Morgunblaðið - 29.07.2007, Blaðsíða 24

myndlist í opinberu húsrými
24 SUNNUDAGUR 29. JÚLÍ 2007 MORGUNBLAÐIÐ
Í
slenzkir myndlistarmenn
hafa löngum átt góða bak-
hjarla í stofnunum, fyr-
irtækjum og þá ekki sízt í
bönkunum. Þessi stefna
hafði veruleg áhrif á afkomu hinna
þekktari myndlistarmanna sem
gátu gengið að því sem gefnu að
bankarnir keyptu eitthvað á hverri
sýningu. Hvað einstaklinga snertir
hafa þó fáir eða engir orðið mynd-
listinni eins heilladrjúgir og Ragn-
ar Jónsson í Smára og Þorvaldur
Guðmundsson, löngum kenndur við
Síld og fisk, en í síðari hluta þess-
arar samantektar verður betur
vikið að þeirra hlut og annarra
einstaklinga.
Bankarnir í forustuhlutverki
Segja má að bankarnir hafi
gegnt afar þýðingarmiklu og þakk-
látu hlutverki í söfnun myndlistar
á öllum síðari hluta 20. aldarinnar.
Tónninn var gefinn þegar við
byggingu Landsbankans, þegar
Jóhannes Kjarval og Jón Stef-
ánsson fengu þar ný tækifæri. Við
byggingu Búnaðarbankahússins
eftir stríðið mátti enn sjá að mikil
og góð áherzla var lögð á myndlist
sem fastan hluta í innréttingu
hússins. Tvennt bar þar efst: Ann-
arsvegar stór og mögnuð vegg-
mynd eftir Jón Engilberts og afar
nýstárlegir veggskúlptúrar eftir
Sigurjón Ólafsson. Þessir lista-
menn voru þá nýfluttir til landsins;
höfðu eins og fleiri flúið undan
hinu óbærilega styrjaldarástandi í
Danmörku, og má nærri geta að
þessi verkefni hafa komið sér vel
fyrir þá. Ekki ber þó mikið á verk-
um eftir hina frábæru brautryðj-
endur okkar í myndlist þegar
Landsbankinn og Seðlabankinn
eru frá skildir, og í annan stað
undrast ég að ekki skuli fleiri verk
vera í bönkum og stofnunum eftir
Gunnlaug Scheving, sem málaði
einmitt myndir í þeirri stærð sem
sóma sér í stórum afgreiðslusölum
og er þar að auki einn af okkar
heimsmælikvarðamönnum. Ekki
má þó gleyma því að eina af hinum
frábæru myndum Schevings er að
sjá í Seðlabankanum. Að því verð-
ur síðar vikið.
Þeir sem leið áttu um Banka-
stræti á síðari tugum aldarinnar
minnast þess að eitt af því sem
gladdi augað var að koma í Verzl-
unarbankann, þó ekki væri til ann-
ars en að sjá fágæt listaverk. En
Verzlunarbankinn tilheyrir löngu
liðinni tíð; eignir hans eru nú í
eigu Glitnis, sem nýlega breytti
um nafn og hét áður Íslandsbanki.
Þar á einnig að vera safn málverka
úr Iðnaðarbanka og Alþýðubanka.
Í stórum og nýtízkulegum af-
greiðslusal Glitnis á Kirkjusandi er
ekkert að sjá af þessu safni. Af-
greiðslusalurinn er líkastur því að
maður gangi inn í skrautlegt aug-
lýsingaplakat þar sem rauðir
Glitnis-punktar eru út um allt, svo
og stórir, litsterkir fletir. Þetta er
engu að síður létt og upplífgandi í
stutta stund, en líklega að sama
skapi leiðigjarnt. Hvar er nú
snilldin sem eitt sinn geislaði frá
veggjum þeirra banka sem stóðu
að baki? Líklega ríkir hér ein-
hverskonar millibilsástand og varla
trúi í því að þetta góða safn Glitnis
hafni í geymslum til frambúðar.
Mikill hugur í
Kaupþingsmönnum
Í marga áratugi hafði Bún-
aðarbankinn sinnt því menningar-
hlutverki að styrkja myndlist og
átti orðið stórt safn verka. Lengi
var það fastur liður að Bún-
aðarbankinn sýndi úrvalsverk sín í
glugga sem sneri út að Aust-
urræti. Eftir sölu Búnaðarbankans
hefur þetta verðmæta safn orðið
eign Kaupþings. Því er nú dreift
um skrifstofur og starfsfólkið nýt-
ur þeirra.
Eins og sakir standa eru nýjar
aðalstöðvar Kaupþings á lokastigi
við Borgartún. Þar hefur ekki ver-
ið neinn venjulegur afreiðslusalur
og möguleikarnir þar takmarkaðir
fyrir myndlist. Þó hefur nú nýlega
verið keypt margra metra hátt
listaverk eftir Hrein Friðfinnsson.
Það er röð einhverskonar dropa,
líkleg kristalsdropa, sem ná frá
lofti og niður að gólfi, og eru allir
jafn stórir og mynda þessa beinu
röð. Þetta er svo fyrirferðarlítið
verk; einhverskonar mini-
minimalismi, að flestir sem koma
þarna inn taka alls ekki eftir því.
Talsmenn bankans segja að mikill
hugur sé í ráðamönnum í þá veru
að bankinn haldi áfram að gera vel
við myndlistina og á efri hæðum
má til dæmis sjá tvö ný málverk
eftir Kristján Davíðssson, ald-
urfoseta íslenzkra málara.
Fyrr á árinu var gerbreytt útliti
á útibúi Kaupþings í Garðabæ. Þar
höfðu lengi verið til sýnis málverk
úr safni Búnaðarbankans, sem áð-
ur átti þetta útibú, en nú er svo
komið að þar sést ekkert af list-
rænu tagi; aðeins auglýs-
ingaplaköt. Í fyrstu fannst mér
hinir lituðu plexiglervegggir líf-
legir, en það var aðeins fyrst og ég
vona að með þessu útliti sé ekki
sleginn tónn til framtíðar.
Landsbankinn
í forustuhlutverki
Landsbanki Íslands hefur alla
tíð staðið sig vel gagnvart mynd-
list og fyrir alllöngu eignaðist
bankinn sérstæðustu og merkustu
verk sem hér eru í eigu banka.
Þar ber fyrst af öllu að telja hina
frábæru fresku Kjarvals af fisk-
verkunarkonum, sem hann málaði
árið 1924, en því miður hefur aldr-
ei notið sín vegna þrengsla. Miklu
betur nýtur sín geysistórt málverk
um Ísland og Íslendinga, sem Jón
Fjársjóðir á almannafæri
Mósaíkmynd Eitt af stórverkunum í Landsbanka Íslands er þessi mósaík-
mynd Nínu Tryggvadóttur í aðalbankanum. Hún sýnir Egil Skallagrímsson
rétta Aðalsteini Englakonungi hringa og notar hann sverð sitt til þess.
Sýning Í Landsbanka Íslands við Austurstræti stóð í júnímánuði yfir sýning á málverkum eftir Eggert Pétursson,
sem vekja allsstaðar athygli fyrir sérstæða sýn á landslag. Málverkin njóta sín afar vel þarna.
Fyrri hluti | Bankarnir Sú
var tíð að stórfyrirtæki,
einkum þó bankarnir,
höfðu þá menningarlegu
reisn að leitast við að hafa
glæsileg myndlistarverk í
afgreiðslusölum sínum.
Gísli Sigurðsson hefur
fylgst með þróuninni í ára-
tugi og virðist honum að
myndlistin eigi hauka í
horni hjá þeim sem ráða
útliti nýrra banka og fyr-
irtækja.
Sterkir fletir Í stórum og glæsilegum afgreiðslusal Glitnis við Kirkjusand
er margt fallega unnið formrænt séð og sterkir fletir og auglýsingar. En
hvar er myndlistin sem bankinn erfði frá Verzlunarbankanum?
Ljósmynd/Gísli Sigurðsson
Jökla Jökulsársérían er röð loftmynda af Jökulsá í Dal eftir dansk-íslenzka listamanninn Ólaf Elíasson. Þessi mikilfenglega myndröð er nú í fundarherbergi
hjá Kaupþingi við Borgartún, en ef til vil verður henni fenginn nýr samastaður þegar nýtt hús verður tekið í notkun. Þangað til er hún ekki á almannafæri.
Hvar er mest
af myndlist
í opinberu
húsrými?
Í opinberu húsrými ereðlilega langmest aðsjá af myndlist hjá
söfnunum. Þar er að telja
Listasafn Íslands við Frí-
kirkjuveg, Listasafn
Reykjavíkur við Tryggva-
götu og á þess vegum eru
einnig Kjarvalsstaðir við
Flókagötu. Þar fyrir utan
er Listasafn ASÍ við
Freyjugötu, Listasafn Ein-
ars Jónssonar við Njarð-
argötu, Listasafn Ásmundar
Sveinssonar við Sigtún,
Safn Ágríms Jónssonar við
Bergstaðastræti og Lista-
safn Sigurjóns Ólafssonar á
Laugarnestanga.
Af þessu má sjá að það er
talsvert úrval safna í
Reykjavík, en þar að auki
eru svo Listasafn Kópa ash
Gerðarsafn í Kópavogi og
Listasafn Hafnarfjarðar í
Hafnarborg í Hafnarfirði.
Örlítið fjær, en í næsta ná-
grenni, er Listasafn Mos-
fellsbæjar við Þverholt í
Mosfell. Lítið safn er á Sel-
tjarnarnesi og við allt þetta
má svo bæta Listasafni Há-
skóla Íslands, sem er til
húsa víðsvegar í Háskól-
anum.