Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 29

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 29
_________________NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN_______________207 mínútu, en þó mátti ekki tæpara standa að mælirinn næðist, þar sem hann var farinn að límast við gígbarminn, svo að tvo menn þurfti til að losa liann. Ekki voru gerðar nema tvær mælingar af þessu tagi, enda ekki varlegt að vera lengi svo nálægt gígnum. Mælingarnar gáfu 1150° og 1160°C, en um nákvæmnina verður ekkert fullyrt. Þess má geta, að lofthitinn á gígbarminum var að- eins 18°C, en hitageislunin frá gígnum hinsvegar svo sterk, að við lá að hún kveikti í fötum. Augljóst er að sjórinn kælir hraunkvikuna mikið meðan á ösku- gosinu stendur. Hinsvegar getur hitastig frumkvikunnar vel hafa haldizt óbreytt allan tímann, þó ekkert verði fullyrt um það. Hita- stig innrennslisins í hraungíginn hefur væntanlega verið 1150— 1200°C þegar h'ða tók á hraungosið. I hraungígnum var jafnan mikil hreyfing á hraunkvikunni, bylgjur, hringstreymi og suða sem í grautarpotti. Þar sem hraun hafði runnið yfir barma gígsins, virtist það hafa verið lapþunnt og geta runnið í svo sem 10 cm þykku lagi. Við hraunjaðarinn líkt- ist hraunið allþykkri steypuhræru, þar sem það hné áfram hægt og silalega. Venjulega var þykktin 1 m eða meira, en þó kom fyrir að það rann á hallalitlu sléttlendi í lagi, sem ekki var meira en nokkrir tugir sentimetra á þykkt. Trausti Einarsson mældi seigju hraunsins, þar sem það rann fram við hraunjaðarinn, með því að láta járnstöng síga niður í það undan eigin þunga, og einnig með því að mæla rennslishraðann. Einnig reiknaði hann seigjustuðul hraunkvikunnar í gígnum út frá athugun á bylgjuhreyfingunum. Allar þessar mælingar og athuganir gáfu til kynna, að seigjustuðullinn væri um 10 000 poise einingar, en sam- kvæmt mælingum Trausta á Hekluhrauninu 1947 var það hraun um 100 sinnum seigara. Cuðmundur Pálmason mældi rafleiðni bráðna hraunsins með því að stinga í það elektrónum og mæla straum og spennu á milli þeirra. Eðlisviðnám bráðna hraunsins reyndist um 4 ohmmetrar, en það er svipað gildi og við eigum að venjast fyrir jarðlög á jarð- hitasvæðum. Skýrslu um hita- og seigjumælingar Trausta Einarssonar er að finna í ársskýrslu Surtseyjarnefndar fyrir árið 1965, en viðnáms- mælingum Guðmundar Pálmasonar er lýst í skýrslu ársins 1964.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.