Morgunblaðið - 11.10.2007, Qupperneq 16

16 FIMMTUDAGUR 11. OKTÓBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Eftir Hjört Gíslason
hjgi@mbl.is
ÚTGERÐUM hafa nú borizt
greiðsluseðlar frá Fiskistofu um
veiðigjald. Á seðlunum er þorskur-
inn ekki undanskilinn eins og búast
hefði mátt við af yfirlýsingu stjórn-
valda um mótvægisaðgerðir.
Skýringin á þessu er sú að sbr. 23.
gr. laga nr. 116 um stjórn fiskveiða
skal Fiskistofa innheimta veiðigjald.
Gjalddagar eru þrír, 1. október, 1.
janúar og 1. maí. Eindagi er 15 dög-
um eftir gjalddaga. Þar sem engar
breytingar hafa enn verið gerðar á
lögunum var því ekki heimilt að
undanskilja þorskinn á greiðsluseðl-
inum.
250 til 275 milljónir króna
Lagt hefur verið fram frumvarp
til laga um afnám veiðigjalds á
þorsk fyrir þetta og næsta fiskveiði-
ár. Meðan frumvarpið hefur ekki
verið samþykkt, verða útgerðirnar
að greiða veiðigjaldið fyrir þorskinn
á gjalddaga. Gert er ráð fyrir að
tekjutap ríkissjóð vegna afnáms
gjaldsins verði 250 til 275 milljónir
króna. Heildartekjur af veiðigjaldi
að þorski meðtöldum voru áætlaðar
um einn milljarður.
Einar K. Guðfinnsson sjávarút-
vegsráðherra segist gera ráð fyrir
að frumvarpið verði orðið að lögum
fyrir áramót, þegar annar gjalddagi
veiðigjaldsins verður. Þá fellur
gjaldið á þorskinn niður og greiðsla
fyrir þorskinn í haust verður tekin
sem greiðsla fyrir aðrar tegundir,
svo langt sem hún nær. Hafi
greiðsla fyrir þorskinn í haust orðið
meiri en greiða þarf fyrir aðrar teg-
undir um áramótin má gera ráð fyr-
ir endurgreiðslu sem þeim mismun
nemur.
Framlengt í rækjunni
Með lögum nr. 42/2006 um breyt-
ingu á lögum um stjórn fiskveiða var
ákveðið að til fiskveiðiársins 2007/
2008 skyldi veiðigjald vegna úthafs-
rækju og rækju sem veidd er á
Flæmingjagrunni miðast við land-
aðan afla en ekki úthlutaðar veiði-
heimildir. Jafnframt var ákveðið að
aflétta veiðiskyldu í þeim veiðum til
sama tíma. Var þetta gert til þess að
koma til móts við rækjuveiðar og
-vinnslu sem áttu við erfiðleika að
etja. Í frumvarpinu nú er lagt til að
þessar sérstöku ráðstafanir gildi
einu ári lengur eða til loka fiskveiði-
árs 2008/2009 enda stendur rækju-
iðnaðurinn mjög höllum fæti.
Rukkað fyrir þorskinn í haust
Í HNOTSKURN
»Gjalddagar eru þrír, 1. októ-ber, 1. janúar og 1. maí. Ein-
dagi er 15 dögum eftir gjalddaga.
Þar sem engar breytingar hafa
enn verið gerðar á lögunum var
því ekki heimilt að undanskilja
þorskinn.
»Gert er ráð fyrir að tekjutapríkissjóð vegna afnáms gjalds-
ins verði 250 til 275 milljónir
króna. Heildartekjur af veiði-
gjaldi að þorski meðtöldum voru
áætlaðar um einn milljarður.
»Ráðstafanir vegna bágrarstöðu rækjuveiða og vinnslu
verða framlengdar til loka næsta
fiskveiðiárs.
SJÁVARÚTVEGSRÁÐUNEYTIÐ
hefur staðfest tillögu Hafrann-
sóknastofnunarinnar um breytt við-
miðunarmörk á ýsu úr 30% undir 45
cm í 25% undir 41 cm. Umrædd við-
miðunarmörk eru til skyndilokunar
veiðisvæða. Jafnframt hefur verið
aflétt kröfu um smáfiskaskilju við
togveiðar á stóru svæði fyrir
Suðurlandi.
Árni Bjarnason, formaður Félags
skipstjórnarmanna, segir þessar
breytingar ánægjulegar, þótt
ganga hefði mátt lengra. Til dæmis
hefði mátt opna skiljuhólf út af
Vestfjörðum líka. „Það er jákvætt
að gripið skuli til aðgerða til að
auðvelda mönnum aðgang að ýs-
unni með þessum hætti. Þarna er
verið að taka á afleiðingum sam-
dráttar í þorskkvótanum og segja
má að þetta sé eina aðgerðin, að
minnsta kosti hingað til sem kemur
með beinum hætti sjómönnum til
góða,“ segir Árni.
Hann bendir á að þegar notuð sé
smáfiskaskilja við ýsuveiðar drep-
ist sú ýsa sem skiljist frá í gegnum
skiljuna. Hún þoli ekki hreist-
urskemmdir af því að smjúga gegn-
um skiljuna. Því sé betra að sleppa
skiljunni. Þannig nýtist ýsan betur
og komi það sjómönnum til góða.
Mörk í ýsu
lækkuð
ÚR VERINU
Eftir Kristján Jónsson
kjon@mbl.is
SPURNINGIN hlýtur alltaf á endanum að
verða hvort hægt sé að draga svo mikið úr nei-
kvæðu afleiðingunum við nýtingu vatnsafls að
fórnarkostnaðurinn sé viðunandi. Ég vil ekki tjá
mig um einstakar framkvæmdir en það er ljóst
að við höfum dæmi um góðar stífl-
ur í heiminum og líka um skelfi-
legar stíflur,“ segir Achim Stein-
er, yfirmaður Umhverfisstofn-
unar Sameinuðu þjóðanna
(UNEP).
Steiner, sem er Þjóðverji og tók
við embættinu í fyrra, verður
heiðursgestur Umhverfisþings og
flytur ávarp við setningu þess á
morgun, föstudag. UNEP sinnir
stefnumótun á sviði umhverfis-
mála og veitir aðildarríkjum SÞ
og öðrum stofnunum samtakanna
vísindaleg ráð.
Rætt var við Steiner í síma en
hann var á ráðstefnu í Belgrad og
sagði hann loftslagsbreytingar
vera mikilvægasta málið á dag-
skrá UNEP. „Við vinnum með
ríkisstjórnum um allan heim að því að finna
lausnir og móta stefnuna til framtíðar,“ sagði
hann. „Við tökumst á við vísindalegu hliðina á
þessum málum og rannsökum hvaða áhrif nið-
urstöður loftslagsnefndar SÞ hafa í hverju ein-
stöku landi.“
– Þú veist að Íslendingar nota mjög vatnsafl,
reisa þá stundum miklar stíflur og gera uppi-
stöðulón og þú ert einmitt sérfræðingur á því
sviði. Eru ókostirnir of miklir?
„Alþjóðanefndin um stíflur og lón komst að
þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að úrskurða
að slík mannvirki væru góð eða slæm. Meta þarf
hvert verkefni fyrir sig, hvert mannvirki er ein-
stakt. Þess vegna þarf líka að meta hvert mann-
virki á Íslandi, kostina og gallana. Oft eru menn
að byggja mannvirki af þessu tagi án þess að
taka tillit til félagslegu afleiðinganna.“
Er kjarnorka lausnin?
– Er kjarnorka hugsanlega lausnin á vand-
anum vegna losunar gróðurhúsalofttegunda?
„Vandinn við hana er sá sami og við svo
margt annað, tækni af þessu tagi er oft lýst eins
og um sé að ræða tækifæri sem annaðhvort beri
að nýta eða hafna algerlega.
Það blasir við að mörg ríki hafa þegar ákveð-
ið að velja kjarnorkuna, Frakkar fá nú yfir 70%
af öllu rafmagni frá kjarnorkuverum. Ég hygg
að ekki sé hægt að fullyrða umsvifalaust að
kjarnorkan sé eina svarið við loftslagsvandan-
um, málið þarf mun meiri skoðun en svo. Í
fyrsta lagi er ekki til endalaust magn af úrani og
í öðru lagi eru nú aðeins rúmlega 420 kjarn-
orkuver starfandi í heiminum. Ef við ætluðum
að leysa vandann vegna hlýnandi loftslags með
kjarnorkuverum gætum við þurft
4.000 kjarnakljúfa, sem er óraun-
hæft.
En að mínu mati eru það þrjár
mikilvægar spurningar sem
vakna. Í fyrsta lagi er það efna-
hagslegi þátturinn, í öðru lagi er
það öryggisþátturinn og þá á ég
við hugsanleg slys, hryðjuverk og
hættuna á að ríki komist yfir úr-
gang sem nota megi til vopna-
gerðar og loks er það sú stað-
reynd að við vitum ekki hvernig
ber að leysa til langframa vand-
ann vegna kjarnorkuúrgangsins
frá verunum.
Við erum nú að framleiða birgð-
ir af geislavirkum úrgangsefnum,
þetta er varðveitt til bráðabirgða
neðanjarðar eða í skemmum. En
heimurinn bíður enn eftir að fá að vita hvað
gera skuli við þessi efni sem geta verið geisla-
virk í þúsundir ára.
Samfélagið verður því einnig að vega og meta
kostina og hætturnar við kjarnorkuna. Ég spyr
einfaldlega: Ef kjarnorkan er vænleg í tækni-
legum skilningi, finnst okkur þá, með vanda-
málin sem ég lýsti áðan í huga, að leggja beri
mikla áherslu á hana sem framtíðarkost?“
– Ríkar þjóðir semja stundum við fátækar í
Afríku og annars staðar um að mega losa þar
sorp gegn greiðslu. Er siðferðislega rangt að
efna til slíkra viðskipta?
„Ég held að við ættum að fara varlega. Sorp á
20. öld var eitthvað sem var bara fleygt en sorp
á 21. öld getur orðið uppspretta nýtanlegra
efna. Öll hugsunin á bak við endurvinnslu og
tækni endurnýtingarinnar gengur út á það. Það
sem við hjá UNEP höfum fyrst og fremst
áhyggjur af er þáttur hnattvæðingarinnar í
þessu ferli, að ríkar þjóðir reyni að leysa sorp-
vandamál sitt með því fleygja því frá sér í þró-
unarlöndunum.
Sú hegðun hefur leitt til vandræða. Tryggja
þarf að markaðurinn á þessu sviði sé undir
traustu eftirliti og gegnsær, að glæpir séu
hindraðir og reyna að nota þessi viðskipti til að
ýta undir endurnýtingu,“ sagði Achim Steiner.
Meta þarf
fórnarkostnaðinn
Achim Steiner,
yfirmaður UNEP.
Yfirmaður Umhverfisstofnunar SÞ segir stíflur og
uppistöðulón hvorki slæm né góð heldur misjöfn
„ÉG GET varla beðið eftir því að koma heim
og segja börnunum allt um Ísland, sýna þeim
myndir og bera þeim kveðju frá styrktarfor-
eldrum þeirra,“ segir Nouria Nagi, fram-
kvæmdastjóri YERO-miðstöðvarinnar í
Jemen sem um nokkurt skeið hefur notið
stuðnings styrktarsjóðs félaga í VIMA, Vin-
áttu- og menningarfélags Mið-Austurlanda.
Nagi er í heimsókn á Íslandi en hún segir það
hafa komið sér algerlega í opna skjöldu hversu
vingjarnlegir Íslendingar séu.
Nagi hefur rekið YERO-miðstöðina
(Yemeni Education & Relief Organization) í
Saana, höfuðborg Jemen, frá því í ársbyrjun
2005 og þar eru nú um 250 börn. Börnin koma
tvisvar í viku, eru á aldrinum sex til sextán ára,
og fá aðstoð við heimanámið og kennslu í fög-
unum sem ekki eru kennd í skólum þeirra. Þau
fá líka að borða, reglulega læknisskoðun, þeim
er gefinn skólabúnaður sem þau kann að
skorta og skólafatnaður. Öll eiga þau það sam-
eiginlegt að búa við mikla fátækt.
Alls er nú 101 barn á miðstöðinni styrkt af
Íslendingum en þar er einkum um að ræða fólk
sem tengist VIMA og Jóhönnu Kristjóns-
dóttur. Jóhanna hefur staðið fyrir ferðum til
arabalanda, þ.m.t. Jemens, og fjölmargir Ís-
lendinganna sem styrkja börn í YERO-mið-
stöðinni hafa hitt styrktarbörn sín þar á sl.
tveimur árum.
Nagi brosir er hún rifjar upp að hún var
heldur efins er hún hélt upp í ferðalag sitt til
Íslands, óttaðist að Íslendingar yrðu kuldaleg-
ir. „En það hafa allir sýnt mér svo mikla vin-
semd. Ég hef ferðast mikið um ævina en
hvergi hitt eins vingjarnlegt fólk. Mér líður nú
þegar eins og þetta sé heimili mitt,“ segir hún.
Nagi kveðst komin til Íslands í þeirri von að
fjölga stuðningsfólki enn frekar og líka til að
skoða möguleika á því að YERO kaupi hús-
næði undir starfsemi sína í Saana, en hún er nú
rekin í leiguhúsnæði. „Ég vil líka geta veitt
húsaskjól fólki frá Íslandi og annars staðar frá
sem vill koma og vinna sjálfboðavinnu með
börnunum, við kennslu og annað þess háttar.“
Hún segir börnin í Saana skiljanlega ekki
vita mikið um Ísland en að þau beri hlýjan hug
til styrktarforeldra sinna. „Svo ég sé fullkom-
lega heiðarleg þá voru þau í upphafi, þegar
fyrst kom til tals að Íslendingar styddu börn í
Jemen, heldur tortryggin. Skildu ekki hvers
vegna einhver sem byggi svo langt í burtu
hefði áhuga á að styðja við bakið á þeim. En ég
útskýrði fyrir þeim að það skipti engu máli
hvaða trúdeild þau tilheyrðu eða hvaða lit hör-
und þeirra bæri; að fólk tæki þeim eins og þau
væru og vildi hjálpa þeim. Ég hef sjálf alltaf
kennt mínum börnum þetta: að ekki bæri að
óttast útlendinga. Börnin vita núna að það er
hjartagæska sem ræður för hjá fólki.“
Aðstæður kvenna eru bágbornar í Jemen en
um áramótin 2006 hleypti Nagi af stað fullorð-
insfræðslunámskeiði fyrir konur og styrkja Ís-
lendingar nú 24 konur í fullorðinsfræðslunni.
Nagi segir hins vegar að konur hafi ágæt tæki-
færi á að láta ljós sitt skína, sendiherra
Jemens hjá Sameinuðu þjóðunum sé t.a.m.
kona. „Við eigum margar menntaðar konur og
þær eru ekki undirokaðar í þeim skilningi sem
fólk á Vesturlöndum telur.“
Morgunblaðið/Sverrir
Góðar móttökur Nouria Nagi ávarpar fund VIMA í Kornhlöðunni sl. sunnudag.
Hjartagæskan
ræður för hjá fólki