Morgunblaðið - 06.12.1997, Blaðsíða 10

10 LAUGARDAGUR 6. DESEMBER 1997
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Frumvarp til endurskoðaðra sveitarstjórnarlaga
Gagnrýnendur segja
miðhálendið vera
eign þjóðarinnar
Morgunblaðið/Þorkell
SVAVAR Gestsson sést hér ræða við Svanfríði Jónasdóttur á
Alþingi í gær, en þá fóru fram nokkurra tíma umræður um
stjórnsýslu miðhálendisins.
RÆTT var um frumvarp til nýrra
sveitarstjórnarlaga á Alþingi í allan
gærdag, en Páll Pétursson mælti
fyrir frumvarpinu. Umræðurnar
snerust aðallega um fyrstu grein
frumvarpsins og bráðabirgðaákvæði
þess. í fyrrnefnda ákvæðinu er lagt
til að landið skiptist í staðbundin
sveitarfélög en ekki byggðin, eins
og kveðið er á um í núgildandi lög-
um, og í síðamefnda ákvæðinu er
lagt til að staðarmörk sveitarfélaga,
sem nú liggja að miðhálendi lands-
ins, verði framlengd inn til landsins
og hið sama gildi um staðarmörk
sveitarfélaga á jöklum.
Þeir stjómarandstæðingar sem til
máls tóku í gær gagnrýndu flestir
það fyrirkomulag að landinu verði
skipt í sveitarfélög. Sveitarfélög
myndu þannig fá vald yfír miðhá-
lendinu sem væri um 40% af flatar-
máli landsins. Sögðu þeir að miðhá-
lendið væri í eigu þjóðarinnar og því
ætti stjómsýsla þess að vera á einum
stað, en ekki í höndum lítils hluta
þjóðarinnar; þeirra sveitarfélaga sem
ættu mörk að miðhálendinu. Þá vom
margir á því að bráðabirgðaákvæði
fmmvarpsins stangaðist á við vænt-
anlegt stjórnarfmmvarp um þjóð-
lendur, þar sem kæmi fram að mið-
hálendið væri í eigu ríkisins.
Félagsmálaráðherra fór í fram-
sögu sinni yfír tilurð frumvarpsins
og helstu ákvæði þess. Sagði hann
að nefndin sem hefði unnið að endur-
skoðun sveitarstjómarlaganna hefði
verið að störfum síðan í byijun jan-
úar 1996, en formaður hennar er Jón
Kristjánsson, þingmaður Framsókn-
arflokks. Um fyrrgreind ákvæði, sem
valdið hafa deilu innan Alþingis sem
utan, tók ráðherra fram að þar væri
ekki á nokkum hátt verið að færa
sveitarfélögunum aukin eignarrétt-
indi. „Nú er staðreyndin sú að hé-
rumbil allt miðhálendið skiptist í af-
réttir að undanskildum jöklunum.
Þannig að þessi fyrirhugaða breyting
á sveitarstjómarlögunum færir sveit-
arfélögum engin réttindi né leggur
á þau skyldur sem þau hafa ekki nú
þegar nema hvað jöklana varðar,"
sagði hann. „Það er hins vegar nauð-
synlegt vegna vaxandi nýtingar jökl-
anna til ferðaþjónustu að þar sé ein-
hver stjórnsýsla; einhver hafi skyidur
til að framfylgja skipulags- og bygg-
ingarlögum og heilbrigðiseftirliti. “
Stangast á við frumvarp um
þjóðlendur
Sighvatur Björgvinsson, þingmaður
Þingflokks jafnaðarmanna,, sagði í
upphafí máls síns að umsýsla og
eignarhald á hálendi íslands ætti sér
langa sögu í Alþingi. „Það var að
því er mig minnir í lok sjöunda ára-
tugarins sem þáverandi þingmaður
úr Alþýðuflokknum, Bragi Siguijóns-
son, flutti fyrst inn á Alþingi tillögu
til þingsályktunar um að almenning-
ar og afréttarlönd utan eignarmarka
einstaklinga og félaga yrðu lýst þjóð-
areign. Slíkar tillögur hafa þingmenn
Alþýðuflokksins
flutt á mörgum
þingum síðan en
þær aldrei náð
samþykki,
fyrir að
minnsta kosti
tveimur dómum
Hæstaréttar hafí
verið skorað á Al-
þingi að setja lög
sem tækju af öll
tvímæli um þau
efni,“ sagði hann.
Sighvatur sagði að Alþingi hefði
aldrei orðið við fyrrnefndri áskorun
Hæstaréttar fyrr en í fyrra er forsæt-
isráðherra hefði lagt fram frumvarp
á Alþingi um þjóðlendur, en þar
væru að sögn Sighvats tekin af öll
tvímæli um þessi efni þ.e.a.s. tekin
sú afstaða að land sem enginn gæti
sannað eignarrétt sinn á skyldi telj-
ast ríkiseign.
Sighvatur sagði hins vegar að
frumvarpið um þjóðlendur sem vænt-
anlega verður lagt fram á Alþingi á
næstu dögum, væri ekki í samræmi
við bráðabirgðaákvæði í frumvarpinu
um sveitarstjórnarlög. í fyrmefnda
fmmvarpinu væri gert ráð fyrir því
að meginstjórnsýsluhafínn væri að-
eins einn, þ.e.a.s. forsætisráðuneytið
en í því síðamefnda væri gert ráð
fyrir því að sveitarfélögin kæmu inn
í myndina, þannig að það þyrfti
bráðabirgðaleyfí þeirra til nýtingar
lands innan þjóðlendnanna.
Davíð Oddsson forsætisráðherra
sagði að ríkisstjórnin hefði ákveðið
á fundi sínum fyrr um daginn að
endurflytja fmmvarpið um þjóðlend-
ur eftir helgi, óbreytt frá því sem
það var þegar það var lagt fram á
síðasta þingi. Kom ennfremur fram
í máli ráðherra að frumvarpið um
þjóðlendur byggðist beinlínis á því
að sveitarfélagamörk væm alls stað-
ar til staðar á landinu. Sagði hann
að það væri mat lögmanna sem hefðu
komið að frumvarpinu um þjóðlendur
að það ætti ekki að þurfa að koma
í veg fyrir að fmmvarp félagsmála-
ráðherra gæti fengið eðlilega með-
ferð á Alþingi.
Sighvatur tók aftur til máls og
sagði að forsætisráðherra hefði með
ummælum sínum tekið af öll tví-
mæli um það að
ákvæðið til
bráðabirgða í
fmmvarpinu um
sveitarstjómar-
lög stæðist ekki.
Fmmvarp ráð-
herra gerði ráð
fyrir því að einn
aðili, þ.e. forsæt-
isráðuneytið,
færi með æðsta
vald á hálendinu,
en framvarp fé-
lagsmálaráðherra að sveitarfélög
fæm með æðsta vald.
Sveitarstjóraum treystandi
Hjörleifur Guttormsson, þingmað-
ur Alþýðubandalags og óháðra, sagði
m.a. að fmmvörpin væru ekki skýr,
en vonaðist til að það yrði svo að
stærstu hluti miðhálendisins myndi
flokkast undir að vera þjóðland, þ.e.
ríkiseign.
Ágúst Einarsson, þingmaður Þing-
flokks jafnaðarmanna, tók í streng
og samflokksmaður hans Sighvatur
og sagði augijóst að tvö umrædd
fmmvörp stönguðust á.
Kristín Ástgeirsdóttir, þingmaður
utan flokka, var ósátt við að sveitar-
félögum væri falin stjórnsýsla á há-
lendinu. Vildi hún fremur að miðhá-
lendið yrði undir sameiginlegri
stjóm, en sagðist ekki hafa fullmót-
aðar skoðanir á því hvemig sú stjóm
ætti að vera.
Jón Kristjánsson, þingmaður
Framsóknarflokks, sagði m.a. að
Islending-
ar minnist
landafund-
anna árið 2000
ALÞINGI ályktaði í gær að fela
ríkisstjórninni að minnast landa-
funda Isiendinga í Vesturheimi,
árið 2000, en Svavar Gestsson,
þingmaður Alþýðubandalags og
óháðra bar upp þessa tillögu í
upphafi þings.
I áliti utanríkisnefndar Al-
þingis kemur fram að á vegum
ríkisstjórnarinnar sé þegar haf-
inn undirbúningur til að minnast
landafundanna. Búið er að
ákveða að stofna sérstaka nefnd
vegna þessa og fjölmargar hug-
myndir hafa komið fram. Nefnd-
in segir ennfremur í áliti sínu
ljóst að það þurfi að styðja kynn-
ingarverkefni í Norður-Amer-
íku en einnig bendir hún á hug-
myndir um endurreisn Eiríks-
bæjar í Dalasýslu og Þjóðhildar-
kirkju í Brattahlíð á Grænlandi
og áform um Vínlandssafn í
Búðardal.
umdeild ákvæði sveitarstjómarfrum-
varpsins fælu ekki í sér eins miklar
breytingar og látið hefði verið í veðri
vaka. „Með þeim er verið að eyða
óvissu um mörk sveitarfélaga að jökl-
um, þar sem mannaferðir og mann-
virkjagerð fara vaxandi." Sagði hann
að sveitarfélögum væri að fullu
treystandi fyrir stjórn hálendisins og
varaði við þeirri ofurtrú sem menn
hefðu á miðstýringu í þessum málum.
Siv Friðleifsdóttir, þingmaður
Framsóknarflokks, sagði það rétt hjá
Jóni að það væri verið að eyða vafa-
atriðum í þessum málum en ekki í
þá átt sem æskilegt væri. Hún sagði
það óeðlilegt að skipta miðhálendinu
á milli 40 sveitarfélaga. Nær væri
að fella skipulags- og byggingarmál
á miðhálendinu undir eitt vald, því
miðhálendið væri ein heild. „Varð-
andi þetta fmmvarp í heild þá líst
mér ágætlega á það en ég get ekki
stutt hugmyndafræðina sem felst í
fyrstu greininni þ.e. því að skipta
eigi öllu landinu alveg inn í innsta
punkt á milli sveitarfélaga," sagði
hún.
Vantreysta sveitarfélögunum
Sturla Böðvarsson, þingmaður
Sjálfstæðisflokks, sagði að kröfur um
að einn aðili færi með stjómsýslumál
á miðhálendinu fælu í sér aukna
miðstýringu. Hann sakaði þá sem
vilja fara þannig að málum um að
vantreysta sveitarfélögunum. Siv
vísaði því algerlega á bug. Málið
snérist fyrst og fremst um að líta á
skipulagsmál á hálendinu sem heild.
Hún sagðist vera sammála þeirri
lausn sem sett var fram í fmmvarpi
sem Eiður Guðnason, fyrrverandi
umhverfisráðherra, flutti á sínum
tíma.
Páll Pétursson sagði að frumvarp-
ið félli ágætlega saman við frum-
varpið um þjóðlendur. Þjóðlendu-
fmmvarpið fjallaði um eignarrétt, en
sveitarfélagafmmvarpið fjallaði um
stjómsýslu. Hann sagði að meirihluti
Alþingis hefði á sínum tíma hafnað
fmmvarpi Eiðs Guðnasonar og hann
sagðist telja að viðhorf Alþingis
hefðu ekki breyst síðan.
Eykur óvissu og
vekur deilur
Jón Baldvin Hannibalsson, þing-
maður Þingflokks jafnaðarmanna,
sagði það ekki rétt að þjóðlendufrum-
varpið fjallaði ekkert um stjórnsýslu.
Samkvæmt frumvarpinu þyrfti leyfi
forsætisráðherra fyrir því að nýta
vatns- og jarðhitaréttindi, námur og
önnur jarðefni á hálendinu. Ef um
nýtingu til lengri tíma en eins árs
væri að ræða þyrfti einnig heimild
frá forsætisráðherra. Þetta hlyti að
þýða í reynd, að forsætisráherra
færi með málefni miðhálendisins því
vart fæm menn að reisa mannvirki
á hálendinu til skemmri tíma en eins
árs. Sú spuming vaknaði hvaða rétt
félagsmálaráðherra væri að reyna
að færa sveitarfélögunum með
bráðabirgðaákvæði fmmvarpsins.
Jón Baldvin sagði að ákvæði fram-
varpsins væri fallið til að skapa
óvissu um framkvæmd stjórnsýsl-
unnar. Þetta ýtti undir deilur milli
sveitarfélaga um sveitarfélagamörk
og valdsvið og einnig myndi stjórn-
sýsluvald forsætisráðherra á miðhá-
lendinu og sveitarfélaganna skarast
og valda ruglingi.
„Ef við tökum dæmi og gefum
okkur að iðnaðarráðherra sé að beita
sér fyrir einhveiju stóru máli sem
varðar nýtingu vatns-, jarðhita- eða
námaréttinda á hálendinu. Það kallar
á byggingu uppistöðulóna, línulagn-
ir, vegagerð og mannvirkjagerð og
það spannar yfir svæði sem, sam-
kvæmt framvarpi félagsmálaráð-
herra, þýðir að 12-15 sveitarfélög
koma að málinu. Hvernig stöndum
við þá að stjómsýslu á þessu svæði?
Er líklegt að upp komi innbyrðis
ágreiningur milli sveitarfélaga um
nýtingu réttinda eða kröfur um
verndun á náttúruperlum o.s.frv. Er
ekki hætt við því að við séum að
efna til langvinna deilna í heðfbund-
um íslenskum stíl, sem verði eilíft
úrskurðarefni dómstóla og komi í veg
fyrir skynsamlega niðurstöðu um
heildarnýtingu út frá sjónarmiðum
beggja, nýtingar og náttúruvernd-
ar,“ sagði Jón Baldvin.
Svavar Gestsson, alþingismaður
Alþýðubandalags, tók undir þau sjón-
armið að fmmvarpið væri fallið til
að valda óvissu í stjórnsýslunni.
Hann sagði að á sínum tíma hefði
nefnd allra flokka lagt til að einn
aðili sæi um stjórnsýslu á miðhálend-
inu.
„Ég tel að það hefði verið best
að ljúka þessu máli með þeim hætti
sem miðhálendisnefndin lagði til. Það
hefði tvímælalaust verið best. Hitt
er hins vegar ljóst að meirihluti hér
á Alþingi, einkum úr Framsóknar-
flokki og Sjálfstæðisflokki, var ekki
tilbúinn til þess að vinna hlutina
svona og þá er næsta spurning þessi,
hvernig á að gera það með öðrum
hætti? Niðurstaða Alþingis varð í
raun og veru sú að draga sveitarfé-
lagamörkin inn á hálendið eins og
gert er í grófum dráttum í bráða-
birgðaákvæði þessa fmmvarps. Ég
held að við verðum að kannast við
það að við stóðum öll að þeirri mál-
amiðlun. Það var undir forystu
Kvennalistans í umhverfisnefnd Al-
þingis, sem þessi niðurstaða fékkst
út úr meðferð skipulagslaganna á
sínum tíma. Ég man ekki betur en
við höfum öll greitt þessari stefnu-
mörkun atkvæði þegar við vorum að
íjalla um málið á sl. vori þegar skipu-
lagslögin voru hér til meðferðar."
5521150-5521370
LflRUS Þ. VALDIMARSSOIM, FRflMKVÆMDASTJORI
JÓHANN ÞORÐARSOM, HRL. LÖGGILTUR FASTEIGNASALI.
Nýkomin á söluskrá meðal annarra eigna:
Hagar — ein og ný — gott verð
Glæsileg 4ra herb. íbúð á 1. hæð (yfir kjallara). Ekki stór. Vel skipu-
lögð. Nýtt (eldhús, bað, parket og málning). Gamla góða bsj. lánið kr.
2 millj.
Fyrir smið eða laghentan — skipti
Nýleg mjög stór 5—6 herb. íbúð um 140 fm á hæð og í risi I Granda-
hverfi. Parket. Sólsvalir. Næstu fullgerð. Bílhýsi. Skipti æskileg á
minni eign.
Álfheimar — hagkvæm skipti
Sólrík nokkuð endurnýjuð 4ra herb. íbúð á 3. hæð um 100 fm
skammt frá Glæsibæ. Skipti æskileg á stærri eign I nágrenninu.
Eins og ný — sérinng. — vesturbærinn
Ný endurbyggð 3ja herb. kjíb. um 80 fm í reisulegu steinhúsi. Sér-
inng. „Húsbréf" um kr. 3 millj. Óvenju góð greiðslukjör fyrir traustan
kaupanda.
Vegna búferlaflutninga
óskast húseign með tveimur íbúðum. Má vera í byggingu, fullgerö
eða þarfnast endurbóta, í borginni eða nágrenni.
Opiðfdag kl. 10-14.
Opið mánudag—föstudag kl. 10-
12 og 14-18.
Leitum að 4ra—5 herb. sérhæð
og einbýli á einni hæð.
Hátt verð fyrir rétta eign.
ALMENNA
FASTEIGNASALAN
LAUGAVEG118 S. 5521150 - 552~
ALÞINGI