Morgunblaðið - 19.12.1999, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 19.12.1999, Blaðsíða 12
12 SUNNUDAGUR 19. DESEMBER 1999 MORGUNBLAÐIÐ ERLENT Kínverjar taka við völdum í síðustu evrópsku nýlendunni KI'NVERJAR TAKA VtÐ MACAO Kínverjar taka nú við völdum í Macao, síð- ustu evrópsku nýlend- unni á þessum slóðum. Hafliði Sævarsson hef- ur kynnt sér stöðu mála í Macao og veltir fyrir sér hvaða áhrif þetta _____getur haft. PORTÚGALAR afhenda í nótt Kínverjum ný- lendu sína Macao eftir meira en 400 ára dvöl þar. Þessir landvinn- ingar Kínverja eru litlir samanbor- ið við þá í Tfbet fyrr á þessari öld og Hong Kong nýverið. I augum Kín- verja er þessi breyting einungis formsatriði og lítið skref í uppbygg- ingu heimsveldis þeirra. Portúgalar verða lfklega þakklátir þegar þeir loksins losna við þessa byrði. Af- hendingin mun varla vekja mikla athygli þrátt fyrir að með henni verði bundinn endi á nýlendutíð Evrópubúa í Asíu. Forsaga afhendingarinnar Miklar deilur hafa staðW um ör- lög þessa litla landsvæðis. I menn- ingarbyltingunni i Kínverska al- þýðulýðveldinu 1966 sóttu herskáir Kfnverjar þar inn og börðust við portúgalskar hersveitir. Þegar Portúgalar gerðu tilraun til að binda enda á nýlenduveldi sitt 1974 reyndu þeir að losa sig við Macao. í bæði skiptin buðu Portúgalar stjórninni í PeJring að taka yfir stjórnina í Macao. Af ótta við að tapa mikilvægum verslunartengsl- um og af áhugaleysi höfnuðu Kín- verjar hins vegar þessu. Eftir að Bretar yfirgáfu Hong Kong 1997 varð ljóst að miðstiórnin í Peking myndi sækjast eftir svip- aðri yfirtöku í Macao. Utþensla alþýðulýðveldisins Þegar ákveðið var að Hong Kong og Macao skyldu sameinast móður- landinu og Deng Xiao Ping, þáver- andi leiðtogi Kína, kynnti hug- myndina um eitt rfki, tvö kerfi, lét hann þau orð falla að þetta væri einungis undibúningurinn að sam- einingu Taívan við Kína. Nokkrar ástæður eru fyrir löng- un Portúgala til að yfirgefa Macao. Nýlendur eru orðnar mjög óhag- kvæmar og þjóna ekki lengur til- gangi sínum sem verslunarhlekkir. Gífurleg glæpastarfsemi og óöld hefur geisað í nýlendunni undan- farin ár sem Portúgalar hafa lítt ráðið við. Vonir standa til að Kín- verjar séu betur í stakk búnir til að binda enda á það ástand. Spilavíti og glæpastarfsemi Nokkrar illa skipulagðar glæpa- klfkur berjast um völdin í hinum ólöglega banka-, spilavítis- og vændismarkaði í Macao. Ódýrir leigumorðingjar eru fengnir frá landamæraborgum á meginlandi Kína og fjölmargir saklausir borg- arar hafa látið lífið af völdum glæpa og í átökum glæpaflokka. Seinustu mánuði hefur stjórnin í Macao unn- ið með kínversku lögreglunni við að ráða bug á þessum vanda og upp- rætt hvern glæpaflokkinn á fætur öðrum, sem á einn eða annan hátt Reuters. Kínverski fáninn blaktir fyrir framan Hótel Lissabon, sem er eitt frægasta spilavítið í Macao. tengjast glæpum sem framdir hafa verið í Macao jafnt sem á megin- landinu. Hafa mál jafnvel verið rannsökuð langt aftur í tímann. Þetta þykir vera skýr vísbending um hvað koma skal eftir að Kínverj- ar taka völdin. Fastlega er búist við að lögreglan og herinn muni bæla klfkurnar niður áður enn langt um líður. Fyrirtækið Sociedade de Turis- mo e Diversoes de Macao er með einkaleyfi á rekstri spilayíta í Macao en þau eru fjölmörg. Á veg- um þess fer spilavítum fjöigandi og talið er lfklegt að einkaleyfi fyrir- tækisins verði framlengt þar eð samkeppni í þessum geira er ekki talin munu skila miklu fyrir opin- bera aðila. Framtíðarhorfur í efnahagsmálum Efnahagur nýlendunnar er mjög háður spilavítunum og rúmlega fjórðung hinnar opinberu land- framleiðslu má rekja til reksturs þeirra. Mikill hagvöxtur sem bygg- ir á ódýru vinnuafli frá meginland- inu hefur styrkt þetta tilkomandi sjálfstjórnarsvæði. Á hverjum morgni flykkjast mörg þúsund verkamenn yfir landamærin tíl vinnu í tæknivæddum verksmiðjum í Macao. Á kvöldin verða þeir að snúa aftur til síns heima. Svipuð umræða hefur átt sér stað um af- drif efnahags Macao eftir afhend- inguna og í Hong Kong. Sérfræð- ingar velta fyrir sér hvort afskipti Kína muni kollvarpa þeim árangri sem náðst hefur. Skoðun margra í Hong Kong er sú að Kínverjar hafi haldið aftur af sér og látið vera að hafa afskipti af viðskiptum og efna- hagsmálum í borginni. Alþjóðasam- félagið hefur líka verið á varðbergi og fylgst grannt með öilum ákvörð- unum miðstjórnarinnar í Peking sem túlka má sem afskipti af mál- um Hong Kong. Búist er við að hið sama verði uppi á teningnum varð- andi Macao. Vegna smæðar sinnar mun Macao þó ekki njóta sömu at- hygli fréttastofa og Hong Kong og óvíst hvort umheimurinn muni geta fylgst jafn grannt með þróun mála þar. London, Lissabon og Peking fbúar Hong Kong eru margir hverjir sáttir við þær stjórnarfars- legu breytingar sem orðið hafa eftir að nýlendan breska varð að kín- versku sjálfstjórnarsvæði. Nýtt fyrirkomulag á sjálfstjórnarþing- inu þar sem almenningur fær að kjósa hluta þingmanna er skref í átt að meira lýðræði en þekktist áður þegar skipað var í flestar æðri stöð- ur í London. Portúgalar hafa þegar stuðlað að því að sama þróun muni eiga sér stað í Macao. I nýlegum kosningum í Macao voru allir kjörnir fulltrúar almennings Kínverjar. Þingmenn valdir af stjórninni voru allir Port- úgalar og eru enn í meirihluta. Það þing mun sitja til ársins 2001 svo hagsmunir hins fámenna portúg- alska minnihluta ættu að vera tryggðir að minnsta kosti fyrst um sinn. Réttur íbúa Macao eftir yfirtöku Kínverja hefur verið mótaður með sameiginlegri lagasetningu og ákvörðunum stjórnvalda í Peking og Lissabon. Hornsteinn þeirra er bann við dauðarefsingu líkt og segir til um í portúgölskum lögum. Þetta var mikið deilumál þar sem kín- versk lög leyfa dauðarefsingu. Pek- ing gaf eftir í þessu máli. Þéttbýlasta svæði veraldar Helsta vandamál stjórnvalda undanfarin ár hefur verið það hvernig nýlendan eigi með góðu móti að rúma alla íbúa, þar sem Macao er einungis 22 ferkílómetrar að stærð. íbúar eru nú um 600 þús- und og Macao því þéttbýlasta svæði veraldar. Nýlendan samanstendur af Macao-tanganum og eyjunum Taipa og Colonae. Reynt hefur verið að stækka landsvæðið með góðum árangri. Hins vegar er líklegt að fjölskyldur Macaobúa sem búa á meginlandinu vilji flytja þangað eftir sameining- una. Svipað vandamál kom upp í Hong Kong nýlega og kom þá til kasta miðstjórnarinnar í Peking. Hún ákvað að takmarka alla slfka fólks- flutninga. Líklegt þykir að svipað verði uppi á teningnum í Macao. Ólfkt því sem var í Hong Kong hafa margir íbúar portúgölsk vega- bréf. Þegar Bretar yfirgáfu Hong Kong gáfu þeir íbúum af kínversk- um uppruna ekki þann kost að flytj- ast á brott. Eftir afhendinguna í Macao hins vegar, munu allir íbúar þar sem eiga portúgölsk vegabréf geta flutt til Portúgal, kjósi þeir það. Fjöldi Portúgala í nýlendunni hefur farið vaxandi seinustu ár. Að- eins er búist við að lítill hluti þeirra sem eru af portúgölskum uppruna, um 3 prósent þjóðarinnar, muni ákveða að flytja heim. Macao hefur verið griðastaður innflytjenda frá Asíu, Evrópu og Afrfku alla tíð. Macao, síðasta evrópska nýlendan við Kínastrendur, sameinast Kína 20. desember og verður þar með bundinn endi á fjögurra alda stjórn Portúgala þar. YFIRLIT Stærð: 16 ferkílómetrar íbúafjöldi: 550.000 Þjóðarbrot: Kínverjar 95%, Portúgalir 3%, aðrir 2% Efnahagsmál VLF á mann: 16.000 dollarar (áætl. 1998) Atvinnugreinar: Ferðaþjónusta (25% VLF) ^ Spilavíti (40% VLF) ' Vefnaðarvörur, flugeldaframleiðsla, leikföng, raftæki SAGA 1557 Portúgalir setja upp fasta verslunarmiðstöð í Macao 1841 Bretar stofna nýlenduna Hong Kong. Dregur úr mikilvægi Macao. _________ 1887/88 Kína og Portúgal undirrita Lissabonyfirlýsinguna þar sem fullveldi Porfúgals í Macao er staðfest. 1974 Stjórnarbylting í Portúgal. Lissabon afsalar sér fullveldi Macao. 1987 Undirritun sameiginlegrar yfirlýsingar Kína og Portúgals um að Macao verði alhent Kínverjum 1999. 1999 19. des. ámiðnætti. Macaoþásvæði með sérstakri stjóm innan kínverska ríkisins Causeway i Flugvöllur \ KINA Coloane Suður-Kinahaf Portúgölsk tandsvæði og fyrrum nylendur J Portúgalc_-v r ' Azoreyjaro AJ C>"\í\. MadeiraO —Grænhöfðaeyiar^ . _. . r75^i Ginea-Bissa '¦, Sao Tome > r?~=\ i \1975\ Angola H O Núverandi yfirráðasvæði Fyrrum nýlendur Portúgala \1975\ Ár sem svæði hlaut sjálf- stæði eða annað ríki tók við stjóm -------------^r-^---------- Goa, Daman og Diu (Indl.) \1961_\ ~* V Macao --/.-, -N .-> S \1975\ / I Mosambik Austur-Tímor / (Indónesía) J HeimildrCIAWoridFactbook, 1999 Wj Nýlega hefur verið mikið um kom- ur bátafólks frá Víetnam og Filippseyjum. Nábýli fólks af mörgum þjóðernum hefur myndað litskrúðuga menningu. Menningarauðæfi skilin eftir Þegar Portúgalar yfirgefa Macao skilja þeir eftir mikil menningar- auðæfi. Allt frá upphafi nýlendu- tímans hafa portúgalskir smiðir farið til Macao og byggt þar glæsi- leg hús í suður-evrópskum stíl. Síð- ar fór austurlenskra áhrifa að gæta. Úrkoman varð blanda beggja sem er í dag frábært dæmi um sérstaka eiginleika nýlenduarkitektúrs. Flest þessi hús hafa nýlega verið endurbyggð í tengslum við afhend- inguna og munu vera ein helsta gjöf Portúgala til Kínverja við það tæki- færi. Macao þykir ólfk Hong Kong og Kína að því leyti að íbúar þar hafa minni áhyggjur af peningum. Rfk matar- og vínmenning er þessu til vitnis. Nýlendan er einn fárra staða í Asíu þar sem hefð er fyrir vest- rænni matargerð. Mikið úrval port- úgalskra vína er til staðar á hverju horni. Margir litlir almennings- garðar, einn nefndur eftir þjóð- skáldi Portúgala, Luis Camoes, sem á að hafa dvalið þar um hríð, prýða borgina. Þessi glæsilegu mannvirki hafa dregið að sér marga ferðamenn. Talið er að þegar kín- verski herinn hægir á glæpastarf- seminni muni fjöldi ferðamanna aukastverulega. Trúfrelsi ríkir Allt frá upphafi nýlendusetunnar hefur kristin trú átt sér öruggt skjól í Macao. Trúfrelsi ríkir og Portúgalar hafa aldrei neytt íbúa til að taka kristni. Borgin er prýdd mörgum fallegum kirkjum og búddaklaustrum sem oft eru hlið við hlið. Flestir fbúar eru kristnir. Macao var miðstöð kristniboða í Asíu þar til Bretar komu til Hong Kong. Sem trúarinnar sterkasta virki í álfunni hefur Páfinn í Róm sagst vonast til að nýlendan verði á ný miðstöð útbreiðslu kristinnar trúar. Trúfrelsi mun vara eftir af- hendinguna. Kristnar kirkjur eru bannaðar í Alþýðulýðveldinu en margar ólöglegar starfa samt sem áður. Lítil von er til að trúin geti breiðst út frá Macao einfaldlega vegna smæðar staðarins og sterkra ítaka annarra trúfélaga á megin- landinu. Frammistaða Portúgala Sagnfræðingar á þessum slóðum deila um hvort að Portúgalar yfir- gefi svæðin með skömm eða stolti. Portúgalska nýlendustjórnin hefur legið undir miklu ámæli fyrir að vera nokkuð sama um óöldina sem ríkir. Svo langt hefur það gengið að glæpaklíkurnar sjálfar hafa dreift meðal íbúanna prenti þar sem lin- kind stjórnarinnar gagnvart öðrum klíkum er gagnrýnd. Og vissulega eru Portúgalar að flýja vegna þess- ara klfka. En sé litið til þeirrar menningar- arfleifðar sem nýlenduherrarnir gefa kínversku þjóðinni er ljóst að Portúgalar hafa lagt mikla rækt við þessa fornu verslunarborg. Afhendingin er einkar athyglis- verð með tilliti til hvað gerðist síð- ast þegar Portúgalar yfirgáfu ný- lendu í Asíu, Austur-Tímor. Fáir búast þó við að Macao verði jafn- mikið fréttaefni þar sem reynsla Hong Kong sýnir að Kínverjar eru fullfærir um að virða sjálfstjórnar- svæðin. Vissulega er Macao suðu- pottur nú um stundir vegna átak- anna þar. Vonir eru um að hægist um og Macao gleymist sem einung- is eitt af mörgum héruðum Alþýðu- lýðveldisins Kína. Höfundur er búsettur íHong Kong. V
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.