Morgunblaðið - 26.01.2005, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 26.01.2005, Blaðsíða 8
8 MIÐVIKUDAGUR 26. JANÚAR 2005 MORGUNBLAÐIÐ FRÉTTIR Frúin er aldeilis búin að fullnuma sig í faginu. L angisjór, þetta dimmbláa langa vatn sem liggur 18 km langt milli fjallgarða frá vestanverðum jaðri Vatnajökuls og vestur undir Sveinstind, var til umræðu á ráðstefnu Landverndar um síðustu helgi þar sem rætt var um náttúrufar svæðisins og hugsanlega vatnsmiðlun gegnum vatnið. Langisjór er í um 662 m hæð yfir sjó og þangað er ekki fjölfar- ið. Þó er talið að nokkur þúsund manns hafi heimsótt svæðið árið 2003, mest Íslendingar. Næsta lítið var vitað um Langa- sjó þar til um og eftir 1800 en á síðustu árum hefur ferðum manna þangað fjölgað og Útivist m.a. staðið fyrir gönguferðum um svæðið. Langisjór og umhverfi hans er fjölbreytt og náttúran sér- stæð eins og kynnt var vel á áður- nefndri ráðstefnu Landverndar. Fagurblár á björtum degi Langisjór er tær og fagurblár á björtum degi og með stærri tær- um vötnum landsins, kringum 24 ferkílómetrar og dýpið á sjöunda tug metra. Grænifjallgarður og Tungnaárfjöll eru að vestan og norðan við Langasjó en sunnan hans og austan eru Fögrufjöll og skiptast á sandar og vikurflæmi með fagurgrænum mosateigum þar sem hann nær að festast. Af Sveinstindi sést vel yfir Langasjó og við austurendann er skammt í Tungnafellsjökul og Skaftárjökul. Undan þeim koma kvíslar Skaft- ár, sú vestari fellur rétt við norðurenda Langasjávar og sam- einast þeirri eystri vestur við norðurenda Fögrufjalla. Fáir ára- tugir eru síðan vestari kvíslin rann í Langasjó en eftir að það breyttist er Langisjór tær og hreinn. Á ráðstefnu Landverndar voru einnig kynnt áform um vatnsmiðl- un. Ganga þau út á að veita vestari kvísl Skaftár með skurði inn í Langasjó. Til að svo megi verða þarf einnig að stífla kvíslina við Grænafjallgarð og myndast þá nokkurt lón milli jökuls og Langa- sjávar. Vatnið myndi litast af leir- framburði Skaftár. Síðan er hug- myndin að veita þessu aukna vatnsrennsli yfir virkjanirnar á Tungnaár- og Þjórsársvæðinu þegar á þarf að halda. Væri hægt að auka raforkuframleiðslu um 465 gigawattstundir á ári. Yrði vatnið leitt með göngum gegnum Beiðbak og síðan um farveg Lóns- ár sem rennur í Tungnaá. Kostnaður 4,5 milljarðar Kostnaður við Skaftárveitu er talinn kringum 4,5 milljarðar og segja þeir kostinn mjög hag- kvæman. Verkhönnun er lokið og framundan er að ráðast í mat á umhverfisáhrifum ef ákveðið verður að leggja í verkefnið. Gera má ráð fyrir 5 ára mats- og fram- kvæmdatíma. Annað verkefni er síðan Skaftárvirkjun, lón og stöðvarhús neðan Hólaskjóls sem er enn á hugmyndastigi. Á ráðstefnunni var fjallað um áhrif Skaftárveitu á Langasjó og umhverfi. Ljóst má vera að þrír stíflugarðar austan Fögrufjalla og nýtt lón breyta ásýnd svæðisins en stíflurnar eru ekki stórar og sæjust ekki langt að. Rask yrði að skurðinum sem veitir vatninu úr lóni í Langasjó. Ljóst má einnig vera að hinn blái litur víkur fyrir mjólkurlituðum framburði sem Skaftá hlýtur að bera með sér yfir í Langasjó. Önnur áhrif eru síðan breytileg vatnshæð Langasjávar, þegar eitthvað hækkar þar að sumarlagi en lækkar síðan að vetri þegar gengur á vatnsforð- ann. Það sem breytist í byggð er fyrir áhrif minna vatnsmagns í Skaftá, þ.e. sumarrennsli verður minna og áhrifa hlaupa ætti að gæta minna. Það þýðir að minni framburður verður niður um allar sveitir og skemmdir af völdum hans minni sem teljast verður til jákvæðari áhrifa. Þessa myndi þó ekki njóta við ef hlaup yrðu í eystri kvísl Skaftár. Mesta óvissan er þó hegðun náttúrunnar, hvað gerist þegar jökulrönd hopar eða sækir fram og hvernig hlaup ryðjast yfir. Mannshöndin hefur raskað Á ráðstefnunni var bent á þessi atriði þar sem mannshöndin rask- ar náttúrufarinu. Minnt var líka á aðra aðgerð þar sem maðurinn hefur gripið inn í en það er fiski- rækt. Sleppt var silungi í vatnið fyrir tveimur áratugum og það hefur breytt lífríki smávera sem hefðu þróast á annan veg ef ekki hefði komið til búsetu silungs. Ljóst er að Landsvirkjunar- menn telja Skaftárveitu áhuga- verðan kost þar sem með auknu vatnsmagni um Tungnaá og Þjórsá má nýta vélakost núver- andi virkjana enn betur. Á Landverndarráðstefnunni var hins vegar dregið sterkt fram hversu sérstætt og áhugavert svæðið allt er, stórt og ósnortið. Gera má ráð fyrir aukinni ásókn innlendra sem erlendra ferða- manna að Langasjó og umhverfi hans því þarna er mögulegt að stunda fjölbreytta útivist, göngur og kajakferðir og svo margt fleira. Það hlýtur einnig að teljast nokk- uð mikils virði og erfitt að meta það til fjár. Fréttaskýring | Hugmyndir um vatns- miðlun Skaftár gegnum Langasjó Þýðir breytta ásýnd og lit Margs konar áhrif sem virkjunarmenn telja jákvæð en verndarmenn neikvæð Horft suðvestur eftir Langasjó. Vill fá Langasjó skráðan á heimsminjaskrá SÞ L50776 Ari Trausti Guðmundsson jarðfræðingur, sem var meðal ræðumanna á Landvernd- arráðstefnunni, segir Langasjó eitt hið fremsta af fimm merki- legustu stöðuvötnum landsins. Telur hann jarðfræði þess og svæðið allt um kring mjög sér- stætt. Segir hann fyrir þessar sakir að setja ætti Langasjó á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna. Segir hann og nauð- synlegt að Langisjór verði gerð- ur að þjóðgarði. joto@mbl.is INN- og útflutningur um Grundar- tangahöfn hefur aukist um 65% frá árinu 1999 og fjölda skipa um 94% og er höfnin umsvifamest í tonnum tal- ið, næst á eftir Reykjavíkurhöfn. Alls nam inn- og útflutningur um höfnina 900 þúsund tonnum á árinu 2004 og hefur farið stigvaxandi undanfarin fimm ár. Inn- og útflutningur um stærstu höfn landsins, Reykjavíkur- höfn, hefur á hinn bóginn dregist saman um 19% frá 1999?2003. Tölur frá 2004 liggja ekki fyrir. Þá hefur skipakomum fækkað um 10% á sama tíma, eða úr 1.690 í 1.532. Vaxandi umsvif Grundartanga- hafnar má fyrst og fremst rekja til starfsemi Norðuráls á Grundartanga og stækkunar álversins og segir Gísli Gíslason, sem var hafnarstjóri fram til ársloka 2004, að aukningin sé for- smekkurinn að því sem koma skal. Viðbúið sé að bilið milli Reykjavík- urhafnar og Grundartangahafnar muni minnka enn meira. ?Það er að því stefnt að bæta aðstöðu í höfninni og auka umsvifin. Til stendur að stækka höfnina og næsta haust verð- ur lokið við að reka niður 250 metra langt stálþil í tengslum við stækk- unina,? segir Gísli. Hann tekur fram að flutningur um Grundartangahöfn sé töluvert fábreyttari en um Reykjavíkurhöfn en í tonnum talið sé um gríðarlega mikil umsvif að ræða á landsmælikvarða. ?Stefnan er sú að þungaflutningar færist í æ meira mæli upp á Grundartanga og þá er viðbúið að bilið milli Reykjavíkur- hafnar og Grundartanga muni minnka. En hvað varðar Reykjavík- urhöfn er ljóst að hún verður áfram með fjölbreyttari starfsemi í inn- og útflutningi með þeirri aðstöðu sem Samskip og Eimskip hafa komið upp í Sundahöfn,? segir hann. Um síð- ustu áramót voru hafnirnar samein- aðar í Faxaflóahafnir ásamt Akra- neshöfn og Borgarneshöfn. Þrátt fyrir að Grundartangahöfn sé önnur stærsta höfn landsins hvað varðar þunga í tonnum talið er hún neðar á listanum út frá tekjum. Velt- an var um 100 milljónir króna á síð- asta ári og stendur höfnin helstu fiskihöfnum landsins nokkuð að baki í þeim efnum. Grundartangahöfn önnur umsvifamesta höfn landsins Tvöföldun á skipa- komum á 5 árum Tvö risastór flutningaskip lágu samtímis við bryggju í Grundartangahöfn í gær. Að sögn Péturs Baldvinssonar hafnarstjóra var annað skipið, Leader, að flytja 16.500 tonn af súráli til Norðuráls. Skipið er ekki fulllestað en burðargeta þess er 37.500 tonn og það er skráð í Panama. Hitt skipið, Highland Trust, er með 4.200 tonn af koksi til Íslenska járnblendifélagsins. Burðargeta skipsins er 42.800 tonn. HLUTFALL 25 til 34 ára Íslendinga sem voru með allar fullorðinstenn- urnar, 28 eða fleiri, hækkaði mark- tækt frá 1990 til 2000. Árið 1990 voru 62,6% með allar fullorðinstennurnar, árið 1995 var hlutfallið 71,6% og 72,3% árið 2000. Er þetta til marks um betri tannheilsu aldurshópsins að því er fram kemur fram í fjórða áfanga könnunar á breytingum á tannheilsu Íslendinga sem tók til aldurshópsins 25 til 34 ára en í fyrri áföngum hefur tannheilsa verið könnuð hjá yngri og eldri hópum. Könnuninni stýrði Guðjón Axels- son við Tannlækningastofnun Há- skóla Íslands, og var sendur spurn- ingalisti til 800 manna slembiúrtaks á áðurgreindum aldri. Svarhlutfall var 48,6%. Fram kemur að meðalfjöldi hjá tenntum Íslendingum á aldrinum 25 til 34 ára hafi hækkað frá 1990 til 2000. Árið 1990 var meðalfjöldi tanna 27,3, árið 1995 var hann orðinn 27,9 og árið 2000 28,6. Rúm 46% þátttakenda hafði farið til tannlækn- is áður en þeir urðu sex ára sem er 16,5 prósentustiga hækkun frá árinu 1995. Segir í samantekt aðstandenda könnunarinnar að þetta sýni að skilningur foreldra á nauðsyn þess að fara með börn til tannlæknis til eftirlits hafi farið vaxandi. Þá sögð- ust rúm 66% fara árlega til tann- læknis og 32% kváðust sjaldan fara. Segir að marktæk fjölgun hafi orðið frá árinu 1995 til 2000 í þeim hópi sem fer árlega til tannlæknis. Betri tannheilsa 25?34 ára

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.