Tíminn - 21.03.1976, Blaðsíða 28

Tíminn - 21.03.1976, Blaðsíða 28
28 TÍMINN Sunnudagur 21. marz 1976 „Hinn ferski tonn — AAinningarsýning r um Asgrím Jónsson Fyrsta veckefni Kjarvals- staða eftir formbyltinguna i húsrekstrinum er yfirlitssýning á verkum Asgrims Jdnssonar. Þessi sýning hafði reyndar ver- ið ákveðin i gamla stíinum, þeg- ar aldarafmæli listamannsins var ekki langt undan. Asgrimur Jónsson fæddist ár- ið 1876 i Rutsstaðahjáleigu i Gaulverjabæjarhreppi, og voru foreldrar hans þau Jón Guðna- sonbdndiþar og kona hans Guð- laug Gisladóttir. ólst Asgrimur upp i foreldrahúsum fram yfir fermingaraldur, en dvaldist sið- an i „Húsinu" á Eyrarbakka sem matvinnungur. Siðan hélt hann á skútur, en það var i þá daga eitt bezta urræði þeirra, er ekki áttu jarðir til að hokra á. Að þvi búnu lá leiðin vestur á Bildudal, þar sem þá var miki) drift, verzlun, fiskveiðar og fiskverkun, en þá stóð fyrirtæki Péturs Thorsteinssonar með hvað mestum blóma. Asgrimur varð handgenginn kaupmanns- fjölskyldunni á Bildudal, og er það dálitið merkilegt, að hann skyldi kynnast tveimur mestu menningarheimilum kaup- manna seinustu aldar svo náið, þvi þar voru listir I hávegum hafðar. ÁL-GRÓÐURHÚS fyrir heimagarða 8 x 10 fet. Áætlað verð kr. 72.000 8 X 12 fet. Áœtlað verð kr. 79.000 autoheat FOR ACCURATE GREENHOUSE HEATING Sjálfvirkir hitablásarar 2500wöttkr. 13.790 3000wöttkr. 15.125 Ál-sólreitir / blómakassar, Stærðir 122 X 70 cm. kr. 7.700 Hillur 122cm. kr. 1.750 Borð 244 cm. kr. 12.500 f fyrra seldust EDEN húsin upp, enda verðið hvergi lægra. Nú erum við að fá nýjar sendingar til afgreiðslu af lager í þessum mánuði. Vegna góðrar samvinnu við framleiðendur getum við boðið óbreytt verð frá s.l. ári. Við ráðleggjum kaupendum að hafa samband við okkur strax og tryggja sér hús, en s.l. sumar seldust húsin jafnóðum og urðu allmargir að bíða næstu sendinga. KLIF H F Vesturgötu 2, Reykjavfk Slmi 23300 til kl. 7 e.h. Fyrsta mynáin Ásgrimur Jónsson mun hafa málað sina fyrstu mynd mjög ungur austur i Gaulverjabæ, og liklega veit enginn nú, hvers vegna hann gerði það, en mynd- ina gerði hann með taublánku og krit. Síðan er hann ávallt með slikt myndföndur og á ár- uniim vestúr á Bildudal hefur hann liti og málar og Asthildur kona Péturs Thorsteinsson, keypti af honum fyrsta mál- verkið, sem hann selur, og taldi Asgrimur það sjálfur stórkost- legan viðburð og taldi sig ekki hafa gert minnisstæðari kaup. Þarna fyrir vestan vann hann að hUsamálun og skipamáln- ingu. Enn fremur var hann fenginn til þess að mála leik- tjöld, en verzlunin kostaði leik- sýningar auk annars, er hún gjörði til menningarþarfa. I októ ber árið 1897 hélt hann sið- an til Kaupmannahafnar til þess að reyna að komast i listnám. Ékki var farareyririnn mikill, 200 krónur, er hann hafði sparað saman, og ekki gat hann átt.von á fjárstuðningi heimanað þvi að hann var af fátæku, barnmörgu heimili. Fyrstu tvö árin ytra vann hann fyrir sér með hUsgagna- málun, en stundaði jafnframt nám i teikningu, og eftir tvö ár fékk hann inngöngu i konung- lega listaskólann. Ekki var það ætlunin að rekja hér ævisögu Asgrims Jónsson- ar.enda hefur sá er þetta ritar ekkertundir höndum til þess, en þessi upprifjun er samt nauð- synleg til þess að gera ofurlitla grein fyrir þeim málara, er um sumt má teljast faðir islenzkrar málaralistar eins og hún er nú. Það er nokkuð annað að byrja málaraferil þar sem myndlistir standa með blóma og listheim- urinn er svo að segja allur við höndina fyrir hvern sem hafa vill, en það var meðal annars verk Ásgrims Jónssonar að færa okkur þennan heim, a.m.k. hluta hans, og fá svo þjóðina til þess að opna fyrir honum aug- un. Þjóðin lærði að meta nýjan snilling Ekki verður annað sagt en að þjóðin hafi tekið honum tveim höndum, þegar hann kom fyrst heim með myndir, og til marks um það er m.a. það, að Alþingi veitti honum 600 króna styrk án mótatkvæða árið 1903, sem telj- ast verður dálagleg upphæð, þegar þess er gætt, að jafn ráð- deildarsamur maður og A's- grimur var, átti aðeins rúmar tvö hundruö krónur eftir „sjö ára strit", þegar hann hélt til Kaupmannahafnar. Árið 1907 veitti svo Alþingi honum 3000 krdna styrk til Suður-Evrópu- farar, og Asgrimur hélt suður alla Evrópu og allt suður til Italiu. Þetta var mikil gæfa. Um þessar mundir var doði yfir danska listaskólanum. Þar var ekkert að gerast, en i Þýzka- landi, i suðri, voru ný teikn á listhimni, expressionisminn, sem siðar hafði ómæld áhrif á myndlist Asgrims Jónssonar. Asgrimur er einkum þekktur fyrir landslagsmyndir sinar og myndir úr þjóðsbgum. Hann byrjaði snemma á siðarnefnda myndefninu. Þannig er sú fræga mynd „Nátttröllið á gluggan- um" gerð þegar árið 1905, og mjög snemma fór hann einnig að fást við myndefni úr fornsög- um okkar. Elztu myndirnar á sýningunni á Kjarvalsstöðum eru frá árinu 1890, þegar As- grimur var aðeins 14 ára gam- all, en alls eru 270 verk á sýn- ingunni, vatnslitamyndir, túss- myndir, kol og blýantsteikning- ar, ogsvoauðvitaðoliumálverk. Verkunum er raðað eftir mynd- efni, en ekki eftir aldri, eða af handahófi. Úr dimmu í birtuna Ef þessar myndir, lifsverkið i heild, er skoðað, þá eru elztu myndirnar þungbúnar á svip- inn, eins og málarinn reyndar oft sjálfur á gömlum ljósmynd- um. Draumlynd alvara og still- ing. Ég minnist málarans þegar ég var unglingur, og fannst hann þó ekki par skuggalegur á - að lita, heldur virðist svipur hans einhvernveginn sterkur á bak við þessar gömlu myndir. Svo fer smám saman að birta, ósköp hægt þó. Menn eins og As- gri'mur Jónsson hlupu ekki eftir tizku, heldur unnu að mark- vissri þróun. Um þetta segir Björn Th. Björnsson i. ritgerð, en þar fjallar hann um heim- sókn Ásgrims til Berlinar: ,,i söfnum Berlínar var mikið að sjá af hinni nýju list, en það voru enn sem fyrr impression- istarnir sem athygli Asgrims beindist helzt að".Enn fremur: „Svo sem brautryðjandahlut- verki Asgrims var háttað hefði slik snögg breyting verið sögu- lega óhugsanleg" Eftir 1940 fer siðan allt i bál, og sumar myndir hans eru i rauninni ekki annað en kröftug- ar kompositionir i kröftugum litum og grófum pensildráttum. Á þessu timabili virðist hann hafa djUptækust áhrif á islenzka myndlist, á aðra málara.Þóeri sjálfu sér ekki auðvelt að skil- greina megiaþungann i verkum hans, né heldur var hann rig- bundinn við einfalda aðferð.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.