Morgunblaðið - 06.10.2005, Qupperneq 55

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 6. OKTÓBER 2005 55
MENNING
LOKS komst Sissel Kyrkjebø alla
leið út til nýlendu feðranna. Ekki
lengur barnastjarna eins og (til
skamms tíma) Charlotte Church,
heldur fullþroska söngkona á vandaf-
markanlegu millisvæði popps, heims-
tónlistar og klassíkur. Að vísu með
háskalega metsöluvæna ímynd fyrir
vandlátustu fagurtónkera – en á móti
nógu fagmennsk, músíkölsk og (þarf
að taka það fram?) tandurhrein í inn-
tónun til að gera það sem hjá lakari
listamönnum yrði aðeins sykurvella
að ósviknum nektar og ambrósíu.
Jafnvel þótt stöku sinni stappaði
nærri lyftusætindum Clayderman-
deildarinnar.
Þetta voru fyrstu hughrifin af 2.
tónleikum norska næturgalans í Há-
skólabíói, þar sem undirritaður, líkt
og sjálfsagt flestir áheyrendur í kúf-
fulla kvikmyndahúsinu, heyrði í
fyrsta sinn kliðfagran söng Sesselju í
lifandi rauntíma. Og þau áhrif stóð-
ust allt til enda. Fyrir utan fyrr-
nefnda kosti, heillandi látlausa fram-
komu og kynningar, oftast
smekklegar útsetningar og vel
heppnaða hljóðblöndun var kannski
ekki sízt um að þakka frumlegu laga-
vali, er stýrði nærri alfarið fram hjá
vinsældapyttum stundarpoppsins en
sótti því meir fanga til norrænna
þjóðlaga og fáeinna klassískra eft-
irlætisnúmera.
Þar að auki var sannarlega kær-
komin tilbreyting að tónlistarfólki og
viðfangsefni frá Norðurlöndum í stað
engilsaxneska heimsins sem kons-
erthéðnum hættir til að einblína á
þegar léttari geirinn er annars vegar.
Sömuleiðis var óneitanlega frískandi
að heyra kynnt á norrænu móð-
urmáli í stað ensku, og um leið ákveð-
inn léttir í fjarveru tónleikaskrár að
flestir nærstaddir virtust auðveld-
lega skilja tæra austmennsku söng-
fuglsins, hér í landi síaukins ensku-
laps (sbr. nýjast „Franconia“,
„Swabia“ og „Bavaria“ fyrir Frank-
en, Schwaben og Bæjaraland í „Dag-
legt líf“).
Svo stiklað sé á stóru úr 20 atriða
og 1½ klst. langri dagskrá mætti
nefna Wachet auf! („Vakna!“ Zíons
verðir kalla) er heillaði strax frá byrj-
un, þrátt fyrir að Sissel syngi bæði
CF sálmalagið og frægan kontra-
punkt Bachs, sem með réttu næði
ekki neinni átt. Ónefnda þjóðlagið frá
Mœri með „langeleik“-gítarmeðspili
skartaði sem margt annað skemmti-
legri útsetningu, og hið „veldig
triste“ danska þjóðlag, Jeg lagde mig
så silde, var einn af ófáum hápunkt-
um kvöldins með glæsilegu tenútó-
úthaldi. Kvennakórinn söng klið-
mjúkt án einsöngvarans tvö lög á
norsku eftir Sigvalda Kaldalóns, Á
Sprengisandi og Ave Maria, en síðan
kom Sissel inn aftur með ónefnt
norskt[?] sálmalag er skartaði Harð-
angurslegri einleiksfiðlu.
Meðal ótvíræðustu hápunkta var
þó hinn ómótstæðilega seiðandi
norski Brúðarmars, þar sem Sissel
vókalíseraði flúrað alþýðulagferlið
svo þrautþjálfaður clarinotromp-
etleikari hefði varla gert betur.
Kunnuglegt þýzkt fjallalag náði og
miklum áhrifum í útsetningu píanist-
ans Kjells (eftirnafns ógetið), m.a.
með hásveifri ágmentasjón í lokin. Í
rauninni brast hvergi á dautt augna-
blik, og m.a.s. „lumma“ á við Americ-
an Patrol hélt furðumiklu flugi.
Þó að hljóðnemasöngur sé um
margt ósambærilegt sérfag er ég
samt ekki frá því að ýmsir hérlendir
ljóða- og jafnvel óperusöngvarar
gætu lært sitthvað af slyngri radd-
beitingu Sisseljar Kyrkjebø. Fyrir
bjarta náttúrusópranrödd var túlkun
hennar ótrúlega víðfeðm og dró í
senn dám af vísnasöng, þjóðlaga-
söng, poppkrauni og klassísku bel
canto. Eiginlega saknaði maður að-
eins langdræga skandínavíska sauða-
kallsins er hefði haft fullt erindi inn-
an um norska fólklórinn, þótt þegar
sé komið á hverfandi hvel og ávallt
hafi verið sértækt svið, jafnvel fyrir
einörðustu þjóðlagamúsíkanta.
Það má með sanni segja að Sissel
Kyrkjebø hafi komið, sungið og sigr-
að, og er vissulega þakkarvert að
Concert skuli hafa komið þessari eft-
irminnilegu kvöldstund til leiðar. En
að því sögðu mætti þó kannski líka
bauna litlu púðurskoti á hagræða
auglýsingastefnu: er fyllilega sann-
gjarnt að efla vonir um að fullskipuð
sinfóníuhljómsveit og kór [„Oslo
Symphony Orchestra & Oslo Bach
Choir“] mæti til leiks, þegar aðeins
reynist vera um 24 sinfóníuspilara og
kvenhelming kórsins að ræða?
Kom, söng og sigraði
TÓNLIST
Háskólabíó
Sissel Kyrkjebø ásamt meðlimum úr
Bachkór og Sinfóníuhljómsveit Óslóar.
Laugardaginn 1. október kl. 20.
Einsöngstónleikar
Ríkarður Ö. Pálsson
Morgunblaðið/Sverrir
„Það má með sanni segja að Sissel Kyrkjebø hafi komið, sungið og sigrað,
og er vissulega þakkarvert að Concert skuli hafa komið þessari eft-
irminnilegu kvöldstund til leiðar,“ segir Ríkarður Ö. Pálsson m.a.
BÓKIN Kommúnisminn, sögulegt
ágrip, eftir Richard Pipes, er nýkom-
in út í þýðingu Jakobs F. Ásgeirs-
sonar og Mar-
grétar
Gunnarsdóttur.
Jakob segir að
lengi hafi vantað
bók af þessu tagi
á íslenskum
bókamarkaði.
„Það er talsvert
til af áróð-
ursritum um
kommúnismann
á íslensku, en
engin hlutlæg, sagnfræðileg úttekt
fyrr en núna.“ Richard Pipes lét ný-
lega af störfum sökum aldurs sem
prófessor í sagnfræði við Harvard-
háskóla í Bandaríkjunum og segir
Jakob að bókin sé einskonar summa
af hans fræðistörfum. „Pipes er einn
þekktasti sérfræðingur heims í sögu
kommúnismans. Hann hefur skrifað
fjölmörg fræðirit um byltinguna og
kommúnismann í Rússlandi, en einn-
ig fræðirit um eignarrétt og frelsi.
Nánast alla sína starfsævi hefur hann
verið prófessor í sögu við Harvard-
háskóla.“
Jakob segir kjarnann í nið-
urstöðum Pipes vera þann, að kom-
únisminn sé kenning sem leiði til
ófarnaðar. Sagan sýni, að svo sé.
„Hann hrekur það sem stundum hef-
ur verið haldið fram að kenningin sé
góð en mennirnir hafi spillt henni.
Niðurstaða Pipes er sú, að komm-
únisminn sé ekki góð hugmynd sem
hafi farið úrskeiðis, heldur vond hug-
mynd, sem komi ekki heim og saman
við veruleikann og reynslu mannsins.
Samkvæmt kenningunni á komm-
únisminn að leiða til fullkomins lýð-
ræðis, en reynslan er sú að hann hef-
ur alls staðar leitt til einræðisvalds
og harðstjórnar. Þetta virðist vera
innbyggt í hugmyndakerfið sjálft.
Kommúnismanum hefur hvergi verið
komið á með lýðræðislegum hætti. Í
bókinni rekur Pipes fræðilegan
grundvöll kommúnismans en segir
svo í stuttu máli sögu hans á heims-
vísu. Þetta er bók sem allir eiga að
lesa,“ segir Jakob F. Ásgeirsson.
Kommúnisminn er 180 síður með
ítarlegri nafna- og atriðisorðaskrá,
og gefin út af bókaforlagi Jakobs,
Bókafélaginu Uglu.
Sagnfræði | Nýtt ágrip af sögu
kommúnismans komið út
Kenningin leiðir
til ófarnaðar
Jakob F.
Ásgeirsson
SÖGUR um söguna – ráðstefna um
sögulegar skáldsögur verður haldin í
Reykholti og Norræna húsinu dag-
ana 6.–8. október.
Ráðstefnan er í boði norska sendi-
ráðsins og norska lektoratsins í sam-
vinnu við Stofnun Sigurðar Nordals,
Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur,
Snorrastofu, Norræna húsið og
sænska lektoratið en hún er haldin í
tilefni 100 ára afmælis sam-
bandsslitanna milli Noregs og Sví-
þjóðar. Höfundar sem koma fram á
ráðstefnunni eru Kjartan Fløgstad
og Kim Småge frá Noregi, Ola
Larsmo frá Svíþjóð og Kristín Steins-
dóttir, Eyvindur P. Eiríksson og Þór-
arinn Eldjárn frá Íslandi. Fræði-
menn eru Anne Birgitte Rønning,
Jón Yngvi Jóhannsson, Torfi Tulinus
og Úlfar Bragason.
Fræðilegur hluti ráðstefnunnar fer
að mestu leyti fram í Snorrastofu á
morgun en á laugardaginn lesa höf-
undar úr verkum sínum í Norræna
húsinu. Sá hluti dagskrárinnar er öll-
um opinn og þeir sem ekki komast í
Reykholt eru velkomnir þangað.
Ráðstefna um sögu-
legar skáldsögur
Rannís tekur þátt í evrópska verkefninu Researchers
in Europe 2005 til að kynna mikilvægi vísinda og
rannsókna fyrir samfélagið. Rannsóknamiðstöð Íslands • Laugavegi 13 • 101 Reykjavík • www.rannis.is
Dr. Guðrún Valdimarsdóttir sameindalíffræðingur, 33
„Rannsóknirnar hafa læknisfræðilegan tilgang því ef vel tekst til verður hægt að lækna ákveðna
sjúkdóma, svo sem sykursýki, Parkinson og hjartabilun, með því að setja heilbrigðar frumur í stað
skaddaðra,“ segir Guðrún Valdimarsdóttir sem vinnur að rannsóknum á stofnfrumum úr fósturvísum
á rannsóknastofu í læknadeild Háskóla Íslands.
Guðrún rannsakar áhrif vaxtarþáttarins TGF-beta í stofnfrumum úr fósturvísum í samstarfi við hóp
vísindamanna í Hollandi en þaðan lauk hún doktorsnámi. Hún stundaði fyrst nám í líffræði við
Háskóla Íslands og segist alltaf hafa stefnt að því að starfa við rannsóknir. „Ég tók mér samt tíma
til að hugsa málið áður en ég fór í doktorsnámið því þetta er auðvitað ekki hefðbundin vinna. Í rann-
sóknunum mínum fer t.d. mikill tími í að sinna þessum viðkvæmu frumum og vinnutíminn getur
verið mjög óreglulegur. En ég hef tekið að mér kennslu í frumulíffræði til að hitta fleiri en frumurnar
mínar – og til að hlaða batteríin fer ég í sund, út að hlaupa eða í gönguferðir úti í náttúrunni!“
Sjá nánar um rannsóknir Guðrúnar á vefnum www.visindi2005.is
[frumur og kennsla]
Vísindi – minn vettvangur
P
R
[
p
je
e
rr
]