Morgunblaðið - 06.10.2005, Qupperneq 40

40 FIMMTUDAGUR 6. OKTÓBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
SVARIÐ er auðvitað gamall.
Flestir vilja lifa vel og lengi en það
að vera gamall er í augum margra
lítið eftirsóknarvert.
Skoðum aðeins hin ýmsu aldurs-
skeið t.d. okkar Ís-
lendinga og annarra
Vestur-Evrópubúa.
Aldursskeiðum má
skipta gróflega í þrjá
hluta.
Í fyrsta lagi frá 0–30
ára. Þetta er skeið
ungdómsára, vaxtar,
þroska, menntunar,
stofnunar heimilis og
fjölskyldu. Gróska,
eftirvænting og virkni
einkennir þetta skeið.
Annað skeið lífs-
hlaupsins er hin svo-
kölluðu manndómsár
frá 30–60 ára.
Það einkennist af því að vera með
mörg járn í eldinum.
Feta sig upp metorðastigann,
eignast flott heimili, vera virkur í
hringiðu lífsins, starfsframa, fé-
lagsþátttöku, fjölskyldumálum.
Einkenni eru stress og tíma-
skortur.
Þriðja skeiðið, efri árin frá 60–90,
jafnvel 100 ára.
Þetta er skeið lífsins sem ein-
kennist af því að hafa smám saman
meiri og meiri tíma og minna og
minna umleikis.
Launaðri vinnu lýkur, börnin
fljúga úr hreiðrinu og oft skapast
mikið tómarúm. Það kemur að því
að einstaklingurinn er ekki lengur
talinn með nema þá helst sem
vandamál.
Lítum aðeins nánar á málið, t.d.
viðhorf til aldraðra.
Þá sjaldan fjölmiðlar ræða um
gamalt fólk er það fremur neikvæð
mynd sem dregin er upp.
Í sjónvarpinu eru sýndar myndir
af háöldruðu veiku fólki sem dregst
um ganga stofnana og styður sig
við göngugrindur. Eru aðrir ald-
urshópar sýndir veikir á sjúkra-
stofnunum þegar talað er almennt
um aldurshóp? Forsvarskona leik-
skólakennara taldi að nú væri botn-
inum náð þegar þeirri hugmynd var
varpað fram að jafnvel ætti að fá
eldri borgara og útlendinga til að
aðstoða vegna manneklu í leikskól-
unum í Reykjavík.
Hvað með allar þær ömmur og
afa sem áður fyrr sem og nú eru oft
þörfustu þjónarnir til
að gæta barna og að-
stoða þau í leik og
starfi?
Veit hún ekki að
aldraðir eru ekki eins-
leitur hópur grárra
borgara, heldur þver-
skurður af þjóðfélag-
inu með mismunandi
menntun og reynslu,
hið eina sameiginlega
sem þetta fólk hefur er
að vera 60 ára og
eldra.
Um „útlend-
ingafóbíuna“ mætti
einnig ræða.
Heilar ráðstefnur eru haldnar til
þess að ræða um vandamálin sem
hljótast af því að fólk eldist.
Á Alþingi hefur verið minnst á að
auka þurfi þjónustu sálfræðinga og
félagsráðgjafa til að sporna við
auknu þunglyndi aldraðra en
hvergi hef ég séð að litið sé á
ástæður þessa þunglyndis, sem eru
oft virðingarleysi, fátækt og e.t.v.
fyrst og fremst að vera sviptir
virkri þátttöku í lífinu, þ.e.a.s. hafa
ekkert hlutverk.
Ég skal játa að ég hef verið og er
hlynnt þeirri ríkisstjórn sem ríkt
hefur og ríkir nú en þar með er ekki
sagt að ég sé sátt við alla hluti,
fjarri því.
Sem dæmi um algjöra vanþókn-
un eru skattleysismörkin, sem nú
eru rúmlega 71.000 kr. á mánuði.
Hvernig á fólk sem hefur rúmlega
120 þús. kr. í launa-, eftirlauna- eða
örorkutekjur að greiða skatt frá
71.296 kr. af þessum smán-
artekjum? Má ekki hækka í staðinn
skatthlutfall þeirra sem hafa hæstu
launin, ofurlaunin?
Gleðilegt er þó að sjá að þetta
hlýtur að standa til mikilla bóta,
þar sem ríkissjóður stendur sterk-
ur og skilar afgangi, bankarnir
þenjast út af velsæld eins og púkar
á bitum.
Íslendingar fjárfesta erlendis
sem aldrei fyrr.
Embættismenn og pólitíkusar
skammta sér ríkulega margföld
laun og eftirlaun.
Við höfum efni á að kosta miklu
til með því að sækjast eftir sæti í
Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna
og byggja íburðarmikið glæsi-
tónlistarhús. Gott er að sjá hve efn-
uð við erum og styrkir það þá trú
mína á því að við höfum einnig efni
á að styrkja myndarlega baráttu
gegn fátækt hér á landi og örbirgð
og alnæmi sem eru ríkjandi allt of
víða í heiminum.
Þó að hér á landi ríki ekki ör-
birgð eða algjört allsleysi eins og
ég hef kynnst af eigin raun í starfi
meðal allslausra og veikra í Afríku
er fátækt í landi velmegunarinnar
Íslandi til skammar.
Er e.t.v. ekki komið að réttlátari
meðferð þeirra peninga sem við
eigum sameiginlega? Nú tekur að
styttast í sveitarstjórnarkosningar
og áður en varir er komið að alþing-
iskosningum.
Mikill styrkur liggur í at-
kvæðafjölda eldri borgara og er því
ekki vandalaust að kjósa þá sem
treystandi er fyrir betra þjóðfélagi
í okkar ríka landi, fylgjast með lof-
orðum og efndum.
Margt hefur vel til tekist hér á
landi á undanförnum árum, vel-
megun og gróska í samfélaginu fyr-
ir marga. Nú er lag að bæta úr fyrir
þá sem farið hafa á mis við velmeg-
unina svo að ánægjulegt geti orðið
að vera gamall.
Það sem allir vilja verða
en enginn vill vera
Anna Þrúður Þorkelsdóttir
fjallar um velmegun og elli ’Nú er lag að bæta úrfyrir þá sem farið hafa á
mis við velmegunina svo
að ánægjulegt geti orðið
að vera gamall. ‘
Anna Þrúður
Þorkelsdóttir
Höfundur er þjóðfræðingur
og leiðsögumaður.
GRUNDVÖLLUR Baugs-
umræðunnar núna er torræð
einkaskjöl nefndra og ónefndra
manna úti í bæ sem borist hafa
fjölmiðlum í eigu sakborninga í
stærsta fjársvikamáli Íslandssög-
unnar. Verður það að teljast
ískyggilega heppilegt
að tölvupóstar frú
Jónínu Benedikts-
dóttur berist á borð
sakborninga og
manna þeim tengdum
á þessum tímapunkti.
Spyrja má hvort
tíma og mannafla
fréttamiðla í landinu
sé ekki betur varið í
það að varpa ljósi á
málarekstur ákæru-
valdsins gegn Baugs-
mönnum. Yrði slíkt
væntanlega til þess
að skýra og skerpa
skoðanir fólks, auka
réttaröryggi sakborn-
inga og traust þjóð-
arinnar á dómstólum
og embættismönnum
sem að lögreglu- og
ákæruvaldi starfa.
Sumir fjölmiðlar virð-
ast ekki sjá sér hag í
því. Þeir sjá sér ekki
hag í því að standa
undir nafni sem
fjórða valdið, sem
m.a. er ætlað að veita
aðhald þeim stóru og
sterku. Annaðhvort
hafa þeir ekki hug-
mynd um það í
hverju þetta aðhald felst eða þeir
halda að það felist í því að nota
einkasamskipti fólks málstað sín-
um til framdráttar.
Ekki er hægt að fallast á að um-
rædd tölvuskeyti hafi fréttagildi
enda hurfu fyrirsagnir tengdar
málinu af forsíðu Fréttablaðsins
eftir að eðlilegar skýringar höfðu
borist. Má hér spyrja hvort blaða-
mennska Fréttablaðsins hafi ekki
beðið enn eitt skipsstrandið. Þegar
það virðist ljóst að fjölmiðlar,
margir hverjir, eru ekki starfi sínu
vaxnir hljóta menn að líta til
stjórnarandstöðunnar, enda hlut-
verk þeirra, líkt og fjölmiðla, að
gæta hagsmuna landslýðs alls
gagnvart ríkjandi öflum. En svo
bregðast krosstré sem önnur tré.
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, von-
arstjarna sósíaldemókrata hér á
landi, sá sóma sinn í því að ráðast
á embætti ríkislögreglustjóra og
starfsmenn þess með dylgjum og
órökstuddum fullyrðingum. Slíkur
málflutningur er ekki til annars
fallinn en að draga
óverðskuldað úr
trausti almennings á
starfsmönnum ríkisins.
Reyndar þarf ekki að
koma á óvart að það
skuli vera núverandi
formaður Samfylking-
arinnar sem hleypur
undir bagga með
Baugi enda hefur hann
gert það áður.
Úr því að nefnd
manneskja hefur
smekk fyrir dylgjum
mætti spyrja hvað
endurtekið reki hana
til að styðja við bakið
á mönnum sem nú
sitja undir alvarlegum
ásökunum fyrir dóm-
stólum. Rétt er að
ítreka að ekki er geng-
ið út frá sekt sakborn-
inganna í Baugsmál-
inu. Aðeins er verið að
benda á tilhneigingu
vissra fjölmiðla og
nafngreinds stjórn-
málamanns til að taka
upp hanskann fyrir
Baugsveldið við hvert
tækifæri.
Getur verið að
ástandið á Íslandi við
upphaf 21. aldar sé í líkingu við
það sem á 15. öld fékk Skáld-Svein
til að yrkja svo:
Hvert skal lýðrinn lúta?
Lögin kann enginn fá,
nema baugum býti til;
tekst inn tollr og múta,
taka þeir klausu þá,
sem hinum er helzt í vil.
Vesöl og snauð er veröld af þessu klandi,
völdin efla flokkadrátta í landi,
harkamálin hyljast mold og sandi, –
hamingjan banni, að þetta óhóf standi
Baugsósómi
Guðmundur Óskar Pálsson
fjallar um Baugsmálið
Guðmundur Óskar
Pálsson
’Spyrja máhvort tíma og
mannafla frétta-
miðla í landinu
sé ekki betur
varið í það að
varpa ljósi á
málarekstur
ákæruvaldsins
gegn Baugs-
mönnum.‘
Höfundur er laganemi við
Háskóla Íslands.
Í KENNARAHÁSKÓLA Ís-
lands eru þessa dagana mikið í
umræðunni ummæli Steinunnar
Valdísar Óskarsdóttur borg-
arstjóra Reykjavíkur í fréttum
Ríkissjónvarpsins hinn 19. sept-
ember sl. þar sem hún talaði fjálg-
lega um skort á leiðbeinendum í
vinnu í leikskóla borgarinnar. Hún
sagði hreint út að nú vantaði rúm-
lega 100 ófaglærða starfsmenn og
einnig að það væri ráð að leita í
skrár atvinnulausra og sækja
þangað konur. Er ekki skortur á
fagfólki inn í leikskólana? Borg-
arstjóri sýnir börnum og for-
eldrum vanvirðingu með þessum
ummælum því börn eiga rétt á því
að fólk sem kennir þeim á fyrsta
skólastigi hafi til þess tilskilda
þekkingu. Umönnun barna í leik-
skólum er ekki óvirk gæsla heldur
skipuleggja leikskólakennarar
starf sem eykur möguleika leik-
skólabarna til þess að vaxa og
þroskast persónulega og undirbýr
börn undir vaxandi þátttöku í lýð-
ræðisþjóðfélagi eins og sjá má í
aðalnámskrá leikskóla. Hvað með
metnað Reykjavíkurborgar til
handa börnum sem eru á fyrsta
skólastigi og eiga samkvæmt
Steinunni Valdísi að fá sína
menntun frá ófaglærðum konum
af atvinnuleysisskrám?
Þegar við undirritaðir nem-
endur á leikskólabraut við Kenn-
araháskólann heyrum slík ummæli
frá borgarstjóra sem jafnframt er
yfir menntasviði Reykjavík-
urborgar hljótum við að velta því
fyrir okkur hvað við séum yfir
höfuð að gera í þessu námi? Eins
og málið snýr að okkur er borg-
arstjóri að gefa í skyn metn-
aðarleysi af hálfu borgarinnar fyr-
ir hönd leikskólabarna og réttar
þeirra til menntunar og að ekki sé
þörf á fagfólki inn í leikskólana.
Þannig skiljum við það, og teljum
reyndar að ekki sé hægt að skilja
það öðruvísi. Í stað þess að fjölga
leikskólakennurum með því að
hækka þeirra laun sem að sjálf-
sögðu er löngu tímabært, um það
virðast flestir í okkar samfélagi
vera sammála um, þá talar borg-
arstjóri um nauðsyn þess að fjölga
ófaglærðu fólki í laus störf í leik-
skólunum og gera í alla staði vel
við það fólk t.d. með tveimur ein-
greiðslum á ári. Nú rjúka sjálfsagt
konur borgarinnar til og afskrá
sig af atvinnuleysisskrám og ráða
sig inn í leikskólana því hann er
freistandi, feitur bitinn sem borg-
arstjóri býður þeim, heilar 18.000
krónur á ári. Ekki einu sinni á
hverju ári, heldur bara á þessu
ári.
Nú fýsir okkur að vita hvað
borgarstjóri hefur í huga að bjóða
fagfólki þeirrar stéttar sem sér-
hæfir sig í að mennta börn á leik-
skólaaldri. Við höfum ekki heyrt
talað um neinar eingreiðslur þeim
til handa. Það er grátlegt að borg-
arstjórinn okkar sé sá aðili sem
með hugmyndum sínum end-
urvekur það gamaldags viðhorf og
skort á þekkingu að engin sérstök
menntun sé nauðsynleg til að
mennta börn. Það yrði uppi fótur
og fit ef ekki væri metnaður fyrir
því að fá menntaða grunnskóla-
kennara til kennslu í grunn-
skólana.
Á þá ekki að vera uppi fótur og
fit núna þegar komið hefur fram
að ekki er metnaður fyrir því að
fá menntaða leikskólakennara til
kennslu í leikskólana?
Hlutverk leikskólakennara og
leiðbeinenda felur í sér mikla
ábyrgð og er mjög krefjandi, því
ber að hafa í huga að það er ekki,
og á ekki, að vera á færi hvers
sem er að starfa í leikskóla.
Í Kennaraháskóla Íslands er nú
fjöldi nema sem stefna á að út-
skrifast eftir þriggja ára há-
skólanám sem leikskólakennarar.
Við höfum aflað okkur mikillar
þekkingar í leikskólakennslu og
viljum koma út í starfið til að leiða
leikskólabörn áfram í þekking-
arleit sinni. Úti á vinnumark-
aðnum er fjöldi fólks með leik-
skólakennaramenntun sem er ekki
að nota hana sem slíka vegna þess
að launin eru skammarlega lág.
Hvernig væri að bregðast við
vandanum í eitt skipti fyrir öll og
borga fólki sem vinnur slíkt hug-
sjónastarf mannsæmandi laun og
viðhalda faglegu starfi í leik-
skólum? Það þýðir ekki endalaust
að ýta vandanum á undan sér með
eingreiðslum eða lélegum kjara-
samningum til skamms tíma. Við
eigum góða leikskóla þar sem
börnin eyða 6–9 tímum á dag í
leik og starfi undir handleiðslu
fólks sem hefur ávallt í huga hvað
er þeim fyrir bestu. Það er ávinn-
ingur fyrir alla að leikskólarnir
okkar séu mannaðir sérhæfðu
starfsfólki sem þekkir þroska-
möguleika barna á þessum aldri
bæði sem einstaklinga og hluta af
heild. Leikskólakennarar eru sér-
fræðingar í uppeldi og menntun
barna frá 0–6 ára og eru færir um
að kenna ungum börnum und-
irstöðuatriði siðmenntunar sem
heldur lýðræðisþjóðfélagi saman.
Leikskólakennarar leiðbeina einn-
ig leiðbeinendum í sínu starfi
þannig að samhliða menntun
ungra barna stunda þeir fullorð-
insfræðslu.
Við krefjumst þess að stéttinni
sé gert hátt undir höfði og að
borgarstjóri útskýri fyrir leik-
skólakennurum og leikskólakenn-
aranemum hvað hún telji að leik-
skólabörn í Reykjavík verðskuldi.
Menntun leikskólabarna í Reykjavík
Helena Rut Sigurðardóttir,
Hrund Traustadóttir og Mar-
grét Björk Jóhannesdóttir
fjalla um kjör leikskólakennara
’Nú fýsir okkur að vitahvað borgarstjóri hefur
í huga að bjóða fagfólki
þeirrar stéttar sem sér-
hæfir sig í að mennta
börn á leikskólaaldri.‘
Helena Rut
Sigurðardóttir
Höfundar eru nemendur á
3. ári á leikskólabraut í
Kennaraháskóla Íslands.
Margrét Björk
Jóhannesdóttir
Hrund
Traustadóttir