Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 9

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 9
___________________NATTURUFRÆÐINGURINN_________________187 og glers í berginu, og samanburði margra sýnishorna er unnt að sýna í hvaða röð kristallarnir falla út og eins er mögulegt að £inna hve mikill vökvi (gler) er eftir þegar ákveðin kristaltegund byrjar að faila út. Eins og getið var um hér að ofan voru einu kristallarnir í fyrsta gosefninu plagioklasar og olivinar. Síðar hurfu plagioklasarnir en olivinarnir urðu einir eftir og jukust að magni er á leið gosið. Sú skýring, sem virðist í beztu samræmi við þessar breytingar á gos- efnunum er í aðalatriðum þessi: Áður en gos hófst í Surtsey var kristöllun hafin í kvikuþrónni. Fyrstu kristallarnir, sem féllu út voru olivinar. Þessir kristallar eru samsettir úr járni, magnium og kísilsýru og því eðlisþyngri en vökvinn, sem þeir falla út úr. Þessir kristallar falla því hægt og hægt til botns í þrónni, en við það breyt,- ist heildarsamsetning efnisins í efri hluta þróarinnar. Vökvinn verður smám saman fátækari af járni og magnium, unz hann hefur náð þeirri efnasamsetningu, þar sem plagioklas og olivin byrja að falla út saman. Plagioklas er hins vegar aðeins eðlisléttari en vökv- inn og kristallarnir fljóta upp í efri hluta þróarinnar. Á þessu stigi hefst gosið og fyrstu gosefnin innihalda plagioktas og olivin. Eftir því sem meira gengur á efnið í þrónni verður það sífellt olivinrík- ara en plagioklasarnir hverfa. Nú kynni einhver að spyrja hvort bergið í Surtsey líkist ekki því efni, sem komið hefur upp í eldgosum síðari tíma á íslandi. Því er tii að svara, að þetta berg er gjörólíkt öllum Öskjuhraunum og við Heklu á það ekkert skylt. Það er líkara Kötlu og Eldgjá, en hefur þó ákveðin sérkenni, sem skipar því í annan flokk. Við get- um því ekki dregið Surtsey í dilk með neinu nálægu eldfjalli, og því ekki hægt að segja að hún hafi kvikuþró sameiginlega með öðru eldfjalli á meginlandinu. Að lokum ber að leggja á það áherzlu, að sú vinna, sem hefur verið framkvæmd vegna Surtseyjargossins á þessari stofnun er hóp- vinna eins og getið var í upphafi. Tilgangur þessarar greinar er að- eins sá, að sameina í mjög almennu yfirliti frásögn af því, sem gert hefur verið, en vísindalegar skýrslur um niðurstöður rann- sóknanna verða birtar á öðrum vettvangi.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.