Dagblaðið Vísir - DV - 09.01.1996, Blaðsíða 12

12
ÞRIÐJUDAGUR 9. JANÚAR 1996
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: EYJÓLFUR SVEINSSON
Ritstjóri: JÓNAS KRISTJÁNSSON
Aðstoðarritstjóri: ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjóri: PÁLL STEFÁNSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar: ÞVERHOLT111,
blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI 14,105 RVÍK, SÍMI: 550 5000
FAX: Auglýsingar: 550 5727 - Aðrar deildir: 550 5999
GRÆN númer: Auglýsingar: 800 6272. Áskrift: 800 6270
Stafræn útgáfa: Heimasíða: http://www.skyrr.is/dv/
Ritstjórn: dvritst@ismennt.is - Auglýsingar: dvaugl@ismenntjs. - Dreifing: dvdreif@ismennt.is
AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 461 1605
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: ÍSAFOLDARPRENTSMIÐJA HF.
. Prentun: ÁRVAKUR HF.
Áskriftarverð á mánuði 1550 kr. m. vsk. Lausasöluverð 150 kr. m. vsk., helgarblað 200 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
Þjóðnýtt einkavæðing
Einkavæðing á íslandi hefur hingað til fremur líkzt
einkavinavæðingu og vekur engar vonir um, að rétt
verði staðið að einkavæðingu Búnaðarbankans og Lands-
bankans. Frægustu dæmin um rangsnúna einkavæðingu
eru Bifreiðaskoðun íslands og Lyfjaverzlun íslands.
Grunsamleg er kenning sumra, sem hafa hagnazt á
fyrri einkavinavæðingu ríkisfyrirtækja, að bankarnir séu
of litlir og þarfnist sameiningar. Þvert á móti eru bank-
arnir svo fáir, að milli þeirra er afar lítil samkeppni um
þjónustu. Bankarnir eru skólabókardæmi um fáokun.
Augljóst er, að bankarnir eru svo stórar stofnanir, að
afar fáir aðilar hafa ráð á að kaupa umtalsverðan hlut í
þeim. Líklegast verða stórfyrirtæki og samtök að leggja
saman í tilboðspakka. Það þýðir, að tilboðin verða ekki
mörg, svo að eðlileg samkeppni tilboða næst ekki.
Útboð á hlutafé mun leiða til of lágra tilboða, þannig
að bankinn eða bankarnir munu seljast á lægra verði en
eðlilegt má telja. Markaðurinn fyrir banka er einfaldlega
of þröngur hér innanlands til þess að hægt sé að nýta við-
urkennda kosti einkavæðingarstefnunnar.
Hamla má á móti þessari fáokun með því að selja
bankana á alþjóðlegum markaði. Ef útboðið er þannig úr
garði gert, að útlendir aðilar megi bjóða og sjái sér fært
að uppfylla skilmála, er hugsanlegt, að tilboðin verði svo
mörg, að sanngjamt verð fáist fyrir bankana.
Margir verða hins vegar ekki sáttir við, að bankarnir
lendi í eigu erlendra aðila, þannig að alls er óvíst, að póli-
tísk samstaða náist um þá lausn, sem gefur meira í aðra
hönd. Einkavinavæðingin er umdeild, en þó ekki eins
umdeild og útlendingavæðing mundi verða.
Til er önnur leið úr þessum vanda. Hana hafa farið
ríki, sem að mörgu leyti líkjast íslandi í miklum ríkisum-
svifum, en hafa náð árangri í að steypa sér út í einka-
væðingu. Þetta eru nokkur ríki í Austur-Evrópu, sem
eru um það bil að verða vestrænni en við á þessu sviði.
Þessi fáu ríki forðuðust rússnesku einkavinavæðing-
una, sem felst í, að stórforstjórar ríkisfyrirtækja og sér-
fræðingar kommúnistaflokksins í fjárhagslegum redd-
ingum og millifærslum hafa eignazt mikinn hluta efna-
hagslífs Rússlands fyrir lítinn sem engan pening.
Aðferðin felst einfaldlega í, að kjósendum eru send
hlutabréfin í pósti. Þeir eru hinir raunverulegu eigendur
þess, sem ríkið er skráð fyrir. Með því að færa eignarhald-
ið frá ríkinu yfir til kjósendanna er verið að einkavæða án
þess að þurfa að meta, hvert verðgildi bréfanna sé.
Með þessu vinnst margt. í fyrsta lagi raskar þessi að-
ferð ekki fjármálum ríkisins, sem ella mundi nota and-
virði bankanna til að búa til þarfir, sem ekki verður
hægt að standa undir, þegar andvirðið er upp urið.
Skyndileg og tímabundin aukning ríkistekna hefur skað-
leg áhrif.
í öðru lagi næst rekstrarbati einkavæðingar. Sem
hlutafélög án ríkisábyrgðar verða bankarnir aðnjótandi
flests þess, sem gerir einkarekstur hagkvæmari en ríkis-
rekstur. Hagnaður þjóðarinnar felst einmitt í varanlegum
rekstrarbata, en ekki í tímabundnum tekjuauka ríkis.
í þriðja lagi fá kjósendur í hendur pappíra, sem þeir
eiga og geta ráðskazt með. Margir þeirra munu telja sig
neydda til að fara að kynna sér þessa hlutabréfaeign og
fara að hugsa um fjármálamarkaðinn. Það mun leiða til
aukins kapítalisma í hugarfari þjóðarinnar.
Við erum farin að dragast aftur úr Austur-Evrópu og
höfum því gott tækifæri til að læra af reynslunni, sem
þar er bezt af einkavæðingu opinberra fyrirtækja.
Jónas Kristjánsson
Að gefa Blöndu
þrisvar
Man nokkur eftir umræðunni
um tugmilljarða fjárfestingarmis-
tök tveggja síðustu áratuga? Man
nokkur eftir því að bankarnir hafi
þurft að afskrifa tugi milljarða
króna á undanfórnum árum? Eða
að fyrirtækin og heimilin hafi
þurft að greiða himinháa vexti
vegna þessara mistaka? Nei, nei,
þetta eru mistök fortíðarinnar.
Við gerum ekki svona mistök. Við
höfum lært af reynslunni og þeir
sem báru ábyrgð á því hvemig fór
þeir eru ekki hér, eða hvað? Ligg-
ur þetta ef til vill í íslenskri þjóð-
arsál, að láta slag standa, að
hanna ekki til hliðar valkosti og
hugsa sem svo að þetta reddist ein-
hvern veginn.
Átver
Nú hafa náðst samningar um
stækkun álversins í Straumsvík.
Vel má líta svo á að þeir samning-
ar séu viðunandi í ljósi þess að
ekki hefur tekist að nýta um-
framraforku frá Blönduvirkjun. í
raun réttlæta fjárfestingarmistök-
in við Blönduvirkjun hið lága raf-
orkuverð til ÍSALS. En því miður
er ekki hægt að gefa Blönduvirkj-
un mörgum sinnum.
Því er ljóst að það raforkuverð
sem stendur Columbíu, járnblend-
inu eða Alumax til boða verður að
vera mun hærra en til ÍSALS.
Einnig er vitað að jámblendiverk-
smiðjan hefur ætíð verið rekin á
niðurgreiddri raforku.
Ódýr raforka
Mikið hefur veriö hamrað á þvi
hér á landi að við séum mjög ódýr-
ir i raforkuframleiðslu miðað við
aðrar þjóðir. Séum jafnvel sam-
keppnishæfir við þjóðir á borð við
Venesúela. Hvergi hef ég hins veg-
ar séð röksemdir fyrir þessari full-
Kjallarinn
Jóhann Rúnar Björgvins-
son
hagfræðingur
upp og hafa í raun verið að greiða
yfirverð á raforkuna vegna niður-
greiðslu á raforku til stóriðju þeg-
ar tekið er tillit til ávinnings af
hagstæðum lánum við uppbygg-
ingu Búrfellsvirkjana. Hin ódýra
raforkuframleiðsla hefur ekki skil-
að sér í samkeppnisstöðu inn-
lendra fyrirtækja.
Samkeppni
Eini skynsami valkosturinn,
sem við höfum í dag, er að auka
samkeppnina í orkugeiranum eins
og talað er um. Með þeim hætti er
hægt að koma í veg fyrir tugmillj-
arða fjárfestingarmistök.- Ég hef
enga trú á að menn hafi lært af
fyrri mistökum.
Það sem skiptir stjórnmála-
menn máli fyrst og fremst er lýð-
hylli og að halda völdum en ekki
„Stæröarhagkvæmni í raforkuframleiöslu
hefur aldrei verið til staöar. í raun held ég
aö hin ódýra raforka, sem stendur stóriðju
til boða, byggist fyrst og fremst á einokun-
araöstööu Landsvirkjunar. Engin sam-
keppni hefur veriö tÚ.“
yrðingu og í raun held ég að hér sé
á ferðinni misskilningur eða
sjálfsblekking. Stærðarhag-
kvæmni í raforkuframleiðslu hef-
ur aldrei verið til staðar. í raun
held ég að hin ódýra raforka, sem
stendur stóriðju til boða, byggist
fyrst og fremst á einokunarað-
stöðu Landsvirkjunar. Engin sam-
keppni hefur verið til. Innlend fyr-
irtæki og heimilin hafa tekið því
veröi sem Landsvirkjun hefur sett
hvort einhverjar fjárfestingar beri
arð eða ekki í langri framtíð. Eig-
endur fjármagns sjá best um þá
hluti. Það ríður því á að taka þessi
mál fóstum tökum. Að stjómmála-
menn vinni sína heimavinnu og
skapi þau réttu skilyrði fyrir
heimilin og atvinnulifið að starfa
í. Til þess hafa þeir verið kosnir.
Jóhann Rúnar Björgvinsson
Skoðanir annarra
Skipting Landsvirkjunar
„Vilja Reykvíkingar taka það stóra stökk að keppa
við ríkisvaldið um orkuvinnslu? Það er spurning
sem við Reykvíkingar verðum að svara ef við á ann-
að borð viljum hefja eigin raforkuframleiðslu . . .
Hugmyndir um skiptingu Landsvirkjunar á milli
eigenda eru kannski óraunverulegar og eitt er víst
að þær verða aldrei að veruleika nema um þær riki
sátt -á milli eignaraðila . . . Ef ástandið verður
óbreytt hljóta Reykvikingar hins vegar að gera
auknar arðsemiskröfur til Landsvirkjunar í framtíð-
inni.“
Gunnar Jóhann Birgisson í Mbl. 6. jan.
Daufdumbur almenningur
„Það sem er mikilvægast við breytingu á bönkun-
um er að menn viti vegferðina til enda. Það leggja er-
lendir ráðgjafar okkar þyngstu áherslu á ... Viðhöf-
um nú heldur betur reynslu af einkavæðingu á ís-
landi. Þar hafa skattpeningar borgaranna verið gefn-
ir í stórum stíl og nægir þar að nefna stofnun ís-
landsbanka, sölu SR-mjöls, Þormóðs ramma og
Lyfjaverslunar. Almenningur er daufdumbur fyrir
því að hákarlarnir eru að rífa undir sig peningana
og skipta þeim á milli sín.“
Sverrir Hermannsson í Tímanum 6. jan.
Vinnulöggjöfin
„Endurskoðun vinnulöggjafar er löngu tímabær.
Núverandi löggjöf á þessu sviði endurspeglar ekki
lengur ríkjandi viðhorf og tíðaranda. Sumt af því,
sem gerðar hafa verið athugasemdir við undanfarin
ár, tengist ekki vinnulöggjöfinni sem slíkri heldur
samningum á milli vinnuveitenda og verkalýðsfé-
laga . . . Reynslan hefur sýnt að vinnuveitendur eru
tilbúnir að ganga of langt í samningum við verka-
lýðsfélögin um ýmsa þdftti, sem skerða frelsi ein-
stakra launþega í því skyni að ná fram öðrum mark-
miðum, sem þeim eru mikilvægari."
Úr Reykjavíkurbréfi Mbl. 7. jan.