Fálkinn - 14.12.1956, Blaðsíða 23

JÓLABLAÐ FÁLKANS 1956 19
Fyrsta bjarndýrið.
nú ekki liver Jiað var — að sjá þarna
birnu með tvo heldur litla unga á
sundi, innan um ishraflið. Birnan
féll fljótlega og veslings húnarnir
syntu þarna hjá móður sinni dauðri.
Þá var um það rætt, hvort við ættum
ekki að taka þá iifandi með okkur
og flytja 'heim. En aðstaða var engin
ti! ])ess, eins og á stóð. Við vorum
enn á vesturleið, enn var allt í óvissu,
iiver hinn eiginlegi árangur yrði af
ferðinni, og á heimleiðinni mundi
leið okkar liggja um isinn og þá
mundi hægara um vik með slíkt. Sitt
skotið frá hvorum okkar skipstjóra
gerði strax út af við húnana.
Þetta mun mönnum þykja grimmd-
arleg aðferð. En hefði birnan sýnt
meiri miskunn við selamóður, ef líkt
hefði staðið á fyrir henni?
Það er annars af þessari birnu að
segja, að þegar ég birkjaði hana —
ég hafði það sérstaka starf með hönd-
um að flá og gera til alla veiði, bæði
hirni og seli — kom i ljós, að hún
hafði ekki dáið svöng. Ég risti jafn-
an upp maga allra dýranna, til þess
að sjá, hvað þeir innihéldu, en gerði
það úti á borðstokknum, til þess að
það óhreinkaði ekki að óþörfu þilfar-
ið. Úr maga þessarar birnu flaut ekki
aðeins ómelt spik, lieldur svo og svo
stórar flyksur af seisskinni. Var aug-
sýnilegt að luin liafði flegið skinnið
af, svo að ungarnir kæmust betur að
spikinu. Ég sá mest eftir því að geta
ekki hirt skinnflyksurnar, sem sumar
voru ærið stórar, og eiga Jiær eða
gera eitthvað úr þeim til minja. Ung-
arnir voru auðvitað ekki síður vel
haldnir. Og þegar til innyflanna kom,
flóði mjólk úr fitunni inni við nýrun.
Birnan hefir eflaust verið góð móðir
á sinn hátt.
En hérna komust fýlarnir, sem
þarna er allmikið af, heldur betur
í krásina og leið ekki á löngu, uns
allt var upp urið.
Enn einnar viðureignar ætla ég að
geta, hinnar einu, þar sem okkur mis-
tókst veiðin, enda átti liún sér stað
uppi á isnum, en ekki í sjónum. Við
höfðum siglt nokkra lirið, en þá varð
fyrir okkur stór isfláki og lögðum
við þar að. Þá sjáum við hvar stór
björn kemur þrammandi í áttina til
ekkar. Við hlupum fjórir upp á ísinn
með byssur. Leiti bar á milli okkar
og bjarnarins, þ. e. ishrúgald, sem
myndast við það að jakar þrýstast
saman, molnar úr báðum og þrýstist
það upp. Björninn kemur upp á liæð-
ina, í dágóðti skotfæri frá okkur. Skip-
stjórinn sendir honum skot og liverfur
björninn strax niður af hrúgaldinu
ltinu ntegin. Við héldum að hann hefði
ftdlið dauður niður af, en þó gat verið
að dýrið hefði særst og gat ])að ])á
orðið illt viðureignar, þvi að sært
dýr í vörn svífst einskis. Við fórum
þvi varlega en djarflega upp á ís-
hrúgaldið, en þegar upp var komið,
sáum við að dýrið var á rás undan.
Við sáum að skotið hafði hæft það,
þvi að blóð og hár voru á isnum, en
það mun liafa verið vöðvaskot og ekki
bagað dýrið að nokkru ráði. Við
leggjum þegar á rás á eftir þvi. Snjór
var nokkur ofan á isnum og hann
ójafn og með sprungum, eins og hann
er venjulega, en i vigamóðnum skeytt-
um við þvi ekkert, heldur hlupum eins
og orkan framast leyfði. Einn okkar
var á klossum, Gunnar vélstjóri, en
hann skildi þá eftir og hljóp á sokka-
leistunum, til þess að vera léttari.
Björninn virtist ekki fara hart og
aldrei sáum við það að hann hnyti
um ncitt, eins og okkur iiætti við að
gera, en alltaf breikkaði bilið milli
hans og okkar, og er við loks sáum
okkar óvænna, 'hættum við þessum
eltingaleik. Að senda dýrinu skot á
þessu færi var alveg gagnslaust, sér-
staklega þar sem það sneri frá okkur.
Á leiðinni til skips sáum við fyrst,
hvað þetta var í rauninni ofdirfsku-
fullt af okkur. Víða gátu verið sprung-
ur, sem snjórinn rétt aðeins faldi, þar
sem maður hefði getað sokkið ofan í.
Þegar heim í skipið kom, voru nær-
föt mín svo gegnblaut af svita, að ég
varð að skipta um nærföt.
Einkennilegt er það með ísbjörn-
inn, að þegar hann tekur á rás, þá
slceiðar hann, þ. e. tckur báða fætur
sömu hliðar samtímis fram, sem fáar
skepnur munu gera, nema hesturinn,
og þó ekki allir liestar, eins og við
vitum.
Um 40 seli skutum við á ísnum.
Ég gerði þá alla til, eins og að fram-
an er getið. í maga eins einasta þeirra
sá ég fiskabein, án þess að geta séð,
úr hvaða fiski þau væru. Á hverju
ísnum.
lifir þá sá urmull sela, sem er á ])ess-
um slóðum? I sjónum moraði af
kampalömpum, sem við þekkjum úr
fiskamögum hér, og mun það vera
aðalæti þeirra, svo og fugla þeirra,
sem þarna eru. Kampalampar eru ná-
skyldir marflóm og rækjum, en eru
ekki bundnir við botninn, eins og
þær. En á einhverju lifa þeir, og
treysti ég mér ekki til að skýra það.
VIÐ LENDUM í ÍSKLEMMU.
Þó að yndislegt væri, þegar komið
var inn í ísinn, þar sem auðar vak-
irnar voru eins og heiðatjarnir, þá
gat hann einnig sýnt annað svipmót.
Pólstraumurinn ber hann jafnt og
'þétt suður á bóginn og vegna straums-
ins veltur það á ýmsu, að hann greið-
isl sundur eða þéttist saman. Lendi
skipið i klemmu, getur verið voði á
ferðum. Við lentum einu sinni í slíkri
klemmu, sem reyndist okkur þó ekki
hættuleg. En einkennilegt er það, að
þegar svo ber við, stendur skipshöfn-
in úti á isnum, eins og á þurru landi.
Verði skipið isnum að bráð, klemmist
saman og sökkvi síðan, eru ótal
möguleikar á því að komast á isnum
til lands og bjarga hinu nauðsynleg-
asta úr skipinu. Það er sem sagt allt
annað en að vera á „flæðiskeri“
staddur.
Geta má nokkru nánar um þessa
klemmu og atvik í sambandi við hana.
Skömrnu fyrir hádegi þennan dag
komum við þar að, sem tveir stórir
jakar komu saman á dálitlu sva'ði,
og fór skipstjóri við annan mann út
á annan jakann og ætluðu að gæta
að, hvort kleift mundi að komast þar
í gegn. Er þeir voru þar, gleikkaði
sundið milli jakanna og var þá skip-
inu stefnt inn í sundið. Það var ekki
nema svo sem fjórar skipslengdir. En
þegar inn i þetta sund var komið,
þokuðust jakarnir saman aftur. Með
liátíðlegri ró þjöppuðu þeir að skips-
skrokknum báðu mcgin. Jakabrúnin
á stjórnborða var það há, að brúnin
á skipssúðinni náði ckki uppfyrir og
gat því skrokkurinn ekki runnið upp
þeim megin. Á bakborða lyftist skipið
aftur á móti upp, eftir því sem klemm-
an jókst, og tók það þvi að hallast
allmikið.
Við höfðum skömmu áður skotið
bjarndýr, fyrsta bjarndýrið okkar í
ferðinni, afskaplega mikla skepnu, og
lá það á þilfarinu stjórnborðsmegin.
Það gerði nokkurn halla á skipið og
hefir það stuðlað að þvi, að skipið
gat ekki lyfst þeim megin.
Hvað var hér að gerast? Ætluðu
þessi köldu og kærulausu bákn að
brjóta fyrir okkur farartækið? Voru
þessi heljarbákn að sýna okkur hvað
við, peðin, með þessa litlu skel okkar,
værum alls ómegnugir gegn heljar-
afli þeirra?
Enn jókst klemman, skipið lyftist
meira á bakborða og hallinn til stjórn-
borða jókst að sama skapi. Öldu-
stokkurinn þeim megin tók að bresta
á dálitlum parti.
Skipstjóri skipaði svo fyrir að taka
skyldi út á ísinn kassa með kúlna-
skotunum, svo og byssur allar, til ör-
yggis, hvað sem í kynni að skerast.
Enga æðru var að sjá á neinum,
enda gerðist þetta allt einstaklega ró-
lcga, þó að ekki yrði við neitt ráðið.
Fyrir mitt leyti get ég sagt, að ég
skoðaði þetta ckki eins mikla hættu
og það í raun og veru var. Það var
eins og við værum á þurru landi, þar
sem jakarnir voru, og maður hafði
það á tilfinningunni að á land kæmist
maður, þó að báturinn sykki.
Eftir tæpan stundarfjórðung gliðn-
uðu jakarnir sundur aftur, með sömu
hátiðlegu róseminni og áður. Skipið
komst á réttan kjöl og flaut eins og
fyrr. Var strax tekið til dælunnar, en

Gotta í