Morgunblaðið - 21.06.1998, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 21.06.1998, Blaðsíða 12
12 SUNNUDAGUR 21. JÚNÍ 1998 MORGUNBLAÐIÐ Börn„skítuga stríðsins" I „skítuga stríðinu" í Argentínu voru hundruð barna tekin frá mæðrum sínum skömmu eftir fæðingu og þau fengin vildarvinum herforingjastjórnarinnar til ættleiðingar. Mæðurnar voru myrtar og bættust í hóp þeirra þúsunda sem „hurfu". Asgeir Sverrisson segir frá kröfunni um að réttlætinu verði fullnægt sem nú hefur blossað upp á ný í Argentínu eftir að fyrrum forseti herforingja- _______________stjórnarinnar var handtekinn._______________ GI 5 kUÐ er tO". Þannig hljómaði Ifyrirsögn argentínska stjórnar- " andstöðublaðsins Página 12 þegar skýrt var frá því að Jorge Raf- ael Videla, fyrrum leiðtogi herfor- ingjastjórnarinnar í landinu, hefði verið handtekinn. Videla er sakaður um rán á börnum kvenna sem týndu lífi í pyntingarbúðum herforingja- stjórnarinnar en börnin voru fengin herforingjum og öðrum vildarvinum ógnarstjórnarinnar til ættleiðingar í „skítuga stríðinu" svonefnda. Talið er að á milli 15 og 30.000 manns hafi týnt lífi í ofsóknum herforingja- stjórnarinnar á hendur stjórnarand- stöðunni á árunum 1976-1983. Nú neyðast Argentínumenn enn á ný til að horfast í augu við söguna og kraf- an um uppgjör hljómar af meiri krafti en oftast áður. Jorge Rafael Videla, sem er 71 árs gamall, var handtekinn 9. þessa mánaðar sakaður um mannrán. Hon- um er gefið að sök að hafa tengst ránum að minnsta kosti fimm ungra barna en fullvíst er talið að tvö þeirra hafi verið fengin Norberto nokkrum Bianco, fyrrum herlækni, sem flúði til Paraguay eftir að lýð- ræði var á ný innleitt í landinu. Her- læknirinn var síðar framseldur til Argentínu og ákærður fyrir mann- rán. Mál „horfnu barnanna" hefur lengi hvflt þungt á Argentínumönn- um og mannréttindasamtök hafa ít- rekað gagnrýnt linkind stjórnvalda í þessu efni. Tvenn samtök kvenna, „Mæður Maítorgsins" (Madres de Ia Plaza de Mayo) og „Ömmur Maít- orgsins", (Abuelas de la Plaza de Mayo) hafa vakið heimsathygli fyrir baráttu sína fyrir því að skýrt verði frá afdrifum þeirra sem „hurfu" í „skítuga stríðinu". Vonir hafa nú vaknað um þeir sem ábyrgð báru á ættleiðingum barnanna verði loks sóttir til saka. Videla hershöfðingi fór fyrir valdaræningjunum sem steyptu María Estela Martínez, Isabelita, ekkju Juan Perón, af stóli árið 1976. Grimmdarlegar ofsóknir á hendur vinstrimönnum í landinu fylgdu í kjölfarið. Talið er að um 30.000 stjórnarandstæðingar hafi „horfið" á þessum árum herforingjastjórnar- innar í Argentínu. Enn sem komið er hafa lýðræðislega kjörin stjórn- völd landsins aðeins gert grein fyrir afdrifum 8.790 manna sem „hurfu". Mörgum þykir þögnin hrópleg og mál „los desaparecidos", hinna „horfnu", þjaka ættmenni þeirra og þá sem látið hafa sig mann- réttindi varða í Argent- ínu. Reuters ÆTTINGJAR þeirra sem „hurfu" í „skítuga stríðinu" í Argentínu krefjast þess að Videla verði dæmdur til fangelsisvistar fyrir þjóðarmorð. Hinir horfnu" fylgja þjóðinni Hryllingssögur Því fer fjarri að allar hryllings- sögurnar úr „skítuga stríðinu" hafi verið sagðar. Heimsathygli vakti er fyrrum höfuðsmaður í her Argent- ínu skýrði frá „dauðaflugferðunum" svonefndu en ótilteknum fjölda stjórnarandstæðinga var varpað lif- andi úr flugvélum í hafið á þessum árum. Þá staðfesti höfuðsmaður þessi, Adolfo Scilingo, fyrir rétti á Spáni í fyrra það sem lengi hafði verið vitað: Hann upplýsti að ófrísk- ar konur sem handteknar höfðu ver- ið vegna stjórnmáiaskoðana sinna hefðu verið látnar fæða börn sín og síðan hefðu þær verið myrtar ýmist í pyntingarklefum herforingjastjórn- arinnar eða í „flugferðum dauðans". Önnur börn hefðu hins vegar verið tekin nokkurra mánaða gömul af foreldrunum sem síðan hefðu „horf- ið". Börnin hefðu hins vegar verið afhent völdum fjölskyldum her- manna til þess að „þau hlytu kristi- legt uppeldi" eins og haft hefði verið á orði. Nafngreindi Scilingo þá sem stjórnað hefðu þessum „úthlutun- um" en líklegt þykir að í einhverjum tilfellum hafi börnin verið seld hjón- um sem þráðu að eignast afkvæmi. Estela Carlotto, forseti Abuelas de la Plaza de Mayo, sagði í viðtali við Morgunblaðið síðasta haust að talið væri að um 300 til 500 börn hefðu verið ættleidd með þessu móti. Dótt- ir hennar var myrt eftir barnsburð í ágúst 1978 og frú Carlotto leitar enn drengsins sem hún 61. Dómari einn, Roberto Marquevich, gaf út handtökuskipun- ina og var Videla handtekinn á heim- ili sínu í San Isidqro-hverfi, norður af Buenos Aires. I liðinni viku var síðan skýrt frá því að leitað væri þeirra sem ábyrgð bæru á ránum um 200 barna á tímum herforingja- stjórnarinnar. Málið hefur vakið gíf- urlega athygh víða um heim, ekki síst í Rómönsku Ameríku og á Spáni enda hafa stjórnvöld í Argentínu löngum mátt þola gagnrýni á al- þjóðavettvangi fyrir að standa í vegi rannsókna og vegna sakaruppgjafa til handa glæpamönnunum sem ákveðnar voru í nafni „þjóðarsáttar" eftir að lýðræði hafði verið endur- reist í landinu. Náðaður Videla var forseti herforingja- ________ stjórnarinnar frá 1976 til 1981 en þá tók starfsbróð- ir hans Roberto Viola við af honum. Þegar lýðræðið var endurreist árið 1983 "¦^™""^- ákvað þáverandi forseti landsins, Raúl Alfonsín, að helstu leiðtogar ógnarstjórnarinnar skyldu dregnir fyrir dómstóla. Arið 1985 var Videla dæmdur í ævilangt fangelsi og var m.a. fundinn sekur um að hafa borið ábyrgð á 66 morðum, 306 mannránum, 96 tilfellum þar sem hinir handteknu sættu pyntingum og fjórum tilfellum þar sem pyntingar leíddu til dauða. En fangavistin reyndist styttri en ráð hafði verið fyrir gert, nánar til- tekið 2.340 dagar. Þann 29. desem- ber 1990 náðaði Carlos Menem, for- seti Argentínu, Videla og fleiri her- foringja. Þessi ákvörðun var tekin í nafni „þjóðarsáttar" og „uppgjörs við hið liðna" en var að margra mati aðeins skýrt dæmi um óeðlileg áhrif hersins í þjóðlífinu þrátt fyrir að öðru stjórnarformi hefði verið komið á. Gagnrýnendur forsetans héldu því þá fram og gera enn, að fyrir honum hafi einkum vakið að lægja öldur óá- nægju innan hersins, sem m.a. hafði brotist fram í nokkrum minniháttar uppreisnum. Náðun forsetans tók hins vegar ekki til hugsanlegra glæpaverka gagnvart börnum. Nú kann svo að fara að Videla verði dreginn fyrir rétt á nýjan leik enda þykir fullsann- að að við lýði hafi verið ákveðið kerfi ættleiðinga barna þeirra kvenna sem síðar bættust í hóp fórnarlamba ógn- arstjórnarinnar. Verði Videla fund- inn sekur á hann yfír höfði sér þriggja ára lágmarksrefsingu en þyngsta refsing kveður á um 15 til 20 ár innan fangelsismúra. Mál Carolinu og Pablo Rannsókn á hvarfi barnanna fimm sem Videla er nú sakaður um að hafa „gefið" völdum herforingjum til ætt- leiðingar var hafin að kröfu samtak- anna „Ömmur Maítorgsins". Þar ræðir um börn sem fæddust á árun- um 1976 og 1977 í El Campito en svo nefndust leynOegar fangabúðir í Campo de Mayo-herstöðinni, norð- austur af Buenos Aires. Hún var aft- ur undir stjórn yfirmanns herafla Argentínu en því embætti gegndi Videla frá árinu 1975. Tvö þessara barna, Carolina, sem nú er 22 ára og Pablo sem er tvítug- ur, lét læknirinn Norberto Bíanco, sem jafnframt var majór í hernum, skrá sem sín eigin. Hann starfaði þá á hersjúkrahúsinu í Campo de Mayo en þar var ófrískum konum sem höfðu verið handteknar sinnt. Vitað er að lagt var upp í margar „flug- ferðir dauðans" frá Campo de Mayo. Blanco og eiginkona hans flúðu til Paraguay 1986. Þau voru síðan handtekin og ákveðið að framselja þau til Argentínu en lögfræðingum þeirra tókst að draga framsalið allt fram til ársins í íyrra. Þau eru nú í fangelsi í Buenos Aires. Þau hafa viðurkennt frammi fyrir dómara að þau Carolina og Pablo séu ekki börn þeirra og að fæðingarvottorð þeirra hafi verið fólsuð. Þau neita því hins vegar að þau séu börn mæðra sem „hurfu". Læknirinn fyrrverandi seg- ir að óþekkt kona hafi gefið þeim Carolinu en vinnukona ein sem „starfaði á heimOi kunningja þeirra" hafi gefið þeim Pablo. Til að koma í veg fyrir að börnin yrðu flutt til Ar- gentínu lögðu Bianco og eiginkona hans hart að þeim að ganga í það Reuters JORGE Rafael Videla, handjárnaður í brynvörðum lögreglubíl, skömmu eftir að hann var handtekinn. heilaga í Paraguay og fá þannig rík- isborgararétt. Þar búa þau enn og á Carolina tvö börn en Pablo eitt. Carolina hefur lýst yfir því í viðtöl- um við fjölmiðla í Argentínu að hún hyggist alls ekki snúa aftur og að hún muni „aldrei undir nokkrum kringumstæðum" gangast undir DNA-rannsókn. Hún kveðst líta á Blanco- hjónin sem foreldra sína. Kirkjurækinn Videla hefur látið lítið fyrir sér fara eftir að hann var látinn laus úr fangelsi undir árslok 1990. Hann hef- ur sést fara til messu á hverjum sunnudegi í hverfiskirkjunni og á ár- um áður kom fyrir að hrópað væri að honum „morðingi" þegar hann sást á ferli. Tveir synir hans ákváðu að feta í fótspor föðurins og gerast hermenn en alls eignaðist hann sjö börn með konu sinni. Opinberlega hefur Videla engin merki iðrunar sýnt. Öðru nær. Er honum var sleppt sagði hann m.a. í bréfi til þáverandi yfirmanns herafl- ans að hann teldi refsinguna órétt- láta. Hann hefði einungis sinnt skylduverkum sínum. Hann hygðist hins vegar jafnan krefjast þess að nafn herafla Argentínu yrði hreinsað og að heiður hans sem hermanns yrði endurreistur. Síðar lýsti hann sér sem „fóðurlandsvini" sem barist hefði gegn „óvinum þjóðarinnar". Videla hershöfðingi var leiðtogi blóðugasta valdráns sem fram hefur farið í hinni heldur stormasömu stjórnmálasögu Argentínu. Vitað er að glæpaverkin, morðin og ránin voru langflest framin á þeim árum sem hann var forseti herstjórnarinn- ar. I blöðum í Argentínu hefur und- anfarna daga verið rifjað upp hvern- ig hann sveik Isabelu ________ Perón en margir fögnuðu því opinberlega er hann var skipaður yfirmaður heraflans í forsetatíð hennar. Stjórnin var veik ™~,,,™ og var gjarnan fullyrt að með skipan hans hefði „lýðræðið verið treyst í sessi." Gegn vttja sljórnvalda? Fjölmargir stjórnmálamenn í Ar- gentínu hafa fagnað þeirri ákvörðun dómarans að láta handtaka Videla. Hún kom stjórnvöldum hins vegar í opna skjöldu. Argentínska dagblaðíð CJarfn kvaðst hafa fyrir því heimild- ir í liðinni viku að Carlos Menem forseti hefði lýst yfir andúð sinni á þessum gjörningi og að ríkisstjórnin öll hefði verið handtökunni andvíg. Innanríkisráðherra Argentínu sagði hins vegar í samtali við dagblaðið La Sýndi aldrei nein merki iðrunar Nación að Menem hefði ekki tjáð sig um málið er hann skýrði forsetanum frá því að Videla hefði verið hand- tekinn. Hebe de Bonafini, sem fer fyrir samtökunum Mæður Maítorgsins, lýsti yfir því að handtaka Videla væri aðeins tilraun af hálfu Menems for- seta til að breiða yfir spillinguna sem þrifist í landinu og til að bæta ímynd sína á alþjóðavettvangi. Sakaði hún dómarann í málinu einnig um að ganga erinda yfirvalda. Videla kom fyrir dómarann á fimmtudag í liðinni viku og tóku ætt- menni fórnarlamba herforingja- stjórnarinnar á móti honum með öskrum og ókvæðisorðum auk þess sem steinum og appelsínum var grýtt að honum. Herforinginn fyrr- verandi neitaði hins vegar að svara spurningum dómarans og sagðist að- eins tObúinn til að bera vitni frammi fyrir herdómstóli. Var hann því næst fluttur á ný í fangelsi. Endurkoma hins liðna Nú hefur hið liðna snúið aftur, bæði í lífi Jorge Rafael Videla og argentínsku þjóðarinnar. Enn á ný hefur sannast að minningarnar verða ekki þurrkaðar út með laga- bókstöfum. Argentlnska dómsmála- kerfið hefur vaknað og hyggst nú sýnilega starfa sjálfstætt án afskipta stjórnmálamanna. Krafan um að dregin verði fram í dagsljósið þau yf- irgengilegu glæpaverk sem framin voru á þessum myrku dögum í sögu þjóðarinnar hljómar nú af meiri krafti en oft áður á undanliðnum ár- um. í máli margra stjórnmálamanna og leiðarahöfunda argentínskra dag- blaða hefur komið fram sú skoðun að lýðræðisþróuninni geti aldrei talist ________ lokið fyrr en að réttlætinu hafi verið fullnægt. Hinir „horfnu" fylgja þjóðinni. Uppgjör við ægilegan harmleik kann að vera á ^^^^- næstu grösum. Hinn persónulegi harmMkur verð- ur trúlega aldrei rakinn til fullnustu. Tugir ef ekki hundruð svipaðra mála og hér hefur verið greint frá hafa enn ekki verið gerð upp en þeirri kröfu viðhalda Ömmur og Mæður Maít- orgsins, sem unnið hafa sögulegan sigur nú þegar Videla hefur verið handtekinn. Börn þeirra „horfnu" sem nú teljast fullorðin, standa því frammi fyrir þeim hryllingi að kon- urnar og karlarnir sem ólu þau upp og þau töldu foreldra sína eru það ekki. Og það sem verra er: fólkið sem 61 þau upp kann í mörgum tilfellum að vera meðsekt í morðunum á raun- verulegum foreldrum þeirra. '
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.