Morgunblaðið - 11.10.2007, Blaðsíða 39

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 11. OKTÓBER 2007 39

Skyndibitakeðjur
með hreinlætis-
vandamál

Borgin hyggst
selja hlut sinn í
REI

Innbrotum fækkar
ár frá ári

Morð íVesturbænum

Ein af hverjum sex
konum missir fóstur

DV særir Dorrit
- kemur þér við
Mei ihlutinn í Reykja-
vík ósammála um REI
17 ára sjoppueigandi
seldi snuff undir borðið
Persónuvernd er til
skammar, segir Sól
Ofæta létti þyngslum
af lík ma og sál
ÁTVR bregst við föls-
uðum greiðslukortum
Bubbi mætti óvænt
í íslenskutíma
Hvað ætlar þú
að lesa í dag?
VÍÐA um heim hefur verið
stundaður áætlunarbúskapur – á
landi. Stóru ríkin fjögur á Norð-
urlöndum komu fyrir um fjörutíu
árum á fót stofnun áætlunarbú-
skaparmála, Nor-
dplan, með aðsetur í
Stokkhólmi. Þá hafði
ríkt áætlunarbúskap-
artrú, sem fólst í því,
að ríki setti sér mark-
mið um ákveðna
stærð og gerð mála-
flokks. Þannig fóru
íslendingar að 1944
með áætlun um kaup
svo og svo margra
togara og fiskibáta
með atbeina ríkisins.
Þá þurfti það ekki að
vera svo vitlaust til
að rétta af truflun heimsstyrjald-
arinnar á atvinnuvegina, enda
þóttust menn hafa yfirsýn yfir
þjóðarbúið til að gera það.
Að Nordplan voru ráðnir menn í
stöðu prófessora, enda hafði stofn-
unin stöðu háskóla. Síðar fór
stofnunin undir menningar-
málaskrifstofu Norðurlandaráðs,
og þá varð Ísland aðili að henni.
Fljótt fór svo, að starf stofnunar-
innar fólst í því að kenna það, að
áætlunarbúskapur, eins og menn
höfðu ætlað sér, færi illa, enda svo
margir lausir endar um viðgang
samfélagsins, að ekki yrði við ráð-
ið. Í staðinn varð þar viðfangs-
efnið að kenna að meta forsendur
skipulags og móta þær þannig, að
viðgangur samfélagsins yrði til
heilla, þó að framtíðargerðin væri
ekki ákveðin. Segja má, að það
sjónarmið hafi orðið ríkjandi.
Menn þykjast nefni-
lega ekki hafa yfirsýn
né tök, til að áætl-
unarbúskapur verði
með viti. Sá skiln-
ingur er einnig hér á
landi, að þjóðarbúið
sé svo margslungið,
að ekki sé vit í að
setja slíkar áætlanir.
Á sjó
Um höfin gegnir
öðru máli en löndin.
Þar ríkir áætl-
unarbúskapartrú.
Þess vegna er það nú svo hér á
landi, að ríkið stefnir að því, að
svo og svo mörg kíló af þorski
verði hér við land, og er sett tala
ár fyrir ár. Vitaskuld eru engin
efni til slíkrar áætlunar. Óvissa er
um það, sem varðar mestu, nær-
ingarástandið. Menn vita ekki,
hversu margir þorskar geta átt
viðunandi líf hér við land á þessari
stundu og enn síður eftir eitt ár,
tvö ár, þrjú ár eða 10 ár. (Reynd-
ar er þorskurinn nú vannærður,
það er að segja, þorskarnir eru of
margir miðað við fæðuskilyrði,
verða því léttir og því ekki gott
hráefni.) Þrátt fyrir þetta setja
menn markmið um þorskkíló ár
fyrir ár. Það er áætlunarbúskapur
laus við vit.
Vitið er hins vegar það að fara
eins að og á landi, að tryggja eðli-
legan viðgang. Þá verður að gæta
þess að láta þorskana vera ekki
svo marga, að þá skorti fæðu. Líf-
fræðingar geta fylgst með því og
bent á ráð til þess. Þessu hafa
mikils metnir menn haldið skil-
merkilega fram á ýmsum vett-
vangi, Jón Jónsson, forstjóri Haf-
rannsóknastofnunar, Jón Gunnar
Ottósson, forstjóri Náttúru-
fræðistofnunar, Kristján Þór-
arinsson, starfsmaður Lands-
sambands íslenskra útvegsmanna,
Tumi Tómasson, forstöðumaður
Sjávarútvegsskóla Sameinuðu
þjóðanna, og Jón Kristjánsson,
sem starfar sjálfstætt og nýtur
þess.
Áætlunarbúskapur laus við vit
Björn S. Stefánsson fjallar um
áætlunarbúskap » Við stjórn atvinnu-vega á landi hafa
menn ekki lengur trú á
áætlunarbúskap, en sú
trú ríkir í fiskveiði-
stjórn.
Björn S. Stefánsson
Höfundur var um árabil fulltrúi Ís-
lands í stjórn Nordplan og prófessor
þar um tíma.