Morgunblaðið - 29.07.2007, Qupperneq 32

32 SUNNUDAGUR 29. JÚLÍ 2007 MORGUNBLAÐIÐ
31. júlí 1977: „Á síðari árum
hafa sézt mörg merki þess, að
miklar breytingar eru að
verða í verzlun landsmanna.
Stærri einingar eru að verða
til í smásöluverzlun, sem
miða að því að tryggja neyt-
endum betri þjónustu og hag-
kvæmara vöruverð. Þessi
þróun hefur orðið í öðrum
löndum og hún er einnig að
verða hér. Verzlunarstéttin
hefur einnig tekið forystu um
að sýna fram á, hvað hægt er
að gera með frjálsri sam-
keppni í því að bjóða neyt-
endum upp á hagkvæmt
vöruverð, þrátt fyrir fáránleg
verðlagsákvæði. Þannig hef-
ur verðsamkeppni í verzlun
stóraukizt og með henni hef-
ur smásöluverzlunin sannað
fyrirfram, að það er fyrst og
fremst stórkostlegt hags-
munamál fyrir neytendur að
álagning verði gefin frjáls.
Þeir sem ekki sjá þetta eru
gersamlega blindir á einfald-
ar staðreyndir eða haldnir
glórulausu ofstæki út í verzl-
unina, sem atvinnugrein.“
. . . . . . . . . .
1. ágúst 1987: „Ýmsir þættir í
hinni opinskáu fjölmiðlun eru
vafalaust óhjákvæmilegir í
nútímaþjóðfélagi. Sumir eru
þess eðlis að beinlínis er um
framfaraspor að ræða. Það
virðist hins vegar vera mjög
útbreidd skoðun meðal al-
mennings að fjölmiðlunum
hætti stundum til að ganga of
langt í fréttaflutningi og ann-
arri umfjöllun. Þeir sýni ein-
staklingum ekki nægilega til-
litssemi og virði ekki sem
skyldi friðhelgi einkalífsins.
Þá séu þeir stundum ótæpi-
lega fullyrðingasamir og
fljótir á sér. Þá er oft siglt
undir vafasömu flaggi „rann-
sóknarblaðamennsku“ sem
getur verið dulbúin hnýsni í
viðkvæm einkamál, jafnvel
rétt eins og fjölmiðlar eigi að
gegna hlutverki réttvísinnar í
landinu eins og hún sé ekki
nægilegt aðhald í sjálfri sér.
Þannig geta fjölmiðlar stund-
um þóst gegna hlutverki
ákæru- og dómsvalds í einu.“
. . . . . . . . . .
2. ágúst 1997: „Ástæðurnar
fyrir lækkun vaxta eru fyrst
og fremst þær, að mati sér-
fræðinga, að vextir eru 2,5%
hærri hér á landi en í ná-
grannalöndunum. Láns-
fjárþörf ríkisins er orðin lítil
sem engin og jafnframt hefur
sparnaður landsmanna au-
kizt, fyrst og fremst í lífeyr-
issjóðum, og ójafnvægi því
skapast í framboði og eft-
irspurn á innlendum pen-
ingamarkaði. Þetta hefur
haft í för með sér, að lántak-
endur hafa leitað á erlendan
fjármagnsmarkað. Þá hefur
gengi krónunnar styrkst síð-
ustu mánuði og gengishagn-
aðurinn gerir það enn hag-
kvæmara að taka lán erlendis
og nota eða endurlána féð
innanlands.“
Úr gömlum l e iðurum
Einar Sigurðsson.
Styrmir Gunnarsson.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
FJARVINNSLA KEMST Á FLUG
Það er ljóst af fréttaskýringusem birtist hér í Morgun-blaðinu sl. fimmtudag að fjar-
vinnsla er komin á flug eftir mis-
heppnaða byrjun um aldamótin
síðustu.
Það hefur alltaf verið ljóst að tölvu-
tæknin gerir kleift að inna margvísleg
störf af hendi þótt það sé ekki gert á
vinnustað. Og í sjálfu sér skiptir ekki
máli hvar á landinu verkið er unnið.
Morgunblaðið er með ritstjórnar-
skrifstofur á Akureyri og á Egilsstöð-
um og þeir blaðamenn sem þar eru
búsettir geta í sjálfu sér unnið að
hvaða verkefnum sem er sem henta
síma og tölvu en kalla ekki á viðveru
blaðamanns á tilteknum stað.
Fjarvinnslan er ekki lausn á vanda-
málum landsbyggðarinnar en hún er
hluti af þeirri lausn.
Í umræddri fréttaskýringu kemur
t.d. fram að símsvörun Seðlabanka Ís-
lands hefur verið á Raufarhöfn frá
árinu 2001 og skapar þar tvö störf.
Á Hvammstanga starfa 11 manns í
fjarvinnslu fyrir Fæðingarorlofssjóð
og munar um minna í ekki fjölmenn-
ara byggðarlagi. Sami fjöldi starfar á
Blönduósi við innheimtu sekta og sak-
arkostnaðar. Á vegum Sparisjóðs
Siglufjarðar starfa hvorki meira né
minna en 30 manns við bakvinnslu
fyrir alla lífeyrissjóði, sem eru í
vörzlu Kaupþings og lífeyrissjóða
Sparisjóðanna. Á Ísafirði starfa fimm
menn við skiptiborð Vegagerðarinn-
ar. Í þeim bæ starfa 10 manns við
símsvörun fyrir 25-30 fyrirtæki.
Þjónustuver Verzlunarmannafélags
Reykjavíkur er á Akranesi og að hluta
til í Vestmannaeyjum með samtals
um sjö starfsmenn.
Þetta er mikill árangur. Þetta sýnir
að fjarvinnsla er orðin raunhæfur
kostur.
Þessi upptalning sýnir að enn snýst
fjarvinnslan mikið um símsvörun en
dæmi Siglfirðinganna o.fl. sýna þó að
tölvuvinnsla er líka komin á skrið.
Enn skortir nokkuð á að fjarskipta-
kerfið landshorna á milli sé nægilega
fullkomið. En um leið og svo er komið
fer ekki á milli mála að fjarvinnsla
getur orðið grundvallarþáttur í nýrri
byggðastefnu.
Eins og dæmin sanna er það ekki
bezta byggðastefnan að ríkið komi til
sögunnar til þess að bjarga ein-
stökum byggðarlögum. Framtak,
hugmyndaauðgi og útsjónarsemi
fólksins sjálfs skiptir þar mestu máli.
En opinberir aðilar geta tryggt að
grundvöllur sé til staðar. Vegasam-
göngur þurfa að vera í lagi og nú á
tímum þurfa fjarskiptakerfin að vera
í lagi.
Sennilega eru nánast óendanlegir
möguleikar í því fyrir fólk á lands-
byggðinni að fá störf hjá fyrirtækjum
á Reykjavíkursvæðinu, sem hægt er
að vinna í fjarvinnslu. Og fyrir þau
fyrirtæki getur fjarvinnslan verið
lausn á vandamálum m.a. vegna þess
aðauðveldara sé að fá hæfa starfs-
krafta á landsbyggðinni en á Reykja-
víkursvæðinu.
Kristján Möller samgönguráðherra
getur orðið upphafsmaður að nýrri og
vel heppnaðri byggðastefnu beiti
hann sér fyrir því að jafnræði ríki í
fjarskiptamálum hvar sem fólk er bú-
sett á landinu. Með því opnar hann
nýja möguleika fyrir fólk hvort sem
það býr á Raufarhöfn eða Drangs-
nesi.
Margir hafa haft áhyggjur af því að
einstök byggðarlög geti lagzt í eyði
vegna samdráttar í sjávarútvegi. En
fjarvinnsla á grundvelli fullkomins
fjarskiptakerfis getur komið þar á
móti. Sími og tölvur geta komið í stað-
inn fyrir trillur og fiskverkun.
Þá þarf ekki að tala um að fólk geti
ekki flutt á brott vegna þess að eignir
þess séu verðlausar. Víðtækt fjar-
vinnslunet sem nær um land allt get-
ur gert fólki kleift að búa í byggðar-
lögum sem það hefur tekið ástfóstri
við.
Það er kominn tími á að ýta sterkt
undir fjarvinnslu.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
G
eta vandamálin, sem upp hafa kom-
ið að undanförnu á fjármálamörk-
uðum í Bandaríkjunum og víðar
haft áhrif hér á Íslandi, á fjármála-
markaðinn hér, á íslenzku bank-
ana og íslenzk fyrirtæki, sérstak-
lega þau, sem hafa staðið í hinni svonefndu útrás?
Við fyrstu sýn virðist það ótrúlegt en þegar nán-
ar er skoðað er ekki hægt að útiloka að svo verði.
Á fimmtudag og í gær, föstudag, féllu hlutabréf
sem Dow Jones-vísitalan mælir um 2,3% og 1,5%,
eða samtals um tæp 4 prósentustig. Þetta verðfall
kom í kjölfar þess, að viðurkennd fjármálafyrir-
tæki á borð við JPMorgan Chase&Co og Goldman
Sachs Group Inc. sátu uppi með 10-12 milljarða
dollara í skuldabréfum Chrysler bílaframleiðand-
ans, sem fjárfestar vildu ekki kaupa eins og ráð
hafði verið fyrir gert. Fjármálafyrirtæki lentu í
hremmingum með fleiri slík útboð, þar á meðal
fyrirtækis, sem nefnist Alliance Boots en samtals
námu fyrirhuguð útboð á bréfum þess fyrirtækis
og Chryslers 20 milljörðum Bandaríkjadala.
Á forsíðu Financial Times í gær, föstudag, er
því haldið fram, að þessi vandi sé enn stærri fyrir
bankana og nemi samtals um 40 milljörðum doll-
ara, sem þeir hafi ætlað að selja fjárfestum á síð-
ustu vikum. Blaðið segir að þessi markaður sé nú
lokaður en lánveitendur hafi skuldbundið sig til að
selja það sem eftir er ársins bréf upp á 300 millj-
arða dollara, sem séu einhvers staðar í pípunum,
eins og komizt er að orði.
Þessi vandamál bankanna virðast hafa komið
upp í framhaldi af margra vikna umræðum í
Bandaríkjunum um stöðu sérstakrar tegundar
húsnæðislána sem á ensku nefnast „subprime“ lán
en með því er átt við lán, sem veitt eru til húsnæð-
iskaupa til aðila, sem ekki hafa nægilega öruggar
tryggingar fram að færa. Miðlarar eru milligöngu-
menn í þessum lánveitingum og selja skuldabréfin
til banka, sem búa til úr þeim sérstakan lána-
pakka, sem matsfyrirtæki meta með ýmsum hætti
og eru svo seld til almennra fjárfesta. Talið er að
með kaupum á þessum lánapökkum hafi fjárfestar
í raun verið að veðja á hækkandi fasteignaverð.
Hins vegar hafi ýmislegt farið úrskeiðis, útlána-
reglur hafi verið of slappar og lántaki jafnvel lokk-
aður til að taka lánin með því að bjóða lægri vexti
fyrstu árin, sem hækki svo umtalsvert þegar líður
á lánstímann.
Segja má að vandi eigenda þessara lánapakka
hafi komið skýrt fram nú fyrir skömmu, þegar
bandaríska fjármálafyrirtækið Bear Stearns til-
kynnti, að einn áhættusjóður á þess vegum væri
orðinn gersamlega verðlaus og verðmæti annars
áhættusjóðs væri talið níu sent af hverjum dollar.
Umræðurnar um húsnæðislánin hafa sem sagt
haft smitandi áhrif. Þær hafa orðið til þess að fjár-
festar halda allt í einu að sér höndum og vilja ekki
kaupa verðbréf, sem talin eru áhættusöm eins og
Chrysler-bréfin. Í því tilviki er um að ræða að fjár-
festingarfélag keypti Chrysler-verksmiðjurnar af
Daimler Benz til þess að endurskipuleggja rekst-
ur þess, selja eignir út úr því o.s.frv.
Stór hluti þeirra bréfa, sem nú reynist erfitt að
selja, eiga uppruna sinn í skuldsettri yfirtöku fyr-
irtækja eins og í tilviki Chrysler. Þá koma fjár-
festar inn, kaupa fyrirtækin með mikilli skuld-
setningu, endurskipuleggja reksturinn, segja upp
fólki, selja eignir, skuldsetja fyrirtækin svo breytt
enn meir og borga sjálfum sér út háan arð.
Þessir viðskiptahættir eru skýringin á því,
hvernig einstaklingar og fjárfestingarfélög hafa
náð að skila gríðarlegum hagnaði. Nú snúast um-
ræður í viðskiptalífinu beggja vegna Atlantshafs-
ins um það hvort þessir viðskiptahættir, sem í ís-
lenzku viðskiptalífi kallast að taka „snúning“ á
fyrirtækjum, fyrst einn og stundum annan og í
stökum tilvikum þann þriðja (!) hafi runnið sitt
skeið á enda í bili. Og þá væntanlega vegna þess,
að fjármagnseigendur telji að áhættan sé orðin of
mikil eða krefjist hærri ávöxtunar fyrir sitt fé.
Áhrifin hér
Þ
á er spurningin, hvort þessar svipt-
ingar á fjármálamörkuðum úti í
heimi hafi einhver áhrif hér. Sér-
fróðir menn virðast sammála um, að
íslenzku bankarnir standi nú
traustum fótum og að þeir hafi borð
fyrir báru, í sumum tilvikum í næstu 12 mánuði
eða eitthvað lengur og jafnvel í nokkur ár í einu til-
viki. Staða bankanna hafi gjörbreytzt frá því á
fyrri hluta árs 2006, þegar þeir lágu undir mikilli
gagnrýni greiningardeilda erlendra fjármálafyr-
irtækja. Þeir hafi brugðizt mjög skynsamlega við
þeirri gagnrýni og séu nú í sterkri stöðu. Ef sam-
bærilegar uppákomur hefðu orðið á erlendum
fjármálamörkuðum á fyrri hluta árs 2006 hefðu
vandamál íslenzku bankanna getað orðið alvarleg
en það eigi ekki lengur við.
Hins vegar eru forvitnilegar vangaveltur um
áhrif þessara sviptinga á svonefnd jöklabréf, sem
eru skuldabréf, sem erlendir bankar, önnur fjár-
málafyrirtæki og jafnvel opinberir aðilar gefa út í
íslenzkum krónum. Útgáfa slíkra bréfa hefur auk-
izt á síðustu árum og frá upphafi hafa þessi bréf
verið gefin út fyrir samtals um 500 milljarða
króna. Af þeirri upphæð eru nú útistandandi um
385 milljarðar.
Jöklabréfin eru í raun aðferð fyrir fjárfesta til
þess að hagnast á þeim mikla vaxtamun, sem er á
milli Íslands og margra annarra landa. Fjárfestar
geta tekið lán t.d. í japönskum jenum sem bera
mjög lága vexti og notað þá peninga til þess að
kaupa jöklabréfin sem bera háa vexti og hagnast á
mismuninum.
Jöklabréfin eru ekkert sérfyrirbæri, sem snýr
að Íslandi. Sambærileg bréf hafa lengi verið gefin
út í gjaldmiðlum annarra landa, þar sem svipað
stendur á um og á Íslandi, þar sem vextir eru háir.
Nýja-Sjáland er skýrt dæmi um þetta eins og
fram kemur í ítarlegri grein sem Þorvarður Tjörvi
Ólafsson, hagfræðingur hjá Seðlabanka Íslands
hefur skrifað um þetta fyrirbæri.
Hann segir m.a. í grein sinni:
„Ástralía og Nýja-Sjáland gerðu stórtækar
breytingar á fjármálamörkuðum sínum í upphafi
níunda áratugarins og bæði löndin fylgdu ströngu
aðhaldi í peningastjórn á sama tíma til að berjast
gegn mikilli verðbólgu. Einn liður í aukinni frjáls-
ræðisvæðingu markaðarins var að leyfa erlenda
útgáfu skuldabréfa í eigin gjaldmiðli og urðu kíví-
og kengúruskuldabréf svokölluð fljótt afar vinsæl
meðal smárra fjárfesta í Evrópu.“
Útgáfa Jöklabréfa hefur m.a. auðveldað okkur
að fjármagna mikinn viðskiptahalla, sem við höf-
um búið við síðustu árin, sem tengist að hluta þeim
stórframkvæmdum, sem hér hafa staðið yfir. Út-
gáfa þeirra hefur líka átt þátt í að halda uppi gengi
íslenzku krónunnar. Þau þýða í raun innstreymi
fjármagns erlendis frá inn í okkar hagkerfi og
stuðla þannig að hærra gengi. Um leið og þeir
peningar streymdu af einhverjum ástæðum út
gæti það með sama hætti leitt til lækkunar á gengi
krónunnar.
Laugardagur 28. júlí
Reykjavíkur
Útréttir armar Styttan af Kristjáni konungi IX. m