Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 4

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 4
182 NATTURUKRÆÐINGURINN rannsókn súrra bergmola, sem brotnað hafa úr veggjum kviku- rásarinnar á miklu dýpi og borizt upp með hrauninu. Lofttegundir. Bráðinn berghleifur í jörðu niðri hefur efnasamsetningu, sem er verulega frábrugðin efnasamsetningu þess hrauns, sem frá honum kemur. Mismunurinn er einkum í því fólginn, að við þann þrýst- ing, sem ríkir á miklu dýpi er allmikið af reikulum efnum í upp- lausn í kvikunni. Er þrýstingnum léttir við það, að bergið rennur sem hraun á yfirborði, hverfa reikulu efnin úr upplausn og rjúka burt. Storkið berg á yfirborði jarðar gefur því aidrei fullkomna mynd af efnasamsetningu bergsins, eins og hún var í upphafi. Reikulu efnin eru mjög mikilvæg í sambandi við alla forsögu bergsins. Ákveðið magn reikulla efna hefur áhrif á kristöllun og bræðsluhita, þau ráða miklu um, hversu þunnfljótandi hraunið er, þegar það kemur til yfirborðsins, og þau geta beinlínis valdið vissum tegundum sprengigosa. Ennfremur er líklegt, að hluti þeirra efna, sem við finnum í hveralofti og uppleyst í hveravatni séu kom- in frá storknandi kvikuhleif, þar sem vökvinn er orðinn yfirmett- aður af iofttegundum vegna kristöllunnar. Það er því engin iurða þótt eidfjallafræðingar hafi um langan aldur haft augastað á þessum bláleitu baneitruðu gufum, sem leggur upp af gjósandi eldgígum, en saga þeirra tilrauna, sem gerðar hafa verið til að hremma gosloftið, greinir ekki frá mörgum sigrum. Segja má, að saga þessi hefjist fyrir 120 árum austur við Heklu. Árið 1846, sumarið eftir að Hekla gaus, komu tveir Þjóðverjar til íslands, en sú ferð mun lengst allra í minnum höfð af rann- sóknarreisum útlendinga hingað. Þessir menn voru Sartorius von Waltershausen og Robert Bunsen. í gufuaugum og hraungjótum við Heklu safnaði Bunsen lofttegundum, sem hann efnagreindi síðar. Þessar greiningar eru fyrstu rannsóknir á eldfjallagasi, sem mér er kunnugt um. Að vísu reyndust sýnishorn Bunsens ekki inni- halda mikið annað en andrúmsloft, koldioxyd og vatn, en fram til þessa dags hafa flestir orðið að sætta sig við svipuð sýnishorn. Af ferð þeirra félaga spannst hinsvegar óskemmtilegur eftirleikur, því að þeim varð sundurorða meðan á ferðinni stóð og varð af fullur fjandskapur. Eftir heimkomuna deildu þeir hart og lengi á opin-

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.