Morgunblaðið - 06.12.1997, Blaðsíða 36

MORGUNBLAÐIÐ
36 LAUGARDAGUR 6. DESEMBER 1997
ÁRATUGALANGUR DRAUMUR ÓÐINS G
Það mannsbarn sem
komið er til einhvers
vits og ára fyrirfinnst
varla hér í norðurhöf-
um að það hafí ekki
heyrt gamla slagarann:
„Nú liggur vel á mér “
o.s.frv. Færri vita, að
höfundur lagsins heitir
Óðinn G. Þórarinsson
ÞÓRARINSSONAR ER LOKS AÐ
„ Morgunblaðið/Ásdís Ásgeirsdóttir.
Öðinn G. Þórarinsson
IMú iiggur t/e/ á
Shrúðsbámda
FYRIR skemmstu var í fyrsta
skipti að koma út geisladiskur
með öllum helstu lögum Óðins,
en hann hefur verið afkastamikill
lagahöfundur þótt þessi tímamót
komi ekki fyrr en nú.
Óðinn er fæddur á Fáskrúðsfirði
árið 1932 og ólst þar upp til tólf ára
aldurs. Þá fluttist hann með foreidr-
um sínum á Skipaskaga þar sem þau
bjuggu í tólf ár, en Óðinn flutti að því
loknu aftur til Fáskrúðsfjarðar, þá
kominn í hnapphelduna með Jónínu
Arnadóttur. Vorum þar í 24 ár og „ól-
um upp börnin“ eins og hann segir.
Síðan lá leiðin aftur tii Akraness
og síðan enn austur, bara stutt í það
sinnið, uns hann flentist loks í
Reykjavík á síðasta ári og álítur að
flakkinu sé lokið og kominn tími til.
Óðinn var strax við tónlist kenndur
og farinn að standa uppi á sviði með
litla nikku og spila á böllum á Fá-
skrúðsfirði 11 ára gamall.
A Akranesi „lenti ég með góðu
fólki“, segir Óðinn, eða svokölluðum
EF-kvintett sem spilaði á Hótelinu á
Akranesi. A meðan á lengstu törninni
eystra stóð, vann Óðinn ýmis störf, í
fiski, útgerð, við múrverk, auk þess
sem hann lék reglulega í félagsheim-
ilinu Skrúð á Fáskrúðsfirði, en það
var á þeim árum sem hann fór að láta
til sín taka sem lagasmiður, en einnig
samdi hann talsvert á Skagaárunum.
Samið til
verðlauna...
„Ég fór að senda lög í samkeppnir,
undir dulnefninu Skrúðsbóndinn.
Stúka nokkur í Reykjavík var með
árlega keppni og ég komst í þriðja
sætið árið 1954 með Síðasta dansinn
og svo í fyrsta sætið árið eftir með
Heillandi vor. 1958 sendi ég Nú ligg-
ur vel á mér í keppni hjá FID og
sigraði. Það var auðvitað gaman að fá
svona viðurkenningu fyrir lagasmíð-
ina,“ segir Óðinn.
Þetta eru enn í dag þekkt dægur-
lög. Hvað er að segja um tilurð
þeirra?
„Ósköp lítið í sjálfu sér. Heillandi
vor samdi ég að vísu eftir að hafa
heyrt af fæðingu sonar míns. Ég
bara beið heima og fékk fréttirnar,
settist þá niður og lagið kom um leið.
Nú liggur vel á mér kom bara þannig
að ég sat við píanóið og lék eitthvað
af fíngrum fram, eins og ég geri oft,
og horfði um leið út um gluggann,
eitthvert út í buskann. Allt í einu
greip mig eitthvað þegar fyrstu tón-
arnir komu. Ég hlýt að hafa fundið að
þarna var eitthvað gott á ferðinni, því
ég sperrti eyrun og lagði mikla vinnu
í að klára lagið. Það voru fleiri á
sömu skoðun, því lagið vann keppn-
ina eins og ég gat um og menn fundu
óðar til textahöfund til að semja við
lagið, Númi Þorbergsson gerði það
og lagið fékk sitt nafn.“
Þú hefur ekkert haí't með nöfn lag-
anna að gera, eða samið einhverja
texta?
„Nei, ég hef aldrei verið góður í
textum og aðrir hafa samið þá. Næsfc-
um jafn margir og lögin eru mörg.
Hins vegar hafa textamir oft passað
vel við tilefni laganna, t.d. textinn við
Heillandi vor. Það gekk mjög vel upp.“
Miðað við lengd ferils Óðins er til-
hlýðilegt að spyrja manninn hvers
vegna lögin hans hafi ekki komið sam-
an út á diski, eða plötu, fyrr en nú?
„Ja, þegar stórt er spurt mætti
kannski segja. En það hefur svo sem
komið til tals. Svavar Gests hafði
einu sinni samband við mig og vildi
gefa eitthvað af þessu út. Það átti að
kosta þrjár milljónir, í gömlu krónun-
um, Svavar ætlaði að leggja til tvær
milljónir, en ég þurfti að bæta einni
milljón við og taka áhættuna með
Svavari. Þetta voru miklir peningar
og ég var að ala upp sex börn í þá
daga. Ég hreinlega treysti mér ekki
og síðan bara kom þetta ekki til tals
aftur fyrr en nú.
Þá æxlaðist það þannig að sonur
minn, Arni Jóhann, er í Danshljóm-
sveit Friðjóns Jóhannssonar sem
starfar á Egilsstöðum og hann vissi
af þessum draumi mínum. Strákarnir
í hljómsveitinni tóku sig því til og
gáfu diskinn, „Við tónanna klið“ út,
en á honum eru nitján lög eftir mig.
Þeir hafa gert þetta allt sjálfir og
lagt gífurlega vinnu af mörkum, m.a.
með því að þeir hafa þurft að vera í
stöðugum ferðalögum til Neskaup-
staðar í upptökuver. Það er vist búið
að panta 1.100 diska og útlit fyrir að
400 til viðbótar verði framleiddir,
bæði eru strákarnir með söluátak
fyrir austan auk þess sem Japis sér
um að dreifa fyrir okkur. Þá má ekki
gleyma hlut Einars Braga Bragason-
ar sem lék á saxófón og útsetti mörg
laganna. Þá er einnig fjöldi gesta-
söngvara og hljóðfæraleikara sem
eiga þakkir skyldar. Ég er mjög
ánægður með útkomuna.“
Má segja að draumur hafí nú ræst?
„Það er óhætt að segja það, já.“
Mm&irm Mmnn-
art,
mrw wrw f n mrw w w w w
ugtagsuau
UMIR eru þannig gerðir að
þeir vita strax á unga aldri
hvað þeir ætla sér að gera
þegar árin og þroskinn færast yfir.
Velja sér starfsvettvang þegar i
bamæsku. Svo eru aðrir sem vilja
sífellt reyna eitthvað nýtt, vaða
jafnvel úr einu í annað eins og sagt
er. Það má kannski segja að Hrafn-
hildur Theodórsdóttir sé í síðar-
nefnda hópnum en síðustu árin hef-
ur hún lagt fyrir sig jafnólíkar
starfsgreinar og barnakennslu, sjó-
mennsku og logsuðu.
Vikulokin hittu Hrafnhildi í Iðn-
skólanum á dögunum þar sem hún
var nýstaðin upp úr prófi og lét vel
af frammistöðunni. „Ég er ekkert
menntuð," segir hún og segir síðan
að það hafi markað ferilinn nokkuð
að eignast barn aðeins 17 ára gömul
og þar með hafi hún misst af skóla-
félögunum á menntaskólaaldrinum.
Fyrstu árin hugsaði hún um litla
drenginn sinn, en síðan fór hún að
huga að atvinnulífinu
og leiðin lá til Siglu-
fjarðar.
„Ég réð mig í vinnu
sem kennari við
Grunnskólann á
Siglufirði og kenndi
þar allar bóklegar
greinar í fjórða til sjö-
unda bekk í alls fimm
vetur. Ég kunni
ágætlega við mig í starfinu og held,
eða vona a.m.k., að ég hafi skilið eft-
ir mig gott starf. Eftir kennsluna lá
leiðin á sjóinn,“ segir Hrafnhildur.
Afhverju vildir þú á sjóinn?
„Ég veit það ekki. Það hefur
alltaf verið þannig hjá mér að gera
eitt í dag og eitthvað nýtt á morgun.
Var aldrei þessi týpa sem setti sig
niður á eitthvað og breytti aldrei til.
En allt um það, þá sótti ég um á
rækjutogara á meðan ég var að
kenna, en það kom ekkert út úr því.
Þetta var rækjutogarinn Sunna SI
67 og ég held að skipstjórinn hafi
ekki viljað konu um borð. Það liðu
tvö ár og ég var búin að gefa þetta
frá mér. Var hætt að hugsa um það
Hrafnhildur Theodórsdóttir.
þegar síminn hringdi. Skipstjórinn
greinilega kominn í frí og við tekinn
maður sem hafði ekkert á móti
kvenkyns hásetum. Eina var, að ég
þurfti að segja já eða nei án mikillar
umhugsunar. Þurfti nefnilega að
fljúga til Nýfundnalands tveimur
dögum seinna. En það kom ekki til
greina að segja nei og
út fór ég.“
Sjómennskan stóð
yfir síðasta sumar og
Hrafnhildur fór fyrst
í 40 daga túr á
Flæmska hattinn,
kom síðan heim og fór
að því loknu í „bara“
20 daga túr á Islands-
mið. „Mér fannst
þessi tími mjög skemmtilegur, þetta
var rosagaman og vinnan ekki þess
eðlis að þetta væri eitthvert karla-
starf. Öll reynsla er góð og ég gæti
vel hugsað mér að fara aftur á sjó-
inn, sérstaklega ef ég gæti verið
viss um að vera jafn heppin með
áhöfn og síðast," segir Hrafnhildur.
Er ekki erfitt að stunda sjó með
lítið barn á sínum snærum?
„Drengurinn er nú orðinn ellefu
ára og því ekkert ungabarn lengur.
En hitt er svo annað mál að svona
gæti ég ekki gert nema vegna þess
að ég á sérlega hjálpfúsa foreldra
og systkini.“
En nú er nýtt tekið við, stúlkan
er búin að snúa blaðinu aftur við og
Hrafnhildur
Theudórs-
dóttir veður
glaðbeitt ór
einu í annað
Hvernig má fá hann til að leita hjálpar?
GYLFI ÁSMUNDSSON SÁLFRÆÐINGUR SVARAR SPURNINGUM LESENDA
Spurning: Ég hef tekið eftir því að
systursonur minn mætir ekki í fjöl-
skylduboð. Við nánari eftirgrennsl-
an kom í Ijós að hann er mjög ein-
angraður, lokar sig inni og um-
gengst ekki annað fólk. Bendir
þetta ekki til þunglyndis? Hvað er
hægt að gera til að fá hann til að
leita sér hjálpar?
Svar: Þetta eru spurningar sem
brenna á mörgum, sem eiga ætt-
ingja eða vin sem þjáist af geðræn-
um erfiðleikum en fæst ekki til að
leita sér hjálpar. Hvaða leiðir eru
vænlegastar til að hafa áhrif á
hann? Þær geta verið nokkuð mis-
munandi eftir kringumstæðum,
hvaða geðræn einkenni hann hef-
ur, hvernig hann býr, hver eru
tengsl hans við fjölskyldu sína,
hverjar ytri ástæður kunna að
liggja að baki líðan hans, o.s.frv.
Við þekkjum ekki aðstæður unga
mannsins sem hér er vísað til, en
við skulum reyna að búa okkur til
skýrari mynd af honum. Gerum
ráð fyi-ir að hann sé um tvítugt.
Hann á eldri systkini sem eru flutt
að heiman, en hann býr hjá for-
eldrum sínum og er að byrja há-
skólanám að loknu stúdentsprófi.
Hann finnur sig illa í náminu og
fellur í fyrstu prófunum. Hann er
fremur einrænn að skapferli og á
fáa vini. í haust byrjaði hann að
vera með stúlku, en hún hætti við
hann og er byrjuð að vera með
öðrum. Allt virðist misheppnast og
það er eins og hann sjái enga fram-
tíð fyrir sér. Hann lokar sig meira
og meira af, hættir að mæta í skól-
ann, er mest í herbergi sínu og
hlustar á músík. Hann kemur helst
ekki fram í mat og heilsar ekki
gestum. Hann er lagstur í þung-
lyndi.
Grundvallaratriði er að komast
í tengsl við hann á ný. Foreldr-
arnir hafa svo sem reynt það,
spurt hvað þau geti fyrir hann
gert og sagt honum að rífa sig upp
úr þessu, jafnvel skammað hann.
En allt kemur fyrir ekki og þau
láta hann meira og meira af-
skiptalausan. Það er yfirleitt ekki
góð aðferð til að nálgast þung-
lyndan mann að segja honum að
hann eigi að rífa sig upp úr þessu.
Við það finnur hann enn sárar til
vanmáttar síns og honum finnst
hann ekki mæta skilningi. Þó get-
ur það verið betra en afskipta-
leysið. Það er þó viss uppörvun
fólgin í því að finna að fólki er
Þunglyndi
ekki sama um hann. Ef það tekst
að króa hann af og sitja með hon-
um skiptir það ekki meginmáli
hvað sagt er heldur hvernig hægt
er að sýna honum samúð og skiln-
ing. Slíkt má oft tjá betur með
snertingu og samveru heldur en
með mörgum orðum, eins og þeir
þekkja vel sem eru í sorg eftir
ástvinamissi. Það er oft vitnað til
sorgar og þunglyndis Egils
Skalla-grímssonar eftir að hann
missti Böðvar son sinn í sjóinn, og
hann lokaði sig inni og ætlaði að
svelta sig í hel. Þá var kallað í
Þorgerði dóttur hans. Hún bað
um að fá að koma inn til hans, því
að hún vildi deyja með honum.
Með því sýndi hún honum sam-
kennd sem varð til þess að hún
náði til hans og fékk hann smátt
og smátt til að horfast í augu við
lífið og reisa sonum sínum báðum,
sem hann hafði misst, varanlegan
minnisvarða. Með hinu stórbrotna
kvæði sínu, Sonatorrek, vann
hann sig út úr þunglyndi sínu.
Þessi aðferð Þorgerðar er stund-
um nefnd fyrsta sállækningin sem
sögur fara af hér á landi.
Það er ekki endilega víst að for-
eldrarnir séu best færir um að
nálgast son sinn undir þessum
kringumstæðum. Tilfinningar hans
og vandamál geta verið svo samof-
in tengslunum við þá, að það tor-
veldi fremur en hitt. Það getur
stundum verið betra að það sé ein-
hver sem hefur fjarlægari en þó
góð tengsl við hann. Burtflutt
systkini eða kannski frænkan, sem
leggur fram spuminguna hér að of-
an og hefur þekkt hann frá blautu
bamsbeini og þótt vænt um hann,
era jafnvel líklegri til að ná til
hans. Stundum getur það verið
góður kostur að fá einhvern ná-
kunnugan, sem hefur átt við svipuð
vandamál að stríða, til að tala við
hann. Hann á auðveldara með að
setja sig í spor hans og kann því að
ná betra sambandi við hann en aðr-
ir. Ef það tekst er hálfur sigur unn-
inn, og stundum jafnvel fullur sig-
ur, ef vandamál hans stafa af ytri,
tímabundnum áfollum, sem hann
getur opnað sig um. Annars er
næsta skrefið að fá hann til að leita
til læknis eða sálfræðings til að
greina vandann, hvort t.d. er um
tilvistarkreppu ungs manns að
ræða, sem mætti ráða bót á með
viðtölum, eða hvort um eiginlegt og
djúpstætt þunglyndi sé að ræða, og
að hann þurfi e.t.v. lyfjameðferð.
Því miður tekst ekki alltaf að ná
samvinnu við þunglyndan einstak-
ling um hjálp, sérstaklega ef um
djúpt og alvarlegt þunglyndi er að
ræða, stundum blandað ranghug-
myndum og sjálfsvígshugmyndum.
Þá er óráðlegt að sitja aðgerðalaus
og sjálfsagt að leita ráða t.d. hjá
heimilislækni. Ef talið er að hann
geti verið hættulegur sjálfum sér
og lækninum tekst ekki að telja
hann á að fara í meðferð, er
þrautaráð að leggja hann inn nauð-
ugan. Hægt er að halda sjúklingi
þannig á sjúkrahúsi í tvo sólar-
hringa og langoftast næst sam-
vinna við hann á þeim tíma. Ella
þarf að koma til sjálfræðissvipting
með dómi, en það er sem betur fer
sjaldgæf aðgerð.
• Lésendur Morgunblaðsins geta spurt
sálfræðinginn um það sem þeim liggur á
hjarta. Tckið er á móti spurningum á
virkum dögum milli klukkan 10 og 17 í
síma 5691100 og bréfum eða súnbréfum
merkt: Vikulok, Fax: 5691222.