Morgunblaðið - 04.06.2004, Blaðsíða 29

UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. JÚNÍ 2004 29
ÉG SIT í stjórn Frjálshyggju-
félagsins, sem hefur
verið harður and-
stæðingur fjölmiðla-
frumvarpsins. Engu
að síður held ég að
forseti Íslands hafi
gert mikil mistök
með því að neita að
staðfesta lögin sem
samþykkt voru af Al-
þingi.
Þessi skoðun bygg-
ist ekki á því að for-
setinn hafi ekki heim-
ild til að gera það
sem hann gerði.
Notkun valdsins er
vond. Fulltrúa-
lýðræðið er afar mik-
ilvægt. Það tekur
beinu lýðræði fram,
vegna þess að því
fylgir meiri pólitískur
stöðugleiki. Ef forset-
inn hefur þessa heim-
ild ætti hann að nota
hana afar sparlega og
eingöngu í neyð-
artilvikum.
Hugsa má sér að
forsetinn notaði
heimildina til að
koma í veg fyrir al-
varlegar og óaft-
urkræfar aðgerðir, sem gætu t.d.
haft í för með sér eyðileggingu.
Ekki er um óafturkræfar aðgerðir
að ræða, eins og t.d. í tilviki Kára-
hnjúkavirkjunar. Nú er aug-
ljóslega ekki einu sinni um að
ræða mikilvægasta þingmál sem
komið hefur upp á forsetaferli
Ólafs Ragnars Grímssonar. Því
síður er hægt að halda því fram að
um sé að ræða mikilvægasta mál
frá stofnun lýðveldisins, en eins og
þekkt er hefur þessu valdi ekki
verið beitt á þeim tíma.
Lögin sem um ræðir munu ekki
hafa áhrif fyrr en eftir tvö ár.
Hægt verður að
breyta þeim eftir það.
Alþingiskosningar
verða í síðasta lagi eft-
ir þrjú ár. Kjósi þjóðin
þingmenn sem vilja af-
nema lögin munu þau
eingöngu gilda í eitt
ár, með skaða sem er
lítill í samanburði við
skaða af ýmsu öðru
sem stjórnmálamenn
hafa gert.
Þótt lögin séu vond,
er ákvörðun forsetans
verri. Fulltrúalýðræði
er mikilvægt. Nær-
tækast er að álykta að
forsetinn noti nú tæki-
færið sem skoð-
anakannanir gefa hon-
um til þess að slá sig
til riddara. Þannig set-
ur hann vont fordæmi
og gerir sig sekan um
tækifærismennsku.
Hann bæði eykur
óstöðugleika stjórn-
málanna og breytir
eðli forsetaembætt-
isins. Nú er hann kom-
inn í pólitík.
Persónulega ætla ég
að kjósa með því að
lögin sem Alþingi samþykkti verði
staðfest í væntanlegri þjóð-
aratkvæðagreiðslu. Ég lít ekki á
það sem samþykki mitt við lög-
unum í sjálfum sér. Ég lít á það
sem stuðning við fulltrúalýðræði.
Ég hvet aðra til þess að gera slíkt
hið sama og taka meiri hagsmuni
fram yfir minni.
Fulltrúalýðræði
gegn tækifæris-
mennsku
Gunnlaugur Jónsson skrifar
um málskot forseta Íslands
Gunnlaugur Jónsson
’Nú er aug-ljóslega ekki
einu sinni um að
ræða mikilvæg-
asta þingmál
sem komið hef-
ur upp á for-
setaferli Ólafs
Ragnars Gríms-
sonar.‘
Höfundur er stjórnarmaður
í Frjálshyggjufélaginu.
ÞEIR atburðir hafa
gerst að forseti Ís-
lands Ólafur Ragnar
Grímsson hefur tekið
þá ákvörðun að hætta
sem sameiningartákn
íslensku þjóðarinnar
og bregður sér í gam-
alkunnar flíkur sem
stjórnmálaleiðtogi.
Með þessari ákvörðun
hefur hann brugðist
þeim Íslendingum
sem kusu hann til for-
seta sem sameining-
artákn og manna-
sætti. Það málefni
sem notað er til að
brjóta blað og skapa
nýja hefð í sam-
skiptum forsetans við
þjóð sína er þeirrar
gerðar að það sannar
fyrst og síðast mátt
fjölmiðla til að móta
almenningsálitið. Það
undirstrikar vald fjár-
magnsins yfir skoð-
anamyndun og sýnir í nýju ljósi
stjórnmálamenn og fréttamenn
verða eins og sirkusapa sem dansa
eins og höndin sem fæðir þá biður
um, þegar þeim eru
gefnir bananar.
Forseti Íslands tek-
ur ákvörðun sína í að-
draganda forsetakosn-
inga en það seint að
framboðsfrestur til
embættisins er runninn
út. Þau framboð sem
liggja fyrir eru með
þeim hætti að ekki
verður gert upp á milli
þeirra. Fyrir þá sem
eru ósáttir við fram-
göngu Ólafs Ragnars
Grímssonar er um tvo
kosti að ræða, að sitja
heima eða mæta á kjör-
stað og skila auðu. Ég
skora á alla sem eru
ósammála ákvörðun
Ólafs Ragnars að mæta
á kjörstað og skila
auðu.
Skilum auðu
Hrafnkell A. Jónsson skrifar
um viðbrögð við aðgerð forseta
Hrafnkell A. Jónsson
’Ólafur RagnarGrímsson hefur
tekið þá ákvörð-
un að hætta sem
sameiningar-
tákn íslensku
þjóðarinnar.‘
Höfundur er héraðs-
skjalavörður á Egils-
stöðum.
Á KJÖTKVEÐJUHÁTÍÐUM
snýst heimurinn við, þrællinn er
krýndur kóngur, konungurinn
þrælkaður. Svo er mál með vexti
að fjölmiðlafrumvarpið hefur gert
íslenska pólitík að kjötkveðjuhátíð.
Vinstrimenn tala sem hægrimenn
væru, hægrimenn eins og þeir
væru langt til vinstri. Vinstrisinn-
ar verja auðhringinn Baug og
standa vörð um meint markaðs-
frelsi fjölmiðla.
Hægrimenn vilja ólm-
ir ríkisafskipti af fjöl-
miðlamarkaðnum eins
og sósíalistar forðum
tíð. Þannig heimtar
haftafjandinn Jakob
F. Ásgeirsson höft á
einkarekstri fjölmiðla.
Vinstrimaðurinn Öss-
ur Skarphéðinsson er
á öndverðum meiði og
segist telja að í at-
vinnulífinu eigi að
ríkja eins mikið frelsi
og hægt er. Þó við-
urkennir hann að hætta geti verið
á því að einkaaðiljar nái eign-
arhaldi á of stórum hluta fjöl-
miðlamarkaðarins (Morgunblaðið
15/5). En hann spyr ekki hvort
frjáls markaður geti hverfst af
sjálfsdáðum í andstæðu sína, fá-
keppni, jafnvel einokun. Það telja
altént vinstrisinnaðir hagfræð-
ingar og reyndar sumir kollegar
þeirra á hægrikantinum (m.a.
Joseph Schumpeter). Þeir segðu
kannski að aukið markaðsfrelsi
hafi ollið því að Baugur hefur öðl-
ast nánast einokun á fjölmiðla-
markaðnum. Spyrjiði bara Jakob,
hann segir að auðhringurinn eigi
2/3 af dagblöðum landsins og yfir
helming útvarps- og sjónvarps-
stöðva (Morgunblaðið 15/5).
Hér eiga frjálshyggjumenn mót-
leik. Þeir gætu sagt að hag-
fræðikenningar sýni að svona ein-
okun geti ekki verið stöðug til
langs tíma. Athugið bara flutn-
ingabransann í Evrópu í byrjun
síðustu aldar. Einkaðiljar, sem
áttu lestarfyrirtæki, höfðu nánast
tryggt sér einokun í
flutningabransanum í
mörgum Evr-
ópulöndum. En svo
fundu menn upp bíla
og flugvélar og þá
misstu lestarbar-
ónarnir einokunar-
aðstöðu sína. Ríkisaf-
skipti gera venjulega
illt verra, ríkið skapar
fremur einokun en
hindrar hana, segja
frjálshyggjusinnaðir
hagfræðingar. Því er
illskást að leyfa Baug
að valsa frjálsum, fyrr eða síðar
kemur upp máttugt fyrirtæki sem
skákar Baugi.
Gallinn er sá að hagfræðikenn-
ingar eru illprófanlegar, jafnvel
óprófanlegar með öllu. Gildir þetta
jafnt um þessar frjálshyggjukenn-
ingar og eins um þær vinstrikenn-
ingar sem ég reifaði áðan. Því er
erfitt að ráða í rúnir markaðarins,
vandasamt að finna leiðir til að
skera úr um ágreiningsmál
vinstri- og hægrihagfræðinga. Þó
gæti stóraukin samþjöppun auð-
magns á þessum tímum markaðs-
frelsis bent til þess að sannleiks-
kjarni sé í málflutningi
vinstrimanna. Sé svo þá getur
Davíð Oddsson sjálfum sér um
kennt. Hann jók frelsi markaðar-
ins til mikilla muna og skapaði
kannski með því skrímsli, skrímsl-
ið skelfilega Baug. Nú snýst skap-
arinn gegn skrímsli sínu, Davíð
gegn Baug.
Þegar Napóleon lagði drjúgan
hluta Evrópu undir sig gekk hon-
um ekkert annað til en valdafíkn.
En afleiðingarnar af brölti hans
urðu þær að allra handa lýður í
útkjálkum álfunnar kynntist hug-
myndum um frelsi, jöfnuð og
bræðralag. Slík var kaldhæðni ör-
laganna að einræðisseggurinn
Naflajón efldi frelsishugsjónir þótt
hann hafi ætlað sér annað.
Kannski ætti Davíð að klæðast
sem franski keisarinn á þeirri
kjötkveðjuhátíð sem nú stendur
yfir. Klæði keisara, forn sem ný,
fara honum afburða vel.
Karnival í Reykjavík
Stefán Snævarr skrifar
um fjölmiðla og frumvörp ’Gallinn er sá að hag-fræðikenningar eru ill-
prófanlegar, jafnvel
óprófanlegar með öllu.‘
Stefán Snævarr
Höfundur er prófessor í heimspeki
við Háskólann í Lillehammer.
GAGNASAFN
MORGUNBLAÐSINS
mbl.is