Tíminn - 23.02.1975, Qupperneq 21

Sunnudagur 23. febrúar 1975
TÍMINN
21
iflokkur Hvað gera þau í tómstundunum? Greinaflokkur Hvað gera þau í tómstundunum?
mig
um,
iann ræðir
baö er oft sagt, að þegar menn
fari að komast á efri ár, vilji þeir
helzt lesa endurminningar og
annað þvilikt, og liklega sannast
það á mér að einhverju leyti.
Annars er þetta lika eðlileg af-
leiðing af starfi minu. Við, sem að
oröabókinni vinnum, þurfum að
lesa sem mest af þvi, sem prentað
hefur verið á islenzku og það hef-
ur leitt mann út i að lesa sitt af
hverju sem annars hefði kannski
aldrei hvarflað að manni að lita i.
Nú, svo hef ég lika þurft að fást
við islenzka menningarsögu i
sambandi við ritstjórn á Kultur
historisk Leksikon, og það hefur
haft það i för með sér að ég hef
lesið sagnfræði meira en ég hefði
annars gert. Skólamenntun min i
klassiskum fræðum kom mér lika
til þess að lita á bókmenntasög-
una i svolitið öðru samhengi en ef
ég hefði aldrei lesið annað en is-
lenzk fræði. betta hefur haft i för
með sér að ég hef verið forvitnari
um eldri bókmenntir — miðalda-
bókmenntir og annað þvilikt —
utan hins islenzka bókmennta-
heims. bótt þær komi minni
fræðigrein ekki beint við, þá hafa
þær þýðingu fyrir mig., bæði
sem menntunaratriði og til þess
að skynja samhengið i þróun is-
lenzkra bókmennta með tilliti til
erlendra samtimabókmennta.
Þýddi margar
af bókum Halldórs
Laxness á dönsku
— Ef ég man rétt, þá hefur þú,
dr. Jakob, þýtt mikið af bókum og
meðal annars margar bækur
Laxness á dönsku. Hefur það
kannski verið tómstundavinna?
— Að nokkru leyti hefur það
verið. begar ég var i Kaup-
mannahöfn var ég beðinn að þýða
Halldór á dönsku. Ég hafði þá
ekki neina fasta stöðu, heldur
vann ég ýmsa lausavinnu hér og
þar. betta var þvi ekki eingöngu
tómstundastarf, heldur lika i-
hlaupavinna öðrum þræði. En það
æxlaðist nú samt svo til, að ég
hélt þessu áfram, eftir að ég var
kominn i fast starf, og sarr.anlagt
held ég að ég hafi þýtt eitthvað tiu
bækur eða svo eftir Halldór á
dönsku. Siðustu bókina þýddi ég
hér heima, eftir að ég var seztur
hér að, en eftir það hafði ég ekki
aöstæður til þess að sinna þvi
lengur, þvi að þá var ég kominn
með svo mikið af verkefnum að
það var bókstaflega aldrei neinn
timi til þess að hugsa um þýðing-
ar. Auk þess var lika miklu erfið-
ara að fást við slikt, eftir að ég
átti ekki lengur heima i Dan-
mörku.
— Var ekki erfitt verk að þýða
Laxness á dönsku?
— bað var ákaflega gaman.
Jú, vist var þaðerfitt, þvi að Hall-
dór er allt annað en auðþýddur á
brátt fyrir mikla vinnu gefst stundum tækifæri til þess að lita í bók, ein göngu sér til skemmtunar, og þær stundir eru ekki látnar ónotaðar.
Timamynd Róbert.
erlend mál, en auk þess háði það
mér að ég er ekki innfæddur
Dani. Að visu var ég búinn að eiga
heima i Danmörku i mörg ár og
það átti vist svo að heita, að ég
kynni dönsku nokkurn veginn
sæmilega eins og hún verður lærð
af bókum. En það er nú sama: út-
lendingur fær aldrei sömu tilfinn-
ingu fyrir máli og sá maður, sem
fæddur er og alinn upp með þeirri
þjóð sem málið talar. Hins vegar
bjargaði það mér mikið, að kona
min er dönsk og hennar lið var
mér alveg ómetanlegt á meðan á
þessu verki stóð. betta varð mér
lika ákaflega holl reynsla, þvi að
þarna tamdist ég við að skrifa
dönsku miklu meira en annars
hefði orðið og það hefur komið sér
að gagni siðan á ýmsan veg.
— Nú hefur þú mikið unnið að
félagsmálum, meðal annars hjá
Máli og menningu i Reykjavik.
baðhlýtur þó að hafa verið tóm-
stundastarf?
— t upphafi var það aðalstarf,
en siðan hefur það orðið tóm-
stundavinna, sem ég hef þvi mið-
ur ekki haft eins mikinn tima til
þess að sinna og ég hefði viljað.
Jú, ég gerði þarna ýmislegt og
skrifaði meðal annars nokkrar
greinar i Timaritið. bað var vit-
anlega tómstundavinna i þeim
skilningi að ég hafði aldrei tíma
til þess að sinna þvi nema i ein-
hverjum ihlaupum. betta hefur
lika minnkað með árunum, þvi að
einhvern veginn er það nú svo, að
verkefnunum hefur fjölgað, þótt
vinnuþrekiðhafi hins vegar frem-
ur dvínað. Ég hef lika alltaf verið
fremur lélegur félagsmaður. Mér
hefur orðið það á að sitja i ýmsum
félagsstjórnum og hef vist stund-
um verið langt kominn að drepa
sum félög þar sem ég sat i stjórn
sökum ódugnaðar. Sjálfsagt er
þetta ekki mér til neins hróss, en
þó finnst mér það ekki með öllu
illt. Mér hefur nefnilega oft sýnzt,
aö alls konar félagsmálastúss éti
tima manna i alltof rikum mæli
og aö sumir hefðu vel getað varið
tómstundum sinum til þarflegri
hluta.
„Það tvennt, sem
ég mun seinast
hætta við....”
— bú segir, að starfsþrekið
hafi dvinað. Varstu kannski einn
þeirra manna, sem geta unnið svo
að segja allan sólarhringinn, að
minnsta kosti á meðan þeir eru á
léttasta skeiði?
— Ekki segi ég það nú. Ég hef
frá barnæsku verið morgunsvæf-
ur, en hins vegar hef ég getað set-
ið frameftir á kvöldin, og á yngri
árum var það venja min að vinna
alltaf fram um miðnætti og
gjarna fram til klukkan eitt eða
tvö á næturna. Ég held, að ég hafi
aldrei skrifað neitt sem gagn er i
fyrir hádegi, þótt ég hins vegar
gæti þá unnið alla venjulega
vinnu, eftir að ég var kominn að
minu verki, ef það var ekki alltof
snemma.
Ég hef af þvi nokkra reynslu, ao
ég dugi ekki til morgunverka.
begar ég var i Danmörku kenndi
ég nokkur ár i menntaskóla i
Kaupmannahöfn. Kennslan byrj-
aði yfirleitt alltaf klukkan átta að
morgni hjá mér, sem aftur þýddi
það, að ég mátti helzt aldrei
vakna seinna en klukkan sjö.
betta fór 'satt að segja illa með
mig. Ég tók nærri mér að þurfa
að vakna svona snemma, og ég
gat bókstaflega aldrei vanizt þvi.
betta, ásamt öðru, varð til þess,
að ég gat aldrei hugsað mér að
veröa fastur kennari, til dæmis
við menntaskóla, enda æxlaðist
það nú svo til, að ég þurfti ekki á
þvi að halda. Og eftir að ég kom
heim, hef ég yfirleitt alltaf neitað
öllum tilmælum um slikt.
— Vinnur þú enn svona, mest á
kvöldin og fyrri hluta nætur?
— Nei. Mitt fastaverk, hér við
orðabókina, vinn ég að sjálfsögðu
á venjulegum skrifstofutima, og
heima hjá mér hefur dregið mikið
úr kvöldvinnunni. Eftir þvi sem
árin hafa færzt yfir mig, hef ég
orðið þess áþreifanlega var, að ég
kemst ekki upp með mitt gamla
vinnulag. Ég hafði alltaf heyrt,
þegar ég var ungur, að eftir þvi
sem menn eltust, þyrftu þeir
minna að sofa. Hvað mig snertir
hefur þetta reynzt alrangt. Mér
finnst ég alltaf þurfa meira og
meira að sofa, eftir þvi sem ég
verð eldri, og það þýðir að ég vinn
skemur fram eftir á kvöldin núna
heldur en fyrr á árum og við það
fækkar auðvitað tómstundum
minum.
— Vitanlega. En einhverjar
tómstundir munt þú nú samt eiga
enn, eins og aðrir menn. Og hvað
þykir þér þá bezt að gera núna,
hin siðari ár, þegar þú átt fri?
— betta hefur litið breytzt með
árunum, utan að ferðalög og úti-
vist hafa minnkað og dregizt
saman. bað sem mér er mest
virði i tómstundum, er bóklestur
og tónlist, og það er það tvennt,
sem ég held að ég muni seinast
hætta við.
Tóku pianó á leigu
og léku á það i
tómstundum sinum
— Hvaða tegund tónlistar er
það, sem þú hefur mestar mætur
á?
— Ég ólst upp á heimili, þar
sem mikil sönglist var um hönd
höfð. Faðir minn var organisti i
Víðimýrarkirkju og söngmaður
ágætur. Hann tók þátt i þvi að
stofna fyrsta kórinn i Skagafirði,
sem nokkuð kvað að, svokallaðan
Bændakór, sem var vel þekktur i
Skagafirði og viðar um Norður-
land á árunum i kringum 1920. ,
bað var þvi alltaf mikið um
söng heima hjá mér i æsku minni,
þar komu oft góðir söngmenn og
þá var alltaf spilað og sungið.
betta leiddi til þess, að ég lærði
með nokkrum hætti að spila á or-
gel, þótt auðvitað væri sá lær-
dómur heldur i molum, og eftir að
ég var kominn út á mina náms-
braut, hafði ég hvorki tima né
peninga til þess að sinna tónlist-
inni til frekari lærdóms.
bessi uppeldisáhrif urðu þó til
þess, að ég kunni skil á einfaldri
tónlist, og strax og ég kom til
Kaupmannahafnar opnuðust mér
tækifæri til þess að hlusta á svo-
kallaöa æðri tónlist, og það er
hún, sem ég hef jafnan reynt að
hlusta á, og svo er enn. Ég hef
reynt að fara á tónleika, eftir þvi
sem aðstæður hafa leyft, en þvi
miður hef ég orðið að hætta alveg
við að ilka tónlist sjálfur sökum
timaskorts.
— Attu samt ekki alltaf hljóð-
færi?
— Hljóðfæri er til á minu heim-
ili, en það gerist æ sjaldnar að ég
snerti það. Og sannleikurinn er
lika sá, að ég væri heldur ekki fær
um það vegna æfingarleysis. En
þessi árátta hefur fylgt mér alla
ævi og ég veit, að þáð muni ekki
verða öðruvisi, þótt ég gerist enn-
þá eldri en ég er nú.
— Hefðir þú ekki gjarna viljað
læra hljóðfæraleik að verulegu
marki, þegar þú varst ungur?
— Ég sé eftir þvi að ég skyldi
ekki hafa haft aðstöðu til þess i
æsku að komast eitthvað lengra á
þeirri braut að iðka tónlist sjálf-
ur. bvi olli féleysi, fyrst og
fremst. bannig var það til dæmis
á stúdentsárum minum að þá
bjuggum við saman tveir félagar,
og áttum það sameiginlegt að
hafa áhuga á tónlist. Aldrei kom-
umst við þó lengra en að leigja
okkur pianó, sem við glömruðum
á, eftir okkar fátæklegu getu.
En þó að við yrðum aldrei nein-
ir meistarar i pianóleik, þá dugði
þetta þó til þess að við kynntumst
talsvert miklu af tónlist á nótum
og gátum stautað okkur fram úr
tónverkum. bá var hvorki komið
útvarp né grammófónar i þeim
skilningi, sem nú er, svo að þá var
það miklu nauðsynlegra að geta
sjálfur stautað sig vandræðalaust
fram úr tónverkum á blaði, þótt
maöur gæti ekki spilað þau svo að
nokkurt lag væri á. 1 þessu var þó
fólgin aukin ánægja og lærdómur.
Nú hefur þetta gerbreytzt með
tilkomu útvarps og grammófóns,
en ég er ekki viss um að það sé
eingöngu til góðs, þvi að þetta, að
iðka tónlist sjálfur, er i sjálfu sér
Framhald á bls. 39.
flokkur Hvað gera þau í tómstundunum? Greinaflokkur Hvað gera þau í tómstundunum?