Morgunblaðið - 28.11.1998, Qupperneq 22

22 C LAUGARDAGUR 28. NÓVEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
UTILIF
GLÆSIBÆ • S: 581 2922
www.utilif.is
LISTRÆNAR
JÓLAGJAFIR
WHW5IÐ
Mörkinni 6, s. 588 5518

KROSSINN
Skínandi fógur
jolagjof

Tákn heilagrar
þrenningar
Nú fáanlegur sem bindisnœla.
Til styrktar blindimi
Fœst um allt land.
Dreifingarabili:
8UNDRAFEL AGiÐ
5AMTÖK 5L1NDBA OG SJÖNSKERTHA Á Í5LANDI
Hamrahlíð 17, Reykjavík
S. 525-0000
Irma Karlsdóttir, fædd og upp-
alin í Svíþjóð, kynntist á íslandi
sænskum sveitasið, sem hún
heldur við hvar sem hún er
stödd í heiminum. Tengdamóðir
hennar, Astrid Thorsteinsson,
móðir Kjartans Jóhannssonar,
framkvæmdastjóra EFTA, var
vön að salta svínakjöt fyrir jólin
og bera það fram heitt með
heimabökuðu brauði í hádeginu
á aðfangadag. „Það eru engin
jól án „doppa i grytan“,“ sagði
Irma, þegar Anna Bjarnadóttir
heimsótti þau hjónin fyrir
skömmu „Jólin hefjast hjá okk-
ur þegar við „doppum“.“
Morgunblaðið/Anna Bjarnadóttir
KJARTAN sker svínakjötið og Irma „doppar i grytan" í eldhúsinu í Genf. Þau borðuðu
jólamatinn þó í borðstofunni.
„Að doppa“ er að dýfa
brauðinu ofan í soðið af
svínakjötinu og borða það
með kjötinu. „Við borðuð-
um þetta hérna áður fyrr alltaf í eld-
húsinu heima hjá tengdamömmu.
Systir Kjartans kom með sína fjöl-
skyldu og María, dóttir okkar, með
okkur. Við vorum bara í hversdags-
fötunum og fórum á eftir heim að
ganga frá því síðasta fyrir jólin. Fjöl-
skyldan hittist síðan aftur eftir
messu og borðaði saman hangikjöt
með uppstúi og öllu tilheyrandi um
kvöldið," sagði Irma. „Það brást
ekki að ég borðaði yfir mig á að-
fangadag. Við leyfum okkur hérna í
Sviss og einnig þegar við erum í
Kaliforníu hjá Maríu, dóttur okkar,
að hefja jólin um miðjan dag þegar
við „doppum“.“ „Jólin hafa þá hvort
eð er hafist einhversstaðar á jarð-
kringlunni," skaut Kjartan inn í, en
hann kann ekki síður að meta að
„doppa í grytan" og tekur þátt í
undirbúningnum. „Við skömmtum á
diskana í eldhúsinu en við borðum
núorðið uppábúin í borðstofunni,"
sagði Irma. „Og við sleppum hangi-
kjötinu um kvöldið."
NaNO3
Það var ekki hlaupið að því að fá
svínakjöt þegar Astrid, móðir Kjart-
ans, flutti til Islands frá Svíþjóð fyr-
ir stríð. En það brást ekki að hún
yrði sér úti um það. Á sama hátt
má segja að það sé ekki hlaupið
að því að fá saltpétur í Sviss, þar
sem Irma og Kjartan hafa búið
undanfarin 9 ár. „Á endanum var
efnaformúlunni flett upp fyrir okkur
ég fór með hana í lyfjabúð. Lyfsal-
inn kannaðist við þetta og seldi
mér saltpétur í poka,“ sagði Irma.
Hún kaupir 4-5 kg miðpart úr
svínalæri hálfum mánuði til 12 dög-
um fyrir jól og nuddar vel á það
salti, sykri og saltpétri. „Það þarf að
nudda kjötið vel og snúa því nokkr-
um sinnum - það þarf að nostra
svolítið við þetta,“ sagði Irma. Eftir
tvo daga er vökvanum hellt yfir kjöt-
ið og það látið liggja í honum í 4-10
stiga hita fram að jólum. „Ég var
vön að láta þetta standa úti í bílskúr
í fati með loki en héma fann ég upp
á því að setja kjötið í svona ferða-
kælibox. Það hentar mjög vel. Boxið
stendur úti á svölum. Lokið er gott
og hitastigið helst jafnt," sagði hún.
Kjötið er soðið á Þorláksmessu
SALTFISKUR
Oíj sitromr
Suðrænt skal það vera og ekki erfitt á að-
fangadagskvöldi hjá portúgalskri fjölskyldu í
Lúxemborg. Þórunn Þórsdóttir fékk að vita
hvernig jólamat þetta ágæta fólk hefur, að
hætti mömmu og ömmu heima í Portúgal.
Morgunblaðið/Golli
SALTFISKUR er hefö-
bundinn jólamatur í Portú-
gal, matreiddur á furðu
einfaldan hátt. Það er síðan bætt
upp, ef svo má segja, með mörg-
um öðrum réttum á veisluborði að-
fangadagskvölds. Rósa Antunes er
ein fjölmargra portúgalskra innflytj-
enda í Lúxemborg. Hún þurrkar af
og ryksýgur í heimahúsum í borg-
inni, hefur ráð undir rifi hverju og
féllst með glöðu geði á að segja frá
því hvernig hún heldur jól. Eigin-
maður Rósu, Sikundino Martins,
keyrir vörubílshlöss af bjór um
Lúxemborg og sinnir garðyrkju fyrir
sjálfan sig og nokkra aðra. Hann
var konu sinni til halds og trausts
þegar við ræddum uppskriftir
heima hjá þeim um daginn.
Þessi heiðurshjón koma frá
borginni Braga norðantil I Portúgal,
þau héldu í víking til Lúxemborgar
með syni sína tvo fyrir tæpum tíu
árum og una hag sínum vel. Siðirn-
ir úr heimalandinu er í heiðri hafðir
hjá þeim og á jólum vantar ekkert
nema stórfjölskylduna umhverfis
matarborðið. Við það er sest milli
átta og níu að kvöldi aðfangadags,
eftir undirbúning sem tekur allan
daginn. Svo er mikil veisla sem
þau segja standa fram eftir nóttu;
allskonar ilmur og bragð, sem
veldur því að áform um göngu til
miðnæturmessu verða að engu.
Ekkert salat til tilbreytingar
Fyrst eru bornar fram grillaðar
★ Saltfíshr
RÓSA Antunes og
Sikundino Martins.
rækjur í skelinni og humarhalar.
Næst reyktur lax með sítrónu. Þá
saltfiskurinn með soðnu grænmeti
og hvítlauksolíu. Að svo búnu
kalkúnn, bakaður í ofni með
kastaníuhnetum, appelsínusafa og
koníaki. í lokin svignar borðið und-
an eftirréttum sem eru óneitanlega
frábrugnir því sem ið eigum að
venjast á íslandi. Með þessum her-
legheitum drekka Rósa og Sikund-
ino grænt vín, portúgalska útgáfu
að hvítvíni, og svo rauðvín með
kjötinu. Þau segja að hver réttur sé
einfaldur og jólin séu eini tíminn á
árinu þar sem ekkert salat er með
matnum. En vindum okkur I upp-
skriftirnar, ekki voðalega nákvæm-
ar því Rósa segir að tilfinningin
gildi í matargerð jafnt og öðru.
Saltfiskurinn er útvatnaður í 3-4
daga og skipt um vatn daglega
eins og vera ber. Hann er síðan
skorinn eftir miðju flaki endilöngu
og á þversum í lófastóra bita. Þeir
eru settir í pott með köldu vatni,
yfir eld og suðan látin koma upp.
Jafnskjótt og það gerist á að taka
pottinn af hitanum. Grænmetið er
soðið sér; kartöflur í sneiðum, kál
sem væntanlega heitir kerfill á ís-
lensku (einskonar sambland af
kínakáli og grænkáli) og gulrætur.
Rósa segist taka stóran disk og
setja fiskinn öðru megin og græn-
metisblönduna hinu megin. Hún
beri þetta fram með ólífuolíu bættri
með fínt skornum hvítlauk og salti.
Appelsínusafi
yfir fuglinn
Kalkúnninn er settur heill í ofn
með kastaníuhnetum og bitum af
svínaspiki til að hann þorni ekki á
3-4 tíma sem þarf að steikja hann
við 200°C. Rósa kreistir appelsínur
og hellir safanum yfir fuglinn áður
en hann fer í ofninn. Hún skvettir
líka koníaki á hann og kryddar með
salti og pipar. Hann er borinn fram
með kastaníuhnetum og appel-
sínusneiðum.
Þá er komið að eftirréttunum;
sætu spaghettí og brauði, bæði
steiktu og vínlegnu. Að ógleymdri
sítrónuköku sem er kunnuglegust
og því best að byrja á henni. „Páo
de Ló“ heitir
kakan og hér
er uppskrift
Rósu: 12
egg, 750 g
hveiti, jafn-
mikill sykur,
rifinn sítrónu-
börkur. Eggin
eru skilin og
þeytt, öllu
blandað var-
lega og kak-
an bökuð í
rúman hálf-
tíma.
Spaghettí
og brauð
í eftirmat
„Aletri" er
fíngert spag-
hettí
(vermicelli) soðið í vatni með sykri
og sítrónusafa. Það er borðað kalt
með kanil. „Rabanadas" er fransk-
brauð, sneitt og bleytt í rauðvlni
áður en það er steikt í ólífuolíu og
etið með kanil og sykri. Synir
Rósu, fullungir fyrir áfnegið, fá
brauð vætt í mólk og eggi fyrri
steikinguna. „Formigos" er fransk-
brauð rifið í litla bita sem blandað
er i potti við prútvíon, pene- hnetur
og heslihentur, rúsínur, sykur og
hunang. Þetta er allt hitað en borið
fram kalt, helst eftir nokkra bið í ís-
skáp. Loks er „Sopa seca“ krydd-
brauð (Páo casette), skorið í sneið-
ar sem snöggvast er dýft í sjóð-
andi vatn með sykri, hunangi og
kanil. Þetta brauð er er borið fram
heitt.
Eftir alla þessa eftirrétti þurfa
Rósa og Síkundino að fá sér
sterkt kaffi, þótt komið sé fram á
jólanótt. Það var einmitt slíkur
drykkur sem blaðamaður fékk í
heimsókninni vegna viðtalsins, án
púrtvíns sem Rósa bauð marg-
sinnis. Vegna þess að fyrir lá akst-
urinn aftur í heimahús og upp-
skriftatalningin hér að ofan. Ein-
hvernveginn liggur lykt af sítrón-
um í loftinu í lok þessarar greinar,
líka er frekar bjart af portúgalskri
jólasól.