Fréttablaðið - 11.11.2004, Blaðsíða 28

28 11. nóvember 2004 FIMMTUDAGUR
Norðurheimskautið
aldrei hlýnað hraðar
Vísindamenn eru sammála um hlýnun Norðurheimskautsins og spá umfangsmiklum breyting-
um sem áhrif hafa á veðurfar um heim allan. Norðurheimskautsís bráðnar, Grænlandsjökull
minnkar og sjávarborð hækkar. Hér gætu fiskveiðar aukist.
Örar loftslagsbreytingar ógna
lífsskilyrðum bæði dýra og
manna í grennd við Norðurheim-
skautið þar sem gróðurhúsaáhrif
valda því að hlýnar nær tvöfalt
hraðar en annars staðar á jörð-
inni. Aukinn áhrif gróðurhúsa-
lofttegunda eiga svo eftir að
valda enn meiri hlýnun, að því er
fram kemur í alþjóðlegri rann-
sókn um 300 vísindamanna sem
staðið hefur síðustu fjögur ár.
Rannsóknarverkefnið ACIA
(Arctic Climate Impact Assess-
ment) var sett af stað árið 2000 á
ráðherrafundi Norðurheims-
kautsráðsins í Point Barrow í
Alaska. Verkefnið var sett upp
sem samstarfsverkefni undir-
stofnana Norðurheimskautsráðs-
ins og fleiri stofnana. Á morgun
lýkur í Reykjavík alþjóðlegri
ráðstefnu ACIA sem hófst á
mánudag. Á ráðstefnunni er
fjallað um loftslagsbreytingarn-
ar kringum Norðurheimskautið
og umhverfis- og félagslegar af-
leiðingar þeirra. Í kjölfar ráð-
stefnunnar funda svo utanríkis-
ráðherrar ríkjanna átta sem að
Norðurheimskautsráðinu standa.
Næstu hundrað árin er búist
við hraðari loftslagsbreytingum
sem stuðla að stórfelldum breyt-
ingum á umhverfi og flestum
sviðum mannlífs. Rannsóknin
sýnir að sumar þessara breyt-
inga eru þegar hafnar. Fyrir árið
2100 er búist við að Norðurheim-
skautssvæðið hlýni um 4 til 7
gráður á Celsius til viðbótar og
að minnsta kosti helmingur sum-
aríss Norðurheimskautsins
bráðni, ásamt stórum hluta ís-
hellunnar yfir Grænlandi. Í loka-
skýrslu ACIA segir að ein
afleiðinganna sé að sjávarborð
hækki um heim allan. Spáin
byggir á hóflegri áætlun um
aukningu koltvísýrings og ann-
arra gróðurhúsalofttegunda þar
sem teknar eru inn niðurstöður
frá fimm mismunandi spám um
þróun veðurfars.
Aukin fiskveiði
„Fólk á Norðurskauti finnur
nú fyrir áhrifum alheimshlýnun-
ar,“ segir Robert Corell, formað
ur alþjóðlega rannsóknarhóps-
ins. „Yfir Norðurheimskautið
ganga nú einhverjar hröðustu og
umsvifamestu loftslagsbreyting-
ar jarðarinnar og gera má ráð
fyrir að áhrifa þeirra eigi eftir
að gæta í mjög auknum mæli á
komandi árum.“ Á blaðamanna-
fundi sem haldinn var við upphaf
ráðstefnunnar í Reykjavík sagði
Corell að þótt vísbendingar hafi
verið um hvert stefndi hafi hraði
breytinganna verið mun meiri en
ráð var fyrir gert.
Hér á landi gerir úttekt rann-
sóknarteymisins
ráð fyrir hófleg-
um áhrifum sem
sumar gætu jafn-
vel bætt lífsskil-
yrði. Gert er ráð
fyrir að loftslag á
Íslandi og við
Grænland hlýni
næstu hundrað
árin um 2 til 3
gráður á Celsius,
en slík breyting
gæti eflt þá fiski-
stofna sem mikil-
vægastir eru
fyrir hagkerfi
þjóðanna, svo
sem þorsk og
síld. „Við Norður-
heimskautið eru
veidd um 20 prós-
ent af heildarfiskafla heimsins.
Afleiðingar loftslagsbreyting-
anna á veiðarnar velta á því
hversu umfangsmiklar og hraðar
þær verða,“ sagði Hjálmar Vil-
hjálmsson, sérfræðingur Haf-
rannsóknastofnunarinnar og
einn meðhöfunda ACIA-skýrsl-
unnar. „Hófleg hlýnun hefur já-
kvæð áhrif á mikilvægustu fiski-
stofnana, svo sem síld, þorsk,
ufsa og fleiri tegundir, en hefur
um leið slæm áhrif á kaldsjávar-
tegundir,“ sagði hann og benti á
að í upphafi tuttugustu aldar
hefði ekki verið neinn þorsk að
finna við Grænland, en upp úr
1920 og 1930 hefði þar verið fullt
af þorski eftir að hlýindaskeið
gekk yfir. „Gangi spáin um þessa
vægu hlýnun hér eftir gæti út-
flutningsverðmæti Grænlands
tvöfaldast vegna aukinna veiða
og landið því komist af án stuðn-
ings frá Danmörku.“
Meðal þess sem er spáð er að
sjór hækki um 10 til 90 sentí-
metra vegna bráðnunar íshett-
unnar yfir Grænlandi og
Norðurheimskautinu. Robert
Corell segir að miðað við það
sem hann hefur sjálfur orðið
vitni að um hraða bráðnunar
Grænlandsjökuls ætti fremur að
gera ráð fyrir að hækkun sjávar
verði í efri mörkum þess sem
spáð hefur verið, eða jafnvel enn
meiri. „Við höfðum ekki séð fyrir
hvað Grænland skiptir miklu
máli þegar kemur að hækkun
sjávarborðs,“ sagði Robert Cor-
ell. Skýrsla rannsóknarhópsins
gerir ráð fyrir að sjór gangi um
50 metra á land á flatlendi við
hverja 50 sentímetra hækkun
sjávarborðs. Slík hækkun ein
kæmi til með að hafa veruleg
áhrif á strandbyggðir landsins,
Á ÞOTU Í SNJÓNUM
Ole Scheffler, tveggja ára gamall drengur,
rennir sér á sleða í austanverðu Þýskalandi
nærri Oberhof. Fyrsti snjór vetrarins olli í
gær vandræðum í umferðinni á nokkrum
stöðum í suðurhluta landsins.
Gert er ráð fyrir að umfang septemberíssins yfir Norðurheimskautinu, sem þegar hefur minnkað mikið, dragist enn frekar saman næstu áratugina. Myndirnar þrjár hér að ofan sýna
meðaltal fimm útreikninga um framtíðarbráðnun sem gerðir hafa verið eftir mismunandi veðurfarsforsendum. Eftir því sem líður á öldina fjarlægist ísröndin strendur landanna við
Norðurheimskautið og lengra inn á Norðuríshafið. Sumar spár gera ráð fyrir því að á þessari öld hverfi sumarís nær alveg af Norðurheimskautinu.
Niðurstöður
skýrslu ACIA
Hærri meðalhiti Meðalhiti yfir vetrartím-
ann hefur hækkað um allt að 3 til 4 gráð-
ur á Celsius í Alaska, Vestur-Kanada og
Austur-Rússlandi síðustu 50 árin. Næstu
hundrað árin er gert ráð fyrir að meðalhit-
inn hækki um 4 til 7 gráður til viðbótar.
Sumarís hverfur Gert er ráð fyrir að
sumarís yfir Norðurheimskautinu minnki
um helming fyrir lok aldarinnar og gera
sumar spár ráð fyrir að hann hverfi nær
alveg. Afleiðingarnar verða að líkindum
afdrifaríkar fyrir dýr sem lifa á ísnum og
fyrir þá hópa fólks á svæðinu sem byggja
afkomu sína á veiðum þeirra.
Jöklar bráðna Hlýrra loftslag á Grænlandi
ýtir undir örari bráðnun íshellunnar yfir
landinu þannig að sjávarborð hækkar
örar en áður. Til lengri tíma litið nægir
vatnsmagn sem bundið er í Grænlands-
jökli til þess að hækka yfirborð sjávar um
eina 7 metra.
Dýr í hættu Fari svo að Norður-Íshafið
verði alveg laust við ís yfir sumartímann
er líklegt að ísbirnir og sumar tegundir
sela sem á ísnum lifa komi til með að
deyja út.
Byggðir í hættu Sjávarbyggðir og önnur
mannvirki á norðurslóðum verða í meiri
hættu vegna flóða og veðurskemmda eft-
ir því sem sjávarborð hækkar, hafís
minnkar og sífreðin landsvæði þiðna.
Breyttur heimur Næstu hundrað árin
verða loftslagsbreytingarnar hraðari en
verið hefur og stuðla þannig að stórfelld-
um breytingum á lifnaðarháttum fólks og
vistkerfi dýra og ýta undir hagkerfisbreyt-
ingar og samfélagsbreytingar á fjölda
sviða. Fram kemur að margar þessara
breytinga eru þegar byrjaðar.
MERKI RANNSÓKNARHÓPSINS
Kallað var eftir viðamikilli úttekt á loftslags-
breytingum á norðurslóðum árið 2000 og
skipað í alþjóðlegt rannsóknarteymi með
um 300 vísindamönnum.
Norðurslóðir:
Kallað á
rannsóknir
NÁTTÚRUFAR Norðurheimskautsráðið
og Alþjóðleg vísindanefnd um Norð-
urheimskautið (International Arctic
Science Committee, eða IASC) köll-
uðu eftir úttektinni á áhrifum og
umfangi loftslagsbreytinga á norð-
urslóðum fyrir fjórum árum síðan.
Norðurheimskautsráðið er vett-
vangur stjórnvaldssamskipta þjóð-
anna átta við Norðuheimskautið, en
það eru Kanada, Danmörk/Græn-
land/Færeyjar, Finnland, Ísland,
Noregur, Rússland, Svíþjóð og
Bandaríki Norður-Ameríku. Þá eiga
þátt í Norðurheimskautsráðinu sex
samtök innfæddra hópa sem búa við
Norðurheimskautið. Alþjóðlega vís-
indanefndin um Norðurheimskautið
er hins vegar alþjóðleg vísinda-
stofnun sem vísindaakademíur
átján þjóðríkja skipa í. - óká
Ráðstefna um hlýnun á norðurslóðum:
Ráðherrarnir taka ákvörðun
um aðgerðir vegna hlýnunar
NÁTTÚRUFAR „Ákvörðun um næstu
skref verður tekin á ráðherra-
fundinum 24. nóvember næst-
komandi,“ segir Helgi Jensson,
forstöðumaður á framkvæmda-
og eftirlitssviði Umhverfisstofn-
unar, um hver áhrif niðurstaðna
alþjóðlega rannsóknarhópsins um
hlýnun á norðurslóðum verða.
Helgi er jafnframt formaður
AMAP-vinnuhópsins sem er undir
stjórn Norðurheimskautsráðsins
og er einn hópanna sem falið var
að vinna skýrsluna um hlýnun við
Norðurskautið.
Fundurinn sem Helgi vísar til
er fundur utanríkisráðherra ríkj-
anna átta sem mynda Norðurh-
eimsskautsráðið, en á honum
verða rædd viðbrögð við skýrslu
ACIA um áhrif hlýnunarinnar
sem fyrirséð er. „Við vitum ekki
hvaða ákvarðanir verða teknar á
þeim fundi, hvort rannsóknir
verða auknar eða hvort ákveðið
verður að draga úr losun gróður-
húsalofttegunda. Þessar ákvarð-
anir eru algjörlega á hendi
ráðherranna. Við leggjum bara
fram gögnin um hvað komi til með
að gerast verði ekkert að gert,“
bætti hann við. Í inngangi skýrslu
vísindamannanna kemur fram að
um sé að ræða hóflega framtíðar-
spá um aðstæður sem byggi á
fyrirliggjandi gögnum, en ekki
lýsingu á verstu aðstæðum sem
uppi gætu orðið. - óká
ÓLI KRISTJÁN ÁRMANNSSON,
BLAÐAMAÐUR
FRÉTTASKÝRING
LOFTSLAGSBREYTINGAR Á
NORÐURSLÓÐUM
M
YN
D
/A
C
IA
-
C
LI
FF
O
R
D
G
R
AB
H
O
R
N
2010-2030 2040-2060 2070-2090
Spá um ísröndina við Norðurheimskautið
,,Yfir Norður-
skautið ganga
nú einhverjar
hröðustu og
umsvifamestu
loftslagsbreyt-
ingar jarðar-
innar og gera
má ráð fyrir að
áhrifa þeirra
eigi eftir að
gæta í mjög
auknum mæli
á komandi
árum.
Hringurinn sýnir stöðu ísrandarinnar í september 2002.
Á FUNDI Í REYKJAVÍK
Helgi Jensson, forstöðumaður á framkvæmda- og eftirlitssviði Umhverfisstofnunar, stýrði
fundi þar sem skýrsla ACIA var kynnt við upphaf ráðstefnu í Reykjavík. Við borðið situr
Hjálmar Vilhjálmsson, sérfræðingur Hafrannsóknastofnunarinnar og einn meðhöfunda
skýrslunnar.