
eftir hjúkrunarþyngd og vaktafyrir-
komulagi. Aftur á móti eru legu-
gjöld hjúkrunarheimila á föstum
fjárlögum nokkru hærri en hinna
sem eru á daggjöldum. Algeng dag-
gjöld eru nú 6.328 krónur sem þýð-
ir rúmar 2,3 milljónir kr. á ársgrund-
velli, skv. upplýsingum heilbrigðis-
ráðuneytis.
Hafi vistmaður í hjúkrunarrými
eigin tekjur, sem að frádregnum
staðgreiðsluskatti eru hærri en
21.136 kr. á mánuði, skal hann þá
með þeim tekjum sem umfram eru
taka þátt í dvalarkostnaði frá þeim
tíma sem bætur almannatrygginga
falla niður. Þó skal hann í hveijum
mánuði aidrei greiða hærri fjárhæð
en sem nemur dvalarkostnaði í þjón-
usturými, eins og hann er ákveðinn
af ráðherra hveiju sinni, en eins og
áður hefur komið fram er daggjald
þjónusturýmis nú 2.898 kr.
Ef vistmaður, sem dvalið hefur á
þjónustudeild dvalarheimilis, flyst
yfir á hjúkrunardeild falla bætur
hans niður þegar samanlögð dvöl í
þjónustuhúsnæði og hjúkrunarrými
nær fjórum mánuðum. Með öðrum
orðum, ef vistmaður hefur dvalið
lengur en fjóra mánuði á þjónustu-
deild dvalarheimilis, falla bætur
hans strax niður. Aftur á móti ef
hann hefur aðeins dvalið í tvo mán-
uði á þjónustudeild, fellur dvalar-
heimilisuppbót strax niður, en aðrar
bætur greiðast þangað til fjögurra
mánaða tímanum er náð. Hafi hlut-
aðeigandi hinsvegar innan við 3.000
kr. í tekjur á mánuði, er heimilt að
greiða honum 10.658 kr. á mánuði
í vasapeninga, en tekjur umfram
3.000 kr. á mánuði skerða vasapen-
inga, eins og gildir um þá, sem búa
í þjónusturými.
Tryggingastofnun sér um að
reikna út framlög sjúklings á dag-
gjaldastofnun á grunni upplýsinga,
sem viðkomandi stofnanir senda, og
skattframtala. Stofnanir á föstum
fjárlögum sjá sjálfar um innheimtu
framlaga sjúklinga umfram frítekju-
mark og bókfærast tekjur þessar