Tíminn - 01.06.1975, Blaðsíða 30

Tíminn - 01.06.1975, Blaðsíða 30
30 TÍMINN Sunnudagur 1. júni 1975 ÉG segi eins og skáldið sagði: „Liðið er hátt á aðra öld.....", þar eð ekki hefur neinn dómur birzt um hið nýja verk Zeppelin- báknsins, þratt fyrir það, að liðnireru riímlega tveir mánuð- ir, síðan platan kom út. Ef eitt- hvert land ætti að vera land Zeppelinismans, þá er það ís- land. En á þeim 5-6 árum, sem hljómsveitin hefur verið á toppnum, hefur undirritaður ekki lesið stafkrók um hana á siðum islenzkra blaða. Hyggst hann þvi bæta lír skortinum og ræða almennt um fyrirbærið og Physical Graffiti. Til þess að skilja plötuna, verða menn að þekkja til fyrri platna Zep. Einnig skulum vér gera oss grein fyrir tóniist hljómsvcitarinnar, breytingum i flutningi hennar og yfirleitt hvar Zep. stendur meðal ann- arra hljómsveita. List hennar skiptist i tvo snara þætti i tón- listarlifi tuttugustu aldar: blues og rokk. BLUES. Það eru tiltölulega fáir, sem vita hvað blues er. Margir setja orðið i samband við hávær og löng gitarsóló.....En blues þekk- ist fyrst og fremst af textanum, sem fjallar yfirleitt um dapur- legt ástand andlegs, likamlegs eða félagslegs eðlis. Þessi út- breidda stefna á rætur sinar að rekja til sönglistar blökku- manna Ameriku, og átti sér sennilega blómaskeið á dögum þrælaverzlunar Bandarikja- mann'a. Blues er blanda af jazzi, sálmum og e.t.v. sönglist Af- rikuþjóða. Þessa blöndu tóku meðlimir Zeppelin upp á arma sina og gerðu sitt til þess að betrumbæta hana. Einkenni Zep-bluesara eru glögg: þeireru þungir textarnir, mála svarta mynd af einhverju ástandi. Plant syngur af innlif- un og með örvæntingarrómi, séu lögin þess eðlis. Trommu- slagið er þungt og oft óreglulegt, bassinn er hávær og reikull, og leikur stundum sinn þátt aleinn, þ.e. fráhverft rythma og trommum. Þessir bluesarar hafa breytzt með timanum. Ef við berum saman Dazed and Confused og No Quarter, sjáum við nokkurn mun. Gitarinn leik- ur minna hlutverk nú en áour. Aður voru lögin sundurliðuð af einleikum, t.d. á munnhörpu, orgel eða gftar. Nú er Htið um slikt. 1 No Quarter er reyndar mellotron-einleikur, en hann er það fastur i myndinni, að litt ber á honum. Leikurinn er ekki eins þungur og hann var forðum, en lagið hefur jafnmikil, ef ekki meiri áhrif eftir sem áður. Allt yfirbragð hefur og tekið stakka- skiptum. Mörg blues-laganna eru origi- nal-stykki, sem félagarnir út- setja á ný eftir eigin höfði. Dæmi eru til þess að þeir hafi sótt lög allt aftur til 1920-30 eða enn lengra aftur. Nefna má When the Leave Breaks og Gall- ows Pole. 1 amerískri bók stendur skrif- að: „Blues er raunveruleikinn. Samkvæmt stjórnarskránni á sérhver íslendingur rétt á abtá ao njóta menningar og lista: Þeir hafg sennilega átt við Zeppelin... Ef þú kannt ekki við hann eins og hann er, þá skaltu ekki fást um hann. „Þetta er satt að vissu marki, ég ráðlegg öllum að hlusta á blues. Til þess þarf þolinmæði og fordómalausa hugsun. En þú uppskerð riku- lega fyrir þá þolinmæði, sem þú sáir. (tþessusambandi má geta þess virðingarleysis, sem gætir meðal þjóðarinnar fyrir mesta skáldi siðari tima, Bólu-Hjálm- ari. E.t.v. á það virðingarleysi rætur að rekja til þess að Bólu- Hjálmar orti aldrei þjóðrembu- kviðlinga á borð við þá Matta Joch, og Nasa Hall. Ljóðasmið- ar hans eru raunsæjar þjóðlifs- lýsingar þeirra tima og I ætt við blues-ljóð þrælatimabilsins I Ameriku. Niðurlæging og þján- ing manna er eftir allt sama eins, hvar sem er á jörðinni. Dæmi Hjálmars og Zeppelin eru llk: enginn skilur list þeirra. Ég vona að ég móðgi engan þótt ég beri þessa óliku listamenn sam- an.). A tslandi eru margir haldnir fordómum gagnvart fordómum vegna þess að þeir skilja ekki tónlist Zeppelin. Þessi treggáfa hefur orðið alþýðuskáldinu Macmillan yrkisefni: Sit eg hér að sumbli og sullaivfn. Astæðan er ekkert grin: enginn skilur Zeppelin. ROKK. Rokkið, sem Zep. flytur oss á silkipúðum hljóðfæra sinna, er algerlega frumlegt. Þegar fél- agarnir komu fram með þessa stefnu árið 1968, voru Bitlarnir og Steinarnir staðnaðir. Þelta varð til þess að blása nýju lifi I tónlistarlífið og I dag starfa hundruð hljómsveita á þeim grundvelli sem Zeppelin lagði fyrir sjö árum. En margar þess- ara hljómsveita eru virtar sem brautry ðjendur á hinu eða þessu sviði innan þunga rokksins, meðan Zep eru hataðir fyrir að stela tónlist þeirra. Fólk athug- ar ekki að Led Zeppelin eru höf- undar þunga rokksins. Einhver ómerkilegur rass i Reykjavik gerðist eitt sinn svo djarfur að bera saman Zeppelin og Bad Company, með það I huga að Company væru erfingjar Zeppe- lin-stórveldisins. Ég bendi i þvi sambandi á tvö lög, sem gætu skýrt málið: Whole Lotta Love og I Can't Get Enough. Hvaða heilbrigðum manni dytti i hug að bera þau saman? Rokk-tónlist Zeppelin markaði stefnuþunga rokksins þegar á fyrstu plöt- unni. Nokkuð er þó um að blues og rokki sé blandað I eitt þar. Nú i seinni tið eru þessar tvær stefnur vel aðgreindar með ein- kennum þeirra. Á annarrí plöt- unni sigldu þeir upp og settust ofan á rokk-tind þann, sem áður höfðu á troðið Rolling Stones, Chuck Berry og Bill Haley. A næstu plötum héldu þeir áfram að hlaða undir sig á tindinum. Undirritaður treystist Htt til þess að ákveða, hver sé hæsti punkturinn, en sennilega er það Led Zeppelin 4..... A ferli hljómsveitarinnar hef- ur rokkið einnig tekið breyting- um. Gitarinn hefur haldizt að mestu, en þó eru 'sóldin mest neðanjarðar. Það ber ekki eins á þeim og gerði fyrr. Einnig hefur hljómur gitarsins breytzt og verið að breytast alla tið. — Trommuslagið er alveg jafn- þungt og fyrr, en alltaf jafn- breytilegt og frumlegt t.d. I f^ t^Tm R Foúr Sticks eða The Crunge. Slfkt gerist hvergi nema hjá Zep. — Rödd Plants hefur breytzt og söngurinn. Fyrrum lagði hann mikið upp úr þvi að ná háum tónum og helzt syngja hærra en hljómsveitin gat spilað (sem hann og gerði). 1 seinni tið hefur þetta minnkað og á nýj- ustu plötunni gerir hann mikið af þvi að koma inn I lögin þar sem gltarhljómur hættir eða er ekki til staðan Svo er um Cust- ard Pie. Um rokkið má segja eins og um bluesinn að það hef- ur tekið stakkaskiptum á ferlin- um. Munurinn á blues og rokki hljómsveitarinnar er skarpur. Blues-lögin einkennast fyrst og fremst af textanum, en einnig eru þau þyngri heldur en rokkið og oft hrárri. Einnig eru þau lengri, vegna þess að blues er texti plús tilfinning (feeling). A Physical Graffiti eru tvö beztu lögin bluesarar: Kashmir og In My Time of Dying. Þau eru torskilin mjög og langt frá þvl að vera kúlutyggjórokk, sem flýtur inn, I Tiu á toppnum. Það er ekki nóg að hlusta tvisvar á þau, ár ætti að nægja, séhver dagur nýttur til hins ýtr- asta. — A plötunni eru mörg góð rokk-lög t.d. Custard Pie, The Rover og Trampled Under Foot. Það yrði of langt mál að nefna sérhvert lag i þessu tveggja platna albúmi og kveða upp dóm um það. Athyglisverðustu lögin að mati neðanskráðs eru áöur nefnd lög, sem öll eru á fyrri plötunni. Siðari platan er sizt verri, þar eru lögin all- sundurleitog minnir á úrvalið á þriðju plötu hljómsveitarinnar. Þetta albúm Led Zeppelin er sem sagt gott. Hins vegar skal ekki dulið, að það er fyrir neðan þannstandard, sem hljómsveit- in setti fyrr á ferlinum með Ut- gáfu þriðja og fjórða albúmsins, en það eru sigrar, sem fáum mun nokkurn tlma heppnast að klekkja á. Ég ætla að minnast á eitt lag enn: Bron-Yr-Aur, sem höfðaði sérstaklega til tilfinn- inga minna þá er ég nam það I fyrsta skipti. Hvers vegna, .....væri drambssemi að upp- vfsa. Það er erfitt að færa rök fyrir þvihvers vegna Led Zeppelin er beztahljómsveit veraldar.....Ég get nefnt nokkur atriði, sem hafa sannfært mig I mörg ár: 1) Tvær stefnur, sem báðar fylla hæstu gæðakröfur, óma frá hörpustrengjum Zep. Allar aðr- arhljómsveitirhafa eina. 2) 011 lög eru frumleg og eiga sér enga fyrirmynd. 3) Faðir og leiðtogi hljómsveitarinnar, Jimmy Page, er bezti gitarieikari ver- aldar. Hann hefur samið sér- stæðustulög, sem við lýði hafa verið frá upphafi Homo Erec- tus. (Afgangur rökfærslu minn- ar er háður smekk mlnum og er niðurstaðan þvi e.t.v. einnig háð honum) 4) f hljómsveitinni er raddfegursti og sérstæðasti söngvari veraldar, Robert Plant. Hann hefur sungið feg- urstuljóð popp-timans,auk þess að yrkja þau sjálfur. 5) Trommusláttarmaður Zep., John Bonham, er sá kröftugasti, en um leið sá vandvirkasti, sem litið hefur dagsins ljós. Hann er fullkominn!! 6) Bassaleikarann veit eg liprastan i sólkerfinu: John Paui Jones. Auk þess er hann gæddur þeirri nátturu að spila undurvel á hljómborðs- hljóðfæri. Niðurstaða min virðist vera óvinsæl, hvar sem ég birti hana: Led Zeppelin er bezta hljóm- sveit veraldar. Hún var kosin bezta hljómsveitin I kosningum NME 1975, sem þykja mjög áreiðanlegar. Auk þess var hún kosin bezta hljómsveit heims 1970 (og e.t.v. oftar). Það sýnir að Zeppelin tilheyrir Beatles, Rolling Stones o.fl. Með orðum mlnum hef ég sennilega vakið upp grimmd, skelfingu, blóðsúthellingar og hatur. Mig langar einungis til þess að leiðbeina ykkur skræl- ingjunum inn i ljósið eða eins og Robert Plant segir: „Every- body Needs the Light." Sam- kvæmt stjórnarskránni á sér- hver íslendingur rétt á að fá að njóta menningar og lista. Þeir hafa sennilega átt við Zeppe- lin..... Ég vil I lokin Itreka að Physi- cal Graffiti virðist i fyrstu, ósköp venjuleg plata. En er eyru hlustandand taka að venj- ast henni, sér hann meira og meira af gullstyttunni... Zeppelinskur alþýðumaður

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.