Morgunblaðið - 18.03.2001, Blaðsíða 14

14 SUNNUDAGUR 18. MARS 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Þ
átttökuríkin í Schengen-samstarf-
inu taka upp sameiginlega vega-
bréfsáritun til allra landanna, sem
hönnuð var á vegum framkvæmda-
stjórnar Evrópusambandsins.
Gildir hún á öllu Schengen-svæð-
inu, fyrir dvöl sem má standa í allt að þrjá mán-
uði.
Þetta hefur þá þýðingu að vegabréfsáritun til
eins aðildarríkis Schengen gildir til þeirra allra
en fulltrúar þess ríkis sem ferðinni er heitið til
gefa áritunina út, eða eitthvert annað Scheng-
en-ríki fyrir þess hönd. Þannig munu allir þeir
útlendingar sem þurfa á vegabréfsáritun að
halda og líta á Ísland sem aðalákvörðunarstað
sinn í Evrópu, sækja um íslenska Schengen-
áritun, sem veitir þeim um leið rétt til að fara
um öll 15 Schengen-ríkin á meðan áritunin er í
gildi. Teknar eru upp samræmdar reglur um út-
gáfu og form vegabréfsáritana, en það ríki sem
gefur út vegabréfsáritun ber ábyrgð á veitingu
hennar.
„Hvítir og svartir listar“
Jafnhliða þessu hafa verið teknir upp sam-
ræmdir listar Schengen-ríkjanna yfir þau lönd
sem krafist verður vegabréfsáritunar frá og
lönd þaðan sem ríkisborgarar þurfa ekki á
vegabréfsáritun að halda til að koma inn á
Schengen-svæðið. Með þátttöku sinni er Ísland
þannig skuldbundið til að gera ekki samninga
um afnám vegabréfsáritunar við önnur lönd en
finna má á Schengen-listanum.
„Schengen-ríkin hafa komið sér upp svoköll-
uðum „hvítum og svörtum lista“ yfir ríki hvers
ríkisborgarar mega koma inn á svæðið án þess
að vera með vegabréfsáritanir og ríki sem þurfa
að hafa vegabréfsáritun. Þessi listi er sam-
ræmdur og við höfum skuldbundið okkur til
þess að hafa áritunarfrelsi frá þessum sömu
ríkjum,“ segir Þorsteinn A. Jónsson, verkefn-
isstjóri íslenskra stjórnvalda vegna undirbún-
ings að þátttöku Íslands í Schengen-samstarf-
inu.
Samningum við 18 ríki
um áritunarfrelsi sagt upp
Vegna þessa samstarfs hafa íslensk stjórn-
völd þurft að segja upp samningum um gagn-
kvæmt afnám vegabréfsáritunar við alls 18 ríki
sem ekki eru á Schengen-listanum yfir lönd sem
njóta áritunarfrelsis (sjá töflu). Er þar aðallega
um að ræða fyrrverandi nýlendur Breta. Þetta
eru lönd sem Ísland hefur átt fremur lítil sam-
skipti við en samtals komu 359 ferðamenn frá
þessum löndum til Íslands á árunum 1997–99.
Jafnframt hefur Ísland þurft að gera samn-
inga við 12 ríki, til samræmingar við lista
Schengen-ríkjanna, um afnám vegabréfsárit-
ana. Þar er um að ræða 11 Suður-Ameríkuríki
auk Króatíu. Íbúar þessara landa munu því eftir
25. mars geta ferðast til Íslands án vegabréfs-
áritunar og vegabréfsáritun verður að sama
skapi óþörf fyrir Íslendinga sem ferðast til
þessara landa þegar áritunarskyldunni verður
aflétt 25. mars. Alls komu 1.059 ferðamenn frá
þessum 12 löndum til Íslands á árunum 1997–
99.
Íslensk sendiráð gefa
ekki út vegabréfsáritanir
Kjörræðismönnum Íslands vítt og breitt um
heiminn verður ekki lengur heimilt að gefa út
vegabréfsáritanir til Íslands eftir að Ísland ger-
ist aðili að Schengen. Nú hefur einnig verið
ákveðið að íslensk sendiráð gefi ekki heldur út
vegabréfsáritanir. Hefur verið gerður samning-
ur við Dani um að annast meðferð og útgáfu
vegabréfsáritana fyrir okkar hönd á 70 stöðum í
heiminum. Önnur Norðurlönd munu gefa út
vegabréfsáritun fyrir Ísland á stöðum þar sem
Danir eru ekki með sendiskrifstofur, Norð-
menn á 9 stöðum, Svíar á 11 og Finnar á 9 stöð-
um. Auk þessa hafa Norðurlöndin í sameiningu
óskað eftir því að nokkur Evrópulönd sem eru
aðilar að Schengen, gefi út áritanir fyrir hönd
Norðurlandanna á nokkrum fjarlægum slóðum,
þar sem Norðurlöndin eru ekki með sendiráð.
Íslendingar bera engan kostnað af samningn-
um sem gerður hefur verið við Dani eða önnur
ríki fyrir að veita þessa þjónustu. Danir og önn-
ur ríki sem fara með fyrirsvar fyrir Ísland fá
hins vegar það gjald sem umsækjendur greiða
fyrir áritun. Er innheimt sama upphæð fyrir út-
gáfu vegabréfsáritana í öllum Schengen-lönd-
unum. Ef um verulegt álag verður að ræða við
útgáfu vegabréfsáritana til Íslands áskilja Dan-
ir sér rétt til að taka það mál upp til endurskoð-
unar, að sögn Þorsteins.
Íslendingar eru með sendiráð á 17 stöðum
víðs vegar um heiminn en örfá íslensk sendiráð
eru í löndum þar sem vegabréfsáritunar er þörf
til að ferðast til Schengen-landa. Helstu und-
antekningarnar eru þó Moskva og Peking.
Kostnaður var talinn
geta numið tugum milljóna
Ástæður þess að ákveðið var að semja við
Dani og önnur ríki um að annast útgáfu vega-
bréfsáritana voru tvær, annars vegar mikill
kostnaður sem talið var ljóst að yrði því samfara
og hins vegar sú staðreynd að Ísland er með
sendiskrifstofur á fáum stöðum þar sem krafist
verður vegabréfsáritana. Var áætlað á sínum
tíma að ekki væri hægt að útiloka að kostnaður
Íslendinga af því að gefa út áritanir samkvæmt
Schengen-reglum skipti tugum milljóna króna,
vegna fjárfestinga í sérstökum tæknibúnaði,
þjálfun og fræðslu til starfsfólks m.a. á mjög
sérhæfðum sviðum s.s. greiningu á ferðaskil-
ríkjum og fjölgun útsendra starfsmanna á ein-
stökum sendiskrifstofum.
Að sögn Högna S. Kristjánssonar, sendiráðu-
nautar í utanríkisráðuneytinu, þótti ekki for-
svaranlegt að leggja út í þennan kostnað til að
uppfylla skuldbindingar Schengen-samningsins
um vegabréfsáritanir í íslenskum sendiráðum
og var því samið við Dani um að taka að sér að
gefa einnig út vegabréfsáritanir fyrir okkar
hönd á stöðum þar sem Íslendingar eru með
sendiráð.
Þorsteinn A. Jónsson bendir einnig á að
strangar reglur gildi um útgáfu Schengen-
vegabréfaáritana. Það hefði því kallað á þjálfun
starfsfólks sendiráða, m.a. í að bera kennsl á
fölsuð skilríki, ef íslensk sendiráð önnuðust
þetta. „Það þarf bæði sérstakan búnað og ekki
síður þjálfun starfsfólks. Schengen-vegabréfs-
áritun er kannski einhver verðmætasti ferða-
pappír sem menn fá í dag og það var talin raun-
veruleg hætta á að það yrði látið á það reyna af
óprúttnum mönnum að fá útgefna vegabréfsá-
ritun hjá íslensku sendiráði í ólögmætum til-
gangi og auka þannig verulega þrýsting á ís-
lensk sendiráð,“ segir hann.
„Þeir sem gefa út vegabréfsáritun þurfa sér-
staka þjálfun, meðal annars í að þekkja fölsuð
skilríki. Sendiráðsfólk er oft flutt á milli staða
og þetta var því talið verða erfitt í framkvæmd
og áhættusamt. Auk þess eru takmarkanir á því
að hve miklu leyti heimilt er að fela svokölluðu
staðarráðnu fólki að gefa út þessar vegabréfs-
áritanir en það er sennilega þetta fólk sem sinn-
ir þessu mest í dag,“ segir Þorsteinn.
Hægt verður að sækja um
áritun til Íslands á 130 stöðum
Eftir að Ísland verður aðili að Schengen verð-
Miklar breytingar verða á vega-
bréfsáritunum við þátttöku Ís-
lands í Schengen-samstarfinu.
Vegabréfsáritanir til aðild-
arlanda Schengen munu fram-
vegis ekki gilda eingöngu í
hverju einstöku ríki heldur til
farar inni á öllu Schengen-
svæðinu. Ísland þarf að segja
upp samningum við 18 ríki um
áritunarfrelsi og gera samninga
við 12 ríki um afnám vega-
bréfsáritunar.
Danir taka að sér áritanir
fyrir Ísland á 70 stöðum
Högni S. Kristjánsson Þorsteinn A. Jónsson
Tekin verður upp samræmd vegabréfaáritun sem gildir til allra Schengen-landanna
Dagbladet
Þegar klukkan slær tólf á miðnætti 25. mars verða Norðurlöndin aðilar að Schengen-samstarfinu. Biðraðir vegna vegabréfaskoðunar, eins og hér má sjá á Gardermoen-flugvelli við Ósló, munu þá heyra sögunni til.