Morgunblaðið - 20.12.2002, Síða 40

Morgunblaðið - 20.12.2002, Síða 40
UMRÆÐAN 40 FÖSTUDAGUR 20. DESEMBER 2002 MORGUNBLAÐIÐ FÓLK hefur í dæmalaust auknum mæli snúið sér að methylpenidate (Ritalin) til að hafa hemil og stjórn á hegðun barna sinna. Framleiðslan hefur margfaldast á undanförnum ár- um og er enn að aukast. Ástandið sumstaðar í Bandaríkjunum er orðið þannig, að einn af hverjum fimm drengjum 6 til 14 ára er á Ritalini. Þreföld aukning hefur átt sér stað á notkun Ritalins til þess að hafa stjórn á hegðun 2 til 4 ára barna. Nokkur dómsmál sem tengjast þessu lyfi hafa verið höfðuð gegn Novartis (framleiðanda Ritalins). Hætturnar við meðferð með örvandi lyfjum Lyfjameðferð með örvandi lyfjum er mun hættulegri en fólk gerir sér grein fyrir. Eiturlyfjaeftirlit um allan heim setur Ritalin í flokk með t.d. amfetamíni og kókaíni. Þessi lyfja- flokkur inniheldur lyf sem eru líkleg til að valda ánetjun og ofnotkun. Dýr og menn verða á sama hátt háð Rital- ini sem amfetamíni og kókaíni. Þessi lyf hafa áhrif á sömu stöðvar í heil- anum. Þau geta breytt efnabúskap heilans á áhrifamikinn hátt til fram- búðar. Rannsóknir á methylpenidate hafa sýnt fram á lífseigar og stundum óafturkræfar breytingar á efnabú- skap heilans. Öll örvandi lyf, þ.m.t. Ritalin, draga úr vexti, – ekki aðeins með því að draga úr matarlyst, held- ur einnig með því að trufla fram- leiðslu vaxtarhormóna. Meðan barnið vex úr grasi ógnar þetta hverju ein- asta líffæri líkamans, þ.m.t. heilan- um. Þessi lyf setja einnig önnur kerfi í hættu sem getur t.d. leitt til þung- lyndis. Örvandi lyf eru í auknum mæli orðin ávísun á fleiri tegundir geðlyfja. Dæmi eru um börn 8 til 10 ára, greind með geðhvarfasýki og komin á fjórar til fimm tegundir geð- lyfja. Ef foreldrar og annað áhuga- samt fólk er tilbúið að læra nýjar leið- ir til að nálgast vandamálið geta þessi börn yfirleitt hætt á öllum geðlyfjum og sýnt miklar framfarir í hegðun og geðheilsu. Það þarf að koma til móts við þarfir barnsins og aga það án þess að grípa til lyfjameðferðar. Það er áríðandi að yfirvöld geri sér grein fyrir því að þessi ofvirkni- greining var þróuð sérstaklega til að réttlæta lyfjanotkun, þar sem þurfti að stjórna hegðun barna í skólastof- um. Rannsóknir hafa sýnt að þessari lyfjameðferð er einkum beitt til að bæla niður óæskilega hegðun í skóla- stofum. Það er ljóst að tilgangur greining- arinnar er að gera truflandi hegðun í skólastofum að sjúkdómi. Lokatak- markið er svo að réttlæta notkun á lyfjum til að bæla niður eða stjórna hegðun þessara barna. Hundruð rannsókna á mönnum og dýrum sýna svo ekki verður um villst hvernig lyfjameðferðin virkar. Lyfin bæla niður hvatvíslega hegðun. Þau bæla niður viljann til að kanna um- hverfi sitt og draga jafnframt úr for- vitni. Félagstengsl minnka og börnin leika sér minna en áður. Algengt er að litið sé á þetta sem framför meðal lækna, kennara og foreldra. Mér finnst forvitnin í mínu barni einn skemmtilegasti eiginleikinn. Barnið gert að rót vandans Börn eru greind með ofvirkni, hvatvísi og athyglisbrest þegar þau lenda í mótsögn við vonir og vænt- ingar foreldra sinna eða kennara. Greiningin er einfaldlega skrá yfir hegðun sem veldur ónæði, t.d. í skóla- stofum. Með því að greina barnið með þennan „galla“ er skuldinni skellt á það. Í staðinn fyrir að rannsaka inni- hald tilveru barnsins, hvers vegna það er órólegt og óþægt í skólastof- unni eða heima er vandamálið tengt „gölluðum“ heila þess. Bæði skóla- stofan og fjölskyldan eru fríaðar frá gagnrýni og þörfinni til að bæta sig. Í staðinn er barnið gert að rót vandans. Að setja barnið í lyfjameðferð verður því að þvingunaraðgerð þar sem veik- asti hlekkurinn er dópaður niður í hentugra og þægara ástand. Endurheimtum börnin úr klóm lyfjanna Margir hafa komist að þeirri nið- urstöðu að skólar og foreldrar nái ekki að koma til móts við þarfir barnanna okkar á ýmsum sviðum. Með því að greina þau og setja þau á lyf vörpum við ábyrgðinni frá okkur sjálfum og félagslega kerfinu okkar yfir á börnin sem eiga að heita að vera í umsjá okkar. Við sköðum börn- in okkar með því að kanna ekki hvað það er sem þau þurfa raunverulega á að halda. Á sama tíma og við dópum niður börnin okkar forðumst við að horfast í augu við nauðsynlegar endurbætur í skólamálum. Við dópum niður börnin sem eru tjá sig á þennan hátt og segja okkur að þau séu ósátt. Við þvingum þau til að sætta sig við ástandið eins og það er. Það er kominn tími til að endur- heimta börnin úr klóm lyfjanna. For- eldrar sem hafa hugrekki til að af- þakka lyfjagjöf af þessu tagi eiga hrós skilið, – foreldrar sem í staðinn reyna að bera kennsl á og koma til móts við raunverulegar þarfir barna sinna í skólanum, heima og úti í sam- félaginu. Erum við að dópa niður börnin okkar? Eftir Kristin Jóhannesson „Á sama tíma og við dópum niður börnin okkar forðumst við að horfast í augu við nauðsynlegar endur- bætur í skólamálum.“ Höfundur er rafvirki. HÆKKANIR þjónustugjalda sveitarfélaga hafa verið töluvert í umræðunni að undanförnu og sýnst hefur sitt hverjum. Bæjaryfirvöld í Mosfellsbæ hafa ákveðið að aðlaga þjónustugjöld í átt að því sem gerist í nágrannasveitarfélögunum. Sann- leikurinn varðandi þjónustugjöld bæjarins er sá að þau hafa verið afar lág. Sem dæmi má taka að leikskóla- gjöld hafa verið um 20–25% hærri í öðrum sveitarfélögum og gjöld í skólaseli, verð á skólamáltíðum og gjöld á gæsluvöllum 25–100% hærri. Nágrannasveitarfélögin hafa auk þess boðað hækkanir á leikskóla- gjöldum um 7–11% um áramótin ásamt öðrum hækkunum sem eykur muninn enn. Eftir þá aðlögun sem kynnt er í nýframlagðri fjárhags- áætlun er Mosfellsbær enn lægri en flest nágrannasveitarfélögin. Hér að neðan er tafla sem sýnir samanburð á leikskólagjöldum í sveitarfélögunum á höfuðborgar- svæðinu eins og þau verða 1. janúar. Miðað við þessa gjaldskrá greiðir fjölskylda í Mosfellsbæ með eitt barn á leikskóla og eitt í skólaseli um 40–50 þús. kr. lægri upphæð á ári fyrir sín börn en í nágrannasveitar- félögunum. Meirihluti sjálfstæðismanna í bæj- arstjórn hefur einnig boðað tíma- bundnar breytingar á útsvarspró- sentu og fasteignagjöldum. Er þetta gert meðan verið er að ná tökum á rekstrarkostnaði bæjarins sem verið hefur alltof hár á undanförnum ár- um. Meirihlutinn hefur sett sér það markmið að lækka þennan kostnað um 15% á kjörtímabilinu eða um 250 mkr. Þetta verður gert með virku að- haldi og kostnaðareftirliti ásamt for- gangsröðun verkefna. Fyrsta skrefið í þessa átt er stigið nú með framlagn- ingu fjárhagsáætlunar ársins 2003 en þar er gert ráð fyrir lækkun út- gjalda um 7% að raunvirði milli ára. Útsvarið og fasteignagjöldin hefur meirihlutinn hug á að lækka aftur þegar markmið um lækkun rekstr- arkostnaðar nást. Hér að ofan má sjá samanburð á útsvari og fasteignasköttum hjá 10 stærstu sveitarfélögunum frá 1. jan- úar nk. Út úr þessari töflu má lesa að útsvarsgreiðandi í Mosfellsbæ með um 3 mkr. árstekjur greiðir um 4.000 kr hærra útsvar á mánuði en að með- altali í þessum sveitarfélögum. Fast- eignaeigandi hinsvegar sem á 145 fm íbúð greiðir 10.000 kr. lægri upphæð á ári í fasteignagjöld en meðaltalið er í þessum sveitarfélögum. Þjónustugjöld í Mosfellsbæ eru lág Eftir Harald Sverrisson „Útsvars- greiðandi í Mosfellsbæ með um 3 mkr. árstekj- ur greiðir um 4.000 kr. hærra útsvar á mánuði en að meðaltali í þess- um sveitarfélögum.“ Höfundur er formaður bæjarráðs í Mosfellsbæ. Rvík. Kóp. Garðb. Hafnfj. Seltj. Mos. Meðalt. Leikskólagj. 27.000 26.400 25.340 23.840 25.555 24.000 25.356 Skólasel* 190 238 283 150 200 150 202 Skólamáltíð 220 230 325 220 230 220 241 *Miðað við 1 klst. á dag, á klst. Rvk. Kóp. Garðb. Hafnfj. Seltj. Mos. Reykjan. Akranes Árborg Akureyri Meðalt. Útsvar 12,70% 12,70% 12,46% 13,03% 12,46% 12,94% 12,70% 13,03% 13,03% 13,03% 12,808 Fasteignagj. A 0,320% 0,345% 0,310% 0,360% 0,360% 0,360% 0,360% 0,431% 0,400% 0,350% 0,360% Fasteignagj. B 1,650% 1,628% 1,120% 1,680% 1,120% 1,200% 1,650% 1,275% 1,450% 1,550% 1,432% Vatnsgjald p.fm.lóðar 0,190% 0,150% 0,120% 0,150% 0,150% 0,130% 0,200% 0,160% 0,210% 0,146% Lóðarleiga 0,080% p.fm.lóðar 0,500% 0,500% 1,000% 0,400% 2,000% p.fm.lóðar 0,860% 0,500% 0,730% FRÉTTIR LÆKNAFÉLAG Reykjavíkur segir að engar aukagreiðslur hafi borist frá Tryggingastofnun rík- isins (TR) til lækna Landspítala – háskólasjúkrahúss (LSH) vegna starfa þeirra þar. Þá segir félagið að engin svör hafi borist frá heilbrigðisráðherra þrátt fyr- ir ítrekuð bréfaskrif til hans en samningum milli lækna og LSH hefur verið sagt upp frá áramót- um. Þetta kemur fram í yfirlýsingu félagsins en haft var eftir Guð- nýju Sverrisdóttur, stjórnarfor- manni LSH, að til stæði að leggja niður tvöfalt launakerfi lækna við spítalann og þannig féllu niður frá áramótum aukagreiðslur frá TR vegna læknisverka á spítal- anum. Læknafélag Reykjavíkur telur ljóst að stjórnarformaður- inn hafi fengið rangar upplýsing- ar um eðli málsins því frá árinu 1988 hafi engar slíkar greiðslur borist frá TR. Með samningi heil- brigðis- og tryggingarráðuneyt- isins hafi fjárlagagreiðslur vegna svonefndra ferliverka verið flutt- ar frá TR til spítalanna sem LSH varð til úr en spítalinn tekið gjald af sjúklingum á móti. „Læknafélögin hafa ítrekað ritað háttvirtum heilbrigðisráð- herra erindi um nauðsyn sam- ráðs til farsællar lausnar málsins en til þessa hafa engar vísbend- ingar borist um móttöku þeirra. Kjarni málsins er sá að lög um heilbrigðisþjónustu voru sett til þess að vernda hagsmuni hins sjúka. Það er hlutverk fram- kvæmdavaldsins að skapa grund- völl til þess að veita á hagkvæm- an hátt þá lágmarksþjónustu sem talin er nauðsynleg á hverjum tíma. Slíkt verður einungis gert í samstarfi við þá sem þjónustuna eiga að veita hvort sem um er að ræða ríkisstarfsmenn ellegar verktaka,“ segir í tilkynningu Læknafélags Reykjavíkur. Hafa engin svör fengið frá heilbrigðisráðherra

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.