Morgunblaðið - 21.06.1998, Side 6

6 SUNNUDAGUR 21. JÚNÍ 1998
ERLENT
MORGUNB LAÐIÐ
Stjórn Japans lofar róttækum breytingum á fjármálakerfínu
Gömul tugga eða upphaf
efnahagsbata í Japan?
JAPANSKUR kaupsýslumaður telur dollarana sína eftir að hafa selt jen í banka í Tókýó.
Lækkun jensins
Samkeppnishæfni Jap-
ansmarkaðar minnkar
Reuters
Ný loforð stjórnarinnar
í Japan um að stokkað
verði upp í fjármála-
kerfi landsins hafa ekki
eytt efasemdum hag-
fræðinga um að hún sé
tilbúin að gera það sem
þarf til að rétta efna-
haginn við og greiða
fyrir því að endi verði
bundinn á fjár-
málakreppuna í Asíu.
BANDARÍKJAMENN stálu
senunni á miðvikudag þegar
seðlabanki þeirra keypti jen
til að styrkja japanska gjaldmiðilinn
og afstýra því að lágt gengi hans ylli
nýrri hrinu gengisfellinga í Asíu.
Óttast hafði verið að Kínverjar og
aðrar nágrannaþjóðir Japana myndu
fella gengi gjaldmiðla sinna, sem
hefði magnað fjármálakreppuna í
Asíu til muna og stuðlað að minni
hagvexti úti um allan heim og jafnvel
heimskreppu.
Gjaldeyriskaup bandaríska seðla-
bankans duga þó skammt og sviðs-
Ijósið beinist nú að Japan, næst-
stærsta efnahagsveldi heims.
Japanska stjórnin hefur lofað að
grípa til róttækra aðgerða til að
rétta efnahaginn við en loforð henn-
ar vekja þó margar spurningar.
Hagfræðingar velta því nú fyrir
sér hvort japanska stjórnin sé í raun
tilbúin að gera það sem þarf til að
blása lífí í efnahaginn og hvort loforð
hennar eftir íhlutun seðlabanka
Bandaríkjanna og Japans kunni að
marka tímamót í baráttunni við fjár-
málakreppuna. Eða eru nýju fyrir-
heitin aðeins gömul tugga sem ráða-
mennimir í Tókýó hafa japlað í mörg
ár? Ef svo er, eiga þá markaðsöflin
eftir að gera íhlutun seðlabankanna
gagnslausa, lækka gengi jensins aft-
ur og valda þannig enn alvarlegra
umróti á fjármálamörkuðum heims-
ins?
Engin stefnubreyting
Þótt japanska stjórnin hafi fallist á
frekari aðgerðir til að rétta efnahag-
GENGISLÆKKUN japanska jens-
ins hefur þau áhrif að skilaverð til
íslenskra framleiðenda lækkar,
þótt verðið sé hið sama í jenum
talið.
Jón Magnús Kristjánsson, fram-
kvæmdastjóri dótturfýrirtækis
Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna
í Japan, IFPL, segir að veikleiki
jensins hafi þau áhrif að sam-
keppnishæfni markaðssvæðisins
verði minni en áður. Erfiðara verði
að keppa við önnur markaðssvæði
og Sölumiðstöðin í heild reyni því
frekar að selja karfa t.a.m. til Evr-
ópu, þar sem skilaverðið, þ.e. verð-
ið í krónum, er hærra.
Jón segir að Japanir séu almennt
neikvæðir og efnahagslífið sé í
inn við hafa þær ráðstafanir, sem hún
hefur tilgreint, lengi verið liður í
efnahagsstefnu hennar. Loforðin fela
því ekki í sér neina stefnubreytingu.
„Við gerum okkur grein fyrir að
brýnt er að endurskipuleggja hag-
kerfíð og blása nýju lífí í efnahaginn
og munum því gera allt sem við get-
um til að koma bankakerfinu í heil-
brigðara horf aftur, ná fram hag-
lægð. „Við verðum bara að bíða og
sjá hvernig mál þróast. Þetta er
einn stærsti fiskmarkaður í heimi
og það er ljóst að Japanir munu
halda áfram að borða fisk.“
Teitur Gylfason, forstöðumaður
söluskrifstofu íslenskra sjávaraf-
urða í Japan, tekur í sama streng.
Hann segir þó að starfsemin þetta
misserið hafi sloppið fyrir horn.
„títhafskarfavertíðinni er að
mestu lokið og loðnuvertíðin var
líka búin fyrir þetta fall jensins,
þannig að áhrifin urðu ekki eins
mikil og þau hefðu getað orðið,“
segir hann. Hann segir, eins og
Jón, að áhrifin verði fyrst og
fremst þau að markaðurinn verði
síður samkeppnishæfur í fiskverði.
vexti með aukinni eftirspurn heima
fyrir, opna markaðina og afnema
reglur um starfsemi þeirra,“ sagði
Ryutaro Hashimoto, forsætisráð-
herra Japans. Þetta hefur hann þó
margoft sagt áður.
Hashimoto lofaði ennfremur að af-
nema verndarkerfið í bankamálum,
sem líkt hefur verið við bflalest og
byggist á nánu samstarfi milli bank-
anna; lendi einhver þeirra í vanda er
hann leystur í fljótheitum til að
koma í veg fyrir að bankinn dragist
aftur úr. Japanskir embættismenn
hafa þó sagt að þetta kerfi hafi þegar
verið afnumið.
Margir hagfræðingar óttast að
stjórnin láti nægja að lappa upp á
bankakerfið fremur en að gera á því
róttækar breytingar eins og fjárfest-
ar vilja.
„Japanir líta svo á að ef þeir lag-
færi aðeins misfellurnar í fjármála-
kerfinu sé þeim borgið,“ sagði Ron-
ald Morse, hagfræðiprófessor við
Reitaku-háskóla nálægt Tókýó.
Hann kvaðst efins um að vænta
mætti róttækra breytinga í bráð.
Vonir bundnar við
efnahagsaðgerðir
Ýmsir aðrir hagfræðingar telja þó
að íhlutun seðlabankanna og yfirlýs-
ingar stjórnarinnar í Tókýó geti
markað tímamót í baráttunni við
fjármálaki-eppuna og tímasetningin
skipti þar mestu.
Japanska þingið samþykkti auka-
fjárlög á miðvikudagskvöld og lagði
þar með blessun sína yfir boðaðar
efnahagsaðgerðir stjórnarinnai’, sem
miða að því að örva efnahaginn með
stórauknum rfldsútgjöldum.
Japanskir embættismenn höfðu sagt
mánuðum saman að Bandaríkja-
stjóm mætti ekki vera of óþolinmóð,
þingið þyrfti að fá tíma til að afgreiða
aukafjárlögin og þegar þau yrðu
samþykkt myndu efnahagsaðgerð-
imar blása nýju lífi í efnahaginn.
Stjómin hefur þegar ákveðið
hvernig verja eigi peningunum og
aðeins beðið eftir samþykki þingsins.
Hagfræðinga greinir á um hversu
árangursríkar efnahagsaðgerðirnar
verða en flestir líta þó á þær sem
þýðingarmikla og trúverðuga tilraun
til að rétta efnahaginn við.
Ennfremur hefur lengi verið búist
við því að Hashimoto tilkynni frekari
efnahagsaðgerðir eftir kosningar til
efri deildar þingsins 12. júlí. Takist
Bandaríkjamönnum og Japönum að
koma í veg fyrir að jenið veikist aft-
ur á næstu vikum gætu aukafjárlög-
in og nýjar efnahagsaðgerðir stjóm-
arinnar orðið til þess að gengi jens-
ins hækkaði verulega.
Róttækar breytingar gætu
valdið óróa
Nokkur dæmi eru um að stjórn-
völd hafi valdið þáttaskflum á fjár-
málamörkuðunum. Bandaríkjastjóm
stóð t.a.m. fyrir svokölluðu Plaza-
samkomulagi árið 1985 til að veikja
dollarann og styrkja aðra gjaldmiðla.
Áratug síðar var gengi jensins orðið
svo hátt að Japanir gerðu ráðstafan-
ir til að veikja gjaldmiðil sinn. Doll-
arinn kostaði þá aðeins 80 jen en
Japönum tókst að snúa þróuninni við
og síðan hefur gengi jensins haldið
áfram að lækka smám saman. Gengi
dollarans hækkaði í 146 jen í byrjun
vikunnar og japanska stjórnin hefur
nú snúið við blaðinu og gert ráðstaf-
anir til að styrkja jenið aftur.
Hagfræðingar segja þó að ýmis-
legt gefi tilefni til efasemda um að
íhlutun seðlabankanna hafi tilætluð
áhrif á stöðu jensins á næstu vikum.
Þeir benda t.a.m. á að ein af ástæðum
þess að jenið hefur veikst er að fjár-
festar á japanska fjármagnsmark-
aðnum hafa ávaxtað fé sitt í öðrum
löndum þar sem vextir eru miklu
hærri. Óhklegt þykir að það breytist.
Nokkrir japanskir embættismenn
hafa ennfremur látið í ljós áhyggjur
af því að róttækar kerfisbreytingar
geti valdið óróa á mörkuðunum þótt
enginn efist um að þær efli efnahag-
inn til lengri tíma litið.
Vextimir fáránlega lágir
Hashimoto lofaði „skjótri endur-
skipulagningu fjármálakerfisins“ en
ekki er ljóst hvað hann átti við.
Margir hagfræðingar telja að
japönsku bankamir séu of margir og
hvetja til þess að nokkrir þeirra
verði lagðir niður. Slík endurskipu-
lagning gæti því leitt til gjaldþrota
og fátt bendir til þess að það auki
traust manna á efnahag Japans og
styrki jenið til skemmri tíma litið.
Margir hagfræðingar telja að fjár-
málavandi Japans sýni að stefna þar-
lendra stjómvalda í vaxta- og pen-
ingamálum gangi ekki upp. Stöndug
fyrirtæki geti nú fengið lán á 1%
vöxtum og slík vaxtastefna sé fárán-
leg. Margir bankanna eiga einnig í
miklum vanda vegna slæmra lána og
myndu verða gjaldþrota ef hlutabréf
og fasteignir í eigu þeirra yrðu
metnar á markaðsvirði.
Japanir hneigjast enn tfl þess að
spara þótt verð heimflistækja, bfla,
húsa og nánast allra neysluvara hafi
lækkað. Þeir kjósa að ávaxta fé sitt á
bankareikningum með Vt% vexti
frekar en að eyða peningunum í nýja
bíla eða hús.
Almenningur verði varaður
við verðbólgu
Bandaríski hagfræðingurinn Paul
Krugman telur að japanska stjórnin
þurfi að sannfæra almenning um að
verðbólga sé á næsta leiti til að fá þá
til að auka neysluna. Seðlabankinn
þurfi að lýsa því yfir að hann sé tfl-
búinn að auka peningaframboðið
nógu mikið til að valda verðbólgu.
Annar bandarískm- hagfræðingm-,
William Dudley, segir að stjórnin
þurfi ennfremur að lækka skattana
verulega og seðlabankinn að lýsa því
yfir að vextir útlána verði óbreyttir
þótt verðlagið hækki tfl að auka
neysluna.
Sá böggull fylgir þó skammrifi að
japanskur almenningur getur valið
aðra leið tfl að verja sig fyrir verð-
bólgu vegna breytinga á fjármála-
markaðnum sem Bandarflg'astjórn
hafði beitt sér fyrir. Japanir geta nú
keypt dollara og mörk að eigin vild
og hugsanlegt er að verðbólgutal
geti orðið til þess að almenningur
kaupi erlendan gjaldeyri í miklum
mæli. Það myndi síðan veikja jenið
fi'ekar.
Veikara jen myndi bæta sam-
keppnisstöðu japanskra útflutnings-
fyrirtækja frekar og það væri ekki
svo slæmt fyrir Japana, sem hafa
alltaf notað aukinn útflutning til að
yfírvinna efnahagskreppur.
Staðfesta Kínveija lofsömuð
Lækki gengi jensins myndi það
einnig veikja samkeppnisstöðu út-
flutningsfyrirtækja í löndum eins og
Kína, Indónesíu og það gæti leitt til
hrinu gengisfellinga í þeim ríkjum. í
forystugrein The Financial Times 6
dögunum var Kínverjum hrósað fyr-
ir að standast þá freistingu að fella
gengi júansins þótt dregið hefði úr
útflutningi þeirra vegna veikrar
stöðu jensins.
Fyrir íhlutun seðlabanka Banda-
ríkjanna og Japans á miðvikudag
höfðu kínversk stjórnvöld varað við
þvi að þau kynnu að neyðast til að
fella gengi júansins ef þau næðu ekki
því markmiði sínu að tryggja 8%
hagvöxt á árinu. Lfldegt er að geng-
isfelling júansins myndi valda nýrri
hrinu gengisfellinga í Austur-Asíu
og hugsanlega skapa hættu á efna-
hagslegum samdrætti út um allan
heim.
Bandarísk stjómvöld ákváðu því
að aðstoða Japana við að styrkja jen-
ið þótt þau hefðu gefið til kynna
nokkrum dögum áður að þau myndu
halda að sér höndum og láta Japana
um að leysa vandann með því að
koma á nauðsynlegum umbótum.
Talið er að áskoranir Kínverja hafi
ráðið miklu um þá stefnubreytingu
vegna ferðar Bills Clintons Banda-
ríkjaforseta til Kína síðar í mánuðin-
um.
Með íhlutuninni vildu Bandaríkja-
menn einnig tryggja að fjármálaum-
rótið í Asíu hefði ekki frekari áhrif á
efnahag Randaríkjanna. Efnahag-
skreppan í Asíu hefur orðið til þess
að gengi bandarískra hlutabréfa hef-
ur lækkað og dregið hefur verulega
úr útflutningi Bandaríkjamanna.
Viðskiptahalli Bandaríkjanna jókst
um 9,5% í aprfl og hefur aldrei verið
meiri, þannig að stjórnin í Was-
hington hafði ærna ástæðu til að
skerast í leikinn.
I
>
i
>
>
\
I
I
>