Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 13

Náttúrufræðingurinn - 01.02.1966, Blaðsíða 13
_________________NÁTTÚRUFRÆBINGURINN_______________191 Engar hitamælingar hafa verið gerðar í gosmekkinum eða gos- skýinu, en að öðru jöfnu stígur það þeim mun hærra sem það er heitara. Mikil blöndun á sér stað við loftið umhverfis, og stækkar skýið því ört á leið sinni upp í gegnum gufuhvolfið. Við eitt tæki- færi var vöxtur gosskýsins áætlaður um 10 milljónir rúmmetra á sekúndu (Anderson o. fl. 1965), en áður nefnd upphitun ætti að nægja til að hækka hitastig þessa loftmagns um svo sem 10°C. í heiðskíru veðri sást gosmökkurinn oft vel úr Reykjavík. Fyrstu vikurnar eftir að gosið hófst var sjálfvirk myndavél höfð tilbúin í Eðlisfræðistofnun Háskólans og tók hún myndir á 10 sekúndna fresti af efri hluta gosskýsins þegar skyggni og birta leyfðu. Mvnd- irnar voru teknar á 8 mm kvikmyndafilmu, og með því að sýna þær sem kvikmynd, koma skírt fram allar hreyfingar í gosmekkinum. Fjarlægðin til gosstöðvanna er 114 km og á milli liggur Reykja- nesfjallgarðurinn, 400 m hár, í 20 km fjarlægð frá Reykjavík. Ásamt bungumyndun jarðarinnar og ljósbrotinu í loftinu gerir þetta að verkum, að skýið getur ekki sést fyrr en það er komið í 3,3 km hæð yfir sjó. Sá hluti gosskýsins, sem sést yfir fjallsbrún- ina, hefur verið mældur út á myndum þessum, og má þannig fylgjast með hæð skýsins og hversu hratt það stígur. Fyrstu myndirnar eru frá morgni hins 16. nóvember 1963, eða tveim dögum eftir að gosið sást fyrst. Á tímabilinu frá kl. 8:15 til 8:45 hefur toppur skýsins verið frá 5,6 til 6,5 km yfir sjávarmáli. Næsta dag er hæðin töluvert meiri, yfirleitt 7,2—8,2 km á tíma- bilinu frá kl. 9 til kl. 11 að morgni. Nýir skýjabólstrar skjótast upp fyrir gamla skýið, oft á 4—5 mínútna fresti, en síga svo aftur nokk- ur hundruð metra niður. 5. dag gossins, 18. nóvember, er hæðin svipuð og daginn áður, 6,7—8,4 km á tímabilinu frá kl. 11:30 til kl. 15:30. Nýir bólstrar sjást vel, þar sem þeir stíga upp í gegnum gufuhvolfið, og er hraði þeirra allt að 20 metrar á sekúndu. Yfir- leitt virðist heldur draga úr hraðanum eftir því sem ofar kemur, þó má sjá bólstur, sem stígur með jöfnum hraða, 15 m/sek, allt frá 4,3 km og upp í 7,3 km hæð. 22. nóvember er hæðin aftur minni og kemst aldrei yfir 7 km á tímabilunum 8:45—9:30 og 13:30-14:30, en er þó alltaf yfir 4 km. Þegar myndatakan hefst að morgni hins 23. nóvember er mikil hreyfing á gosskýinu. Laust eftir klukkan tíu hækkar það um

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.