Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 22

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 22
200 NÁTTURUFRÆÐINGURINN hefur verið Surtla, um tvo kílómetra austan við Surtsey, en þarna sást gos í tíu daga um áramótin 1963—1964, án þess að eyja næði að myndast. Má ætla að neðansjávarhæðin, sem er um 90 m á hæð, hafi skapazt í þessu gosi. Segulmælingarnar voru gerðar í róðrarbáti á línu frá suðri til norðurs þvert yfir hápunkt Surtlu, en jafnframt var dýpið mælt með bergmálsdýptarmæli Lóðsins frá Vestmannaeyjum. Segulmælingarnar eru síðan bornar saman við línurit segulmælingastöðvarinnar í Leirvogi og leiðréttar, svo að þær sýni meðalgildi sviðsins. Niðurstöður mælingarinnar eru sýnd- ar á 2. mynd, bæði styrkleiki segulsviðsins í gamma-einingum og dýpið í metrum. Á dýptarlínuritið er einnig dreginn botninn, eins og ætla má að hann hafi verið fyrir gosið. Mælingin gefur til kynna, að efnið í Surtlu sé miklu sterkar segulmagnað en lausu gosefnin norðantil í Surtsey, svo hér er væntanlega um basalt að ræða. 31. ágúst 1965 var gerð segulmæling yfir Surtsey úr þyrlu Landhelgisgæzlunnar. Mælitækið var liið sama og áður, en var nú tengt við sjálfvirk tæki, sem sáu um segulmælingu á þriggja sekúndna fresti og tóku auk þess mynd beint niður til staðsetningar. Sjálfur segulmælirinn hékk 20 m undir þyrlunni, en flughæðin var valin þannig að hann væri 30 m yfir efsta toppi eyjarinnar, eða 200 m yfir sjó. Alls voru flognar 28 ferðir þvert yfir Surtsey í mis- munandi stefnur í því skyni að gera segulkort af eynni, en úr- vinnslu er ekki lokið. 3. mynd sýnir árangurinn af einni ferðinni yfir eyna, þegar flogið var frá suðvestri til norðausturs. Mælingarn- ar hafa verið leiðréttar fyrir tímabreytingum segulsviðsins, svo að línuritið sýnir meðalgildi sviðsins á hverjum stað. Fluglínan ligg- ur ekki yfir gíginn, heldur skammt suðaustan við hann, og er þessi þverskurður eyjarinnar dreginn á myndina samkvæmt korti Land- mælinga íslands frá svipuðum tíma og mælingin var gerð. Botn- inn utan við eyna er einnig sýndur samkvæmt dýptarmælingum íslenzku sjómælinganna frá því í júlí 1964. Þar sem dýpið var ekki mælt mjög nálægt landi, er botnlínan þar óviss. Þá er dregin lína, sem á að sýna botninn eins og hann var áður en gaus, en líklegt er að botninn hafi verið nokkurnveginn sléttur á þessu svæði. Athyglisvert er að norðurmörk segultruflunarinnar falla alls ekki saman við norðurströnd eyjarinnar, heldur við norðurmörk hraunsins. Segultruflana frá gosmölinni, eða lausu gosefnunum,

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.