Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 17

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 17
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN 195 sér tæki til rafsviðsmælinga á jörðu niðri og einnig flugvél útbúna slíkum tækjum. Menn þessir unnu að rannsóknum á eldingunum í nokkrar vikur ásamt íslenzkum aðiljum, en rafsviðsmælingunum var síðan haldið áfram af Sveinbirni Björnssyni eðlisfræðingi. Nið- urstöður þessara rannsókna hafa verði birtar í tímaritinu Science (Anderson o. £1. 1965) Flugvélin flaug bæði yfir og umhverfis gosmökkinn og mældi rafsviðið, sem alls staðar reyndist stefna út frá honum, en það svar- ar til þess að mökkurinn sé hlaðinn jákvæðu rafmagni. í gufu'hvolfinu er jafnan allsterkt rafsvið, eða um 100 volt á metra á heiðskírum dögum. Yfir toppi skýsins, sem var í 3800 m hæð, reyndist sviðið 100 sinnum sterkara, eða 10 kV/m. Síðar var flogið í 1800 m hæð meðfram skýinu, þar sem það barst undan vindi, og reyndist sviðið þar allt að 30 kV/m. Sterkast var það þar, sem skýið steig upp frá gígnum, en síðan fór hleðslan í skýinu minnkandi á meðan það barst undan vindinum, svo að hún helm- ingaðist á svo sem 5 mínútum. Loks var flogið alloft í 300 m hæð framhjá gígnum. í hvert skipti varð vart við jákvætt rafmagn í gos- mekkinum, en rafsviðið var yfirleitt veikt, mest 5 kV/m. í eitt skipti var flogið inn í gosskýið og kviknaði þá hrævareldur utan á flugvélinni, sem teygði sig allt að 5 m fram úr trjónu vél- arinnar. Engra eldinga varð vart á meðan flugvélin var við mæl- ingarnar. Rafsviðsmælingar, sem hinir bandarísku vísindamenn gerðu á skipi, sem staðsett var til hliðar við gosmökkinn, þar sem hann lagði undan vindinum, gáfu allt að 8 kV/m og stefndi sviðið niður eins og vænta má ef skýið er hlaðið jákvæðu rafmagni. Á þeim tíma voru eldingar í gosmekkinum, en við hverja eldingu féll rafsviðið skyndilega og óx svo aftur þess á milli. Allar þessar mælingar bæði af sjo og úr lofti benda til þess, að í gosskýinu sé eingöngu jákvæð rafhleðsla og að hún berist með gos- stróknum upp úr gígnum. Áætlað var að rafstraumurinn upp gos- strókinn væri um 0,03 amper, hleðslan í honum 2-107 coulomb í rúmmetra og að rafhleðslan í skýinu væri 100 sinnum strjálli. Síðar endurtók Sveinbjörn Björnsson mælingarnar á einu varð skipanna og var þá siglt undir mökkinn 2—3 km frá gígnum. Kom þá í Ijós, að undir gosskýinu eða neðst í því var töluvert magn af neikvæðu rafmagni.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.