Réttur


Réttur - 01.01.1954, Blaðsíða 60

Réttur - 01.01.1954, Blaðsíða 60
60 RÉTTUB lagiS, og í öðrum löndum Suðaustur- og Austur-Evrópu, allt frá Eystrasalti til Svartahafs var lénsskipulagið í fullu gengi þar til nú fyrir fáum árum í lok síðustu styrjaldar, að þjóðirnar fengu hrundið því og tekið völdin í eigin hendur. Hér er ekki tími til að lýsa frekar þessum átökum milli borgaralegs þingræðis og lénsskipulagsins. En þessar byltingar færðu okkur íslendingum ráðgjafaþing 1845, verzlunarfrelsi 1855 og nýja stjórnarskrá með afnámi einveldisins 1874. Auðvitað náðust þessir árangrar því aðeins, að þjóðarleiðtogar íslendinga skildu hvað hér var að gerast og notuðu það til að skapa þjóðarvakningu, og skilning á rétti hennar til að losna af nýlendustiginu. Þannig fór það saman hvað snerti hina upprennandi borgara- stétt að hún náði í sínar hendur völdum í stórveldum tveggja heimsálfa og græddi ógrynni fjár á þeirri atvinnubyltingu, sem nýjar uppgötvanir í vísindum og tækni höfðu skapað. Þessu sívaxandi fjármagni hefir auðvitað þurft að koma fyrir í nýjum fyrirtækjum, leggja undir það ný svið , auka sífellt útþensluna. í fyrstu var svo látið heita, að byggt væri á hinni frjálsu samkeppni, þar sem dugnaður og framtak einstaklingsins fengi bezt notið sín. En hver maður, sem einhverja innsýn hefir inn í þessa hluti veit, að þar er allt frelsi löngu úr sögunni. í staðinn eru komnir einokunarhringir og auðsamsteypur nútímans, er náð hafa tangarhaldi á aðalauðlindum og framleiðslumöguleikum heilla þjóðlanda, ekki eingöngu þeirra, sem hreinar nýlendur telj- ast, heldur einnig fjölmargra, sem að nafninu til heita sjálfstæð ríki. Þannig vil ég t. d. nefna ríkið Guatamala í Mið-Ameríku, sem hefir borið nafnið sjálfstætt ríki. í öruggum opinberum heimild- um eins og t. d. skýrslum frá Hagfræðiráði Sameinuðu þjóðanna um efnahagsþróunina í landi þessu eru þessar upplýsingar gefnar. Árið 1950 hafði hlutafjáreign Bandaríkjanna í atvinnulífi Guate- mala numið 250 millj. dollara, og hafði ferfaldast á strðsárunum. Þetta samsvarar 4000 milljónum kr. Þetta fé er mest allt í eign þriggja auðhringa bandarískra, þar sem ávaxtahringurinn United Fruit Co. er sterkastur. En gegnum þetta fjármagn ráða þeir yfir framleiðslu allra banana, kaffis og reyrsykurs, sem eru aðalútflutn- ingsvörur landbúnaðarins, yfir mestum hluta siglinga og útgerðar. Þetta er í eigu ávaxtahringsins. Annar bandarískur hringu’r ræður járnbrautunum og þriðji framleiðir og selur mestalla raforku. Afleiðing svona ástands er vitanlega sú, að mestur hluti verk- færra manna eru illa launaðir verkamenn og vinnuþrælar ýmist á plantekrum ávaxtahringsins eða við önnur fyrirtæki. Enda hafa
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104

x

Réttur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Réttur
https://timarit.is/publication/319

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.