Morgunblaðið - 29.03.2007, Blaðsíða 28

28 FIMMTUDAGUR 29. MARS 2007 MORGUNBLAÐIÐ
UNDANFARNAR vikur hafa umhverfismál verið
næstum allsráðandi hvað varðar stjórnmálaumræðuna
og hafa augu manna m.a. beinst að fyrirhuguðum ál-
verum í Helguvík og Straumsvík. Í
umræðunni hafa einkum togast á tvö
sjónarmið. Annarsvegar er það nálægð
álversins í Straumsvík sem valdið hef-
ur Hafnfirðingum áhyggjum, og hins-
vegar eru það línulagnir um Reykja-
nes í tengslum við álverið í Helguvík,
sem andstæðingar þess álvers hafa
dregið fram sem sín helstu rök.
Stjórnmálaflokkarnir Samfylking og Vinstri græn-
ir, hafa undanfarið verið duglegir draga fram sér-
stöðu sína sem umhverfissinnaðir stjórnmálaflokkar,
og boðað okkur einræðislegar tillögur, að þegar þeir
nái völdum við næstu kosningar verði þeirra fyrsta
verk að setja hér virkjanastopp og stöðva öll þau
stóriðjuáform sem nú eru í gangi. Með þessu telja
þeir sig vera að taka ábyrgð gagnvart þeim umhverf-
isvandamálum er við heiminum blasa. Þetta aðgerð-
arleysi boða þeir um leið og vísindamenn heimsins og
nú síðast nýráðinn frkvstj. Sameinuðu þjóðanna
hvetja þjóðir heims til að taka saman höndum gagn-
vart síhækkandi hitastigi jarðar. Bent hefur verið á
að árangursríkasta leiðin gegn vandamálinu sé meðal
annars að nýta eins mikið náttúruvæna orku og
mögulegt er. Axli menn ekki ábyrgð og taki á vanda-
málinu eins og það er, má allt eins gera ráð fyrir að
okkar helsta orkulind, þ.e. jöklarnir verði horfnir eft-
ir hundrað ár. Því miður er það ekki lausn í þessu
máli að færa framleiðsluna fjær okkur til landa eins
og Kína og Indlands, vegna þess að mengun er þar
nú þegar stórt vandamál, og að koltvísýringurinn
sem sleppt yrði út þar eyðileggur jafnmikið andrúms-
loftið hér á landi á ferðalagi sínu um himinhvolfið.
Það er hlutverk okkar kynslóðar að bjarga því sem
bjargað verður í þessu máli og þá er betra að hafa
það hugrekki sem þarf og horfa á þær staðreyndir
sem fyrir liggja, í stað þess að láta undan skamm-
tímavinsældum í aðdraganda kosninga. Það er stað-
reynd, að það ekkert sem bendir til þess að eft-
irspurn eftir áli eigi eftir að minnka á næstu
áratugum, því mætti segja að hluti okkar framlags til
að bjarga okkar eigin jöklum sé að bræða hluta álsins
hér þótt súrt sé. Þetta segi ég vegna þess að hér höf-
um við náttúruvæna orku að minnsta kosti næstu
hundrað árin, og reglugerðir okkar varðandi mengun
eru strangar og þar er enginn afsláttur gefinn. Þann-
ig náum við að tryggja lágmarksútblástur hvað varð-
ar okkar hlut í framleiðslunni. Þannig tökum við
ábyrgð.
Þeir sem harðast hafa talað á móti álveri í Helgu-
vík hafa gert það út frá fyrirhuguðum línulögnum á
Reykjanesi og að Suðurnesin hafi ekkert við frekari
atvinnutækifæri að gera. Hér sé lítið atvinnuleysi.
Hingað til hefur það talist til kosta að hafa sem fjöl-
breyttust atvinnutækifæri, þannig ná byggðarlög að
vaxa og dafna.
Talsmaður Sólar á Suðurnesjum talar um í grein
sinni í Morgunblaðinu og Víkurfréttum nýverið að
með því að leggja frekari línur um Reykjanesskagann
sé upplögðu tækifæri kastað á glæ til þess að byggja
upp eldfjallaþjóðgarð og dregur inn í umræðuna einn
slíkan á Hawai þar sem komi um það bil 2,5 milljónir
ferðamanna árlega. Skyldi það hafa eitthvað með
veðurfar á Hawai að gera? Það er ljóst að flestir þeir
erlendu ferðamenn sem koma til landsins annað hvort
byrja eða enda ferð sína í Bláa lóninu, og finnst
meira að segja hluti af þeim sjarma vera nálægð
orkuversins í Svartsengi. Hvernig varð nú Bláa lónið
til? Það er einmitt Hitaveita Suðurnesja sem hefur
verið hvað mikilvirkust í að kynna jarðfræði Reykja-
nesskagans fyrir ferðamönnum með sýningarhúsum
sínu í Svartsengi og Reykjanesvirkjun.
Mynd sú er talsmaðurinn dregur upp í grein af fyr-
irhuguðum línulögnum er frekar dökk, og hún fer í
far Don Kíkóta og byrjar að slást við vindmyllur. Þær
skýringarmyndir sem hingað til hafa birst sýna ein-
göngu alla hugsanlega möguleika línulagna á einni
mynd, en langlíklegast má telja að þeir kostir sem
verði ofan á tengist núverandi línuleiðum og síðan
jarð- eða sæstrengjum!
Þjóðfélag það sem við byggjum í dag er flókið, og
taka þarf tillit til margra þátta s.s. verndunarsjón-
armiða, orkuöflunarsjónarmiða o.s.frv., og ekki verð-
ur það einfaldara í framtíðinni. Þess vegna er nauð-
synlegt fyrir okkur sem þjóð að ná samkomulagi um
framtíðarfyrirkomulag hvað þetta varðar. Jakob
Björnsson kom fram með athyglisverða en einfalda
tillögu um þessi mál í grein sem hann ritar í Morg-
unblaðinu þann 24. febrúar sl. Þar leggur hann til að
miðhálendinu verði skipt, þannig að þar verði ósnert
(wilderness) þ.e. svæði sem eru nánast friðuð, al-
menningur, aðgengileg svæði fyrir alla, og mann-
virkjasvæði þar sem leyft yrði að byggja mannvirki
og línur til orkuöflunar. Þetta módel hans gæti alveg
eins gengið á svæði eins og Reykjanesskaganum, þar
sem óneitanlega eru svæði sem ber að vernda, en
einnig þörf fyrir möguleika á orkuöflun. Með slíku
samkomulagi, þar sem tekið yrði tillit til hagsmuna
allra aðila, yrðu allar leikreglur mun skýrari fyrir að-
ila, og komast mætti hjá þrálátum deilum í hvert
skipti sem slík mál ber á góma.
Álver í Helguvík
Eftir Hannes Friðriksson:
Höfundur er innanhússarkitekt og áhugamaður um þjóðmál.
MIKIL og ómetanleg lífsgæði
eru fólgin í því að hafa heilnæmt
loft í umhverfi sínu. Hafnfirðingar
munu kjósa í lok mánaðarins um
það hvort þeir hafi
áhuga á því að fá
stærsta álver Evr-
ópu nálægt íbúð-
arbyggð bæjarins.
Ekki munu þessar
framkvæmdir ein-
ungis hafa áhrif á
hafnfirsk heimili heldur alla lands-
menn.
Ljóst er að mengun frá álverinu
mun aukast gríðarlega og er það
umhugsunarvert vegna nálægðar
við íbúðarbyggð í Vallarhverfi og
aðra byggð á höfuðborgarsvæðinu.
Mengun kemur meðal annars í
formi koltvíoxíðs og flúorkolefna
(PFC-efni) en heildarlosun á þess-
um gróðurhúsalofttegundum verð-
ur um 805.000 tonn miðað við
460.000 tonna ársframleiðslu af áli
á ári. Þess má geta að losun flú-
orkolefna sem eru sterkar gróð-
urhúsalofttegundir, munu jafngilda
um 92.000 tonnum af koltvíoxíði.
Til þess að átta sig á samhengi
þessara stærða er áhugavert að
benda á það að heildarútblástur
koltvíoxíðs frá álverinu mun jafn-
ast á við allan bílaflota lands-
manna.
Svifrykslosun mun aukast meira
en tvöfalt en nýlegar rannsóknir
hafa sýnt fram á alvarlegar heilsu-
farslegar afleiðingar svifryks.
Rannsókn var framkvæmd á 50.000
konum í Bandaríkjunum og nið-
urstöður sýndu að líkurnar á að
deyja úr hjartasjúkdómum jukust
um 76% og á heilablóðfalli um 83%
fyrir hver 10 mg á rúmmetra svif-
ryksmengunar. Niðurstöðurnar
benda til þess að svifryk sé hættu-
legasta tegund loftmengunar sem
til er.
Forsvarsmenn álversins í
Straumsvík hafa hótað Hafnfirð-
ingum því að fái þeir ekki að
stækka muni þeir draga úr starf-
seminni innan fárra ára og að
henni verði síðan sjálfhætt. Íbúar
Hafnafjarðar eru ekki einir um að
verða fyrir hótunum fyrirtækisins.
Alcan hefur einnig gefið út þá yf-
irlýsingu gagnvart yfirvöldum í Ki-
timat í Bresku Kólumbíu að ef yf-
irvöld gangi ekki að skilmálum
þeirra varðandi endursölu á um-
framorku muni þeir hætta við
stækkun álversins og loka því.
Forsvarsmenn Alcan gera út á þá
ímynd meðal Hafnfirðinga að þeir
séu kjölfestufyrirtæki í bæjarfélag-
inu. Eðli stórfyrirtækja er þannig
að þau eru alltaf að leita að góðri
arðsemi til að ávaxta peninga eig-
enda sinna. Alþekkt er hvernig
bandarískir bílaframleiðendur hafa
lagt niður verksmiðjur sínar í N-
Ameríku og flutt þær til landa þar
sem vinnuafl er ódýrara. Í þeim
aðgerðum hafa þúsundir manna
misst vinnuna en ekki hafa fyr-
irtækin haft miklar áhyggjur af
samfélagslegri ábyrgð sinni. Með
því að samþykkja stækkun í kosn-
ingum í lok mars er langt frá því
gulltryggt að Alcan verði hér um
aldur og ævi. Þeir munu fara þeg-
ar þeim hentar en ekki þegar það
er góður tími fyrir íbúa Hafna-
fjarðar. Er hægt að treysta fyr-
irtæki sem gefur sig út fyrir að
vera kjölfestufyrirtæki í bænum en
stendur svo í hótunum við íbúa
bæjarins í næsta orði?
Ef af stóriðjuframkvæmdum
verður munu vextir til íslenskra
heimila og fyrirtækja haldast háir.
Árið 2009 gætum við búið við allt
að 4% hærri stýrivexti en ella ef
ekki væri ýtt undir þessa miklu
þenslu sem fylgir framkvæmd-
unum samkvæmt spá Kaupþings.
Afborganir heimila af íbúðalánum
hækka og vextir af neyslulánum
haldast háir vegna mikillar verð-
bólgu og hávaxtastefnu. Vegna
stóriðjustefnunnar hafa verið gefin
út krónubréf fyrir mörg hundruð
milljarða sem spila með þann mikla
vaxtamun sem er á milli Íslands og
annarra ríkja. Erlendir spákaup-
menn hafa með þeim náð hreðja-
taki á íslenska hagkerfinu. Ljóst er
að ef þeir hafa ekki lengur áhuga á
að taka þátt í þeirri fjárfestingu
gætum við séð fram á mikla lækk-
un á íslensku krónunni. Ef stór-
iðjustefnan fær að halda áfram
hömlulaust er ljóst að áhrif spá-
kaupmanna á íslenskt hagkerfi
mun aukast enn frekar og með því
erum við að fresta þeim mikla
vanda sem við búum við í hag-
stjórn landsins, þ.e. skuldasöfnun
og miklum viðskiptahalla við út-
lönd. Erlendir greiningaraðilar eru
farnir að lýsa yfir áhyggjum sínum
yfir mikilli skuldasöfnun landsins
og ekki verður bót á því ef við för-
um að slá lán fyrir 160 milljarða
króna stækkun álversins í
Straumsvík. Allt er þetta nátengt
stóriðjustefnu núverandi rík-
isstjórnar sem hefur ekkert breyst
þrátt fyrir hástemmdar yfirlýs-
ingar ráðamanna ríkisstjórn-
arflokkanna.
Með því að samþykkja stækkun
álversins eru Hafnfirðingar að
auka enn frekar áhrif Alcan á bæj-
arfélagið. Íslenskur almenningur
mun halda áfram að borga hátt
gjald stóriðjustefnunnar. Mikil fórn
felst í því að setja bæinn í hendur
stóriðjurisa með tilheyrandi meng-
un sem getur valdið miklum heilsu-
farslegum vandamálum.
Hver er fórnarkostnaður
stærra álvers í Straumsvík?
Eftir Ólaf Örn Pálmarsson:
Höfundur er náttúrufræðikennari.
Esther Vagnsdóttir | 29. mars
Hver er vilji
Samfylkingarinnar?
NÚ ER stutt til alþing-
iskosninga, aðeins
rúmir tveir mánuðir.
Þegar horft er yfir ís-
lenska þjóðfélagið má
sjá að ýmsar jákvæðar
breytingar hafa átt sér stað á und-
anförnum árum. Skapast hefur al-
þjóðlegri blær á þjóðlífið vegna
þeirra mörgu útlendinga sem hafa
sest hér að. Mikið hefur verið byggt
af glæsilegu húsnæði, fólk gengur
almennt vel til fara og í verslunum
er mikið vöruúrval.
Þetta er ytri ásýndin. Lítum að-
eins á innviði samfélagsins.
Meira: esthervagnsdottir.blog.is
Netgreinar á blog.is er vettvangur fyrir aðsendar greinar. Morgunblaðið áskilur
sér rétt til þess að vista innsendar greinar á þessu svæði, undir nafni greina-
höfunda, hafi ekki tekist að birta greinarnar í blaðinu vegna plássleysis innan
tveggja vikna frá því þær voru sendar.
Umræðan á blog.is
Guðjón Jensson | 29. mars
Hvalveiðar og
hvalaskoðun
FYRIR margra hluta
sakir er fróðlegt að
skoða þessi tvö orð
sem kalla á andstæður.
Í Ritmálsskrá Orða-
bókar Háskólans eru
margir tugir ef ekki hundruð orða
sem tengjast hvölum, hvalveiðum og
nytjum af hvölum. Hins vegar finnst
orðið hvalaskoðun einhverra hluta
vegna ekki enn í þessu sama safni
hversu vel og vandlega sem er leitað.
Meira: mosi.blog.is
Jón Þór Ólafsson | 29. mars
Hvert er markmið
fíkniefnalög-
gjafarinnar?
HVERGI í íslenskum
lögum um ávana- og
fíkniefni er minnst á
markmið þeirra, og ef
markmiðið er ekki
skýrt er erfitt að ná ár-
angri. Lögin virðist eiga að stöðva
dreifingu og neyslu efnanna með
tollgæslu og refsingum, sem svo
minnkar framboð og hækkar verð
efnanna og dregur þannig úr eft-
irspurn þeirra. Aðgerðirnar virðast
miða að því að fækka fjölda neyt-
enda og um leið fjölda þeirra sem
þjást.
Meira: jonthorolafsson.blog.is
Högni Sigurjónsson | 29. mars
Aðeins um umferðina
UNDANFARIÐ hefur
mikið verið ritað og
rætt um ökuleyf-
isaldur, slys og ofsa-
akstur og er víst ærin
ástæða til. Ég tel
ráðamenn vera að eyða dýrmætum
tíma og orku í að vaða reyk. Það, að
ætla að hækka aldursmörk ökuleyf-
is um eitt ár vegna þess að þá er
fólk orðið þroskaðra, er bara bull. Á
svo að fara næst í nítján ára
o.s.frv.?
Meira: hogni.blog.is
Arnaldur Bárðarson | 29. mars
Maðkaflugan er
kanarífugl öreigans
Í VEIÐI- og bænda-
samfélagi fyrri alda
lifði maðurinn í ótta við
náttúruöflin, skuggi
hungurs lagðist yfir
heimilin þar sem börn-
in sultu, gamalmenni dóu úr vesöld
og engar bjargir voru, mannúðin
ekki önnur þá en hönd dauðans sem
færði manneskjunni frið frá vesald-
artáradal heimsins. Færði lausn frá
kúgun harðra húsbænda sem okruðu
á landskuld og leigðu jafnvel potta
og pönnur hjúum sínum til að blóð-
mjólka og rýja inn að skinni hvort
tveggja í senn.
Meira: arnaldur.blog.is
Magnús Jónsson | 29. mars
Hvalveiðafárið mikla
SVOKÖLLUÐUM
„fréttum“ af yfirvof-
andi óförum okkar Ís-
lendinga hér heima og
á erlendri grund bók-
staflega rignir yfir
okkur þessa dagana. Bandaríkja-
menn ætla víst að sniðganga íslensk-
ar landbúnaðarvörur og þeir Græn-
friðungar ætla að hætta að koma til
okkar að skoða hvali.
Meira: maggij.blog.is
Sigurður Sigurðsson | 29. mars
Auðlindalygavefurinn
UNDANFARIÐ hefur
dunið yfir okkur enn ein
fullyrðingalygabylgjan
um fiskveiðikvótann og
stjórnarskrána.
Það er látið í veðri
vaka að umræðan snúist um nátt-
úruauðlindir þjóðarinnar og hvernig
tryggja megi í stjórnarskrá að þjóð-
in eigi það sem hún á af náttúru-
auðlindum og hefur alltaf átt og mun
alltaf eiga, sama hvað nokkrir óheið-
arlegir stjórnmálamenn plotta í
reykfylltum bakherbergjum.
Meira: siggisig.blog.is
Sverrir Árnason | 29. mars
Ríkið með Geysi
í gíslingu
ÉG HEF áður tjáð mig
um ástandið á hvera-
svæðinu við Geysi í
Haukadal. Svæðið er
stórhættulegt yfirferð-
ar, sóðalegt ásýndar og
þjóðinni hreinlega til skammar. Nið-
urníðslan á hverasvæðinu hefur ver-
ið slík, að ég hef fundið mig knúinn
til að biðja farþega mína afsökunar
þegar ég á leið þar um!
Meira: sverrira.blog.is
Skúli Skúlason | 29. mars
Fjölmenningarstefnan
í Bretlandi og víðar
MARGIR muna eftir
aðskilnaðarstefnunni
,,Apartheit“, sem ríkti
í áratugi í Suður-
Afríku, þar sem svart
fólk fékk ekki aðgang
að sömu salernum, matsölustöðum,
skólum og slíkri þjónustu og hvítt
fólk. Margir kölluðu þetta fasisma,
vegna skorts á umburðarlyndi í
stefnunni.
Meira: hrydjuverk.blog.is
BLOG.IS/NETGREINAR
Kristján Guðmundsson | 29. mars
Skólayfirvöld og
forsjárhyggja
ALLUNDARLEG for-
sjárhyggja er risin upp
í framhaldsskólum.
Eru stjórnendur skól-
anna komnir í stöðu
þrælapískara gagnvart
nemendum þegar þeir
hóta þeim (nemendum) falli mæti
þeir ekki í skólann og að ekki gagni
að tilkynna sig veikan. Dæmi er um
slíkan ótta á meðal nemenda að þeir
mæta frekar sjúkir í skólann heldur
en að hlýða foreldrum sínum og vera
heima og losa sig við þau veikindi
sem hrjá viðkomandi.
Meira: kristjangudmundsson.blog.is
AUGLÝSINGADEILD
netfang: augl@mbl.is eða sími 569 1111