Vikan


Vikan - 20.03.1995, Blaðsíða 32

Vikan - 20.03.1995, Blaðsíða 32
HEILSAN ANDLEG VANLIÐAN ALGENGARI EN E ETI MARGAN GRUNAR fcH 1 ■ ■%. FÆÐINGU einkenni. Og það, sem konan þarf fyrst og fremst, er meiri og betri svefn.“ Marga segir jafn- TEXTI: SVAVA JONSDOTTIR UOSM.: BRAGI Þ. JÓSEPSSON Tæp 25% íslenskra kvenna verða vör við mismikla andlega van- líðan eftir fæðingu. Marga Thome, hjúkrunarfræðingur, Ijósmóðir og dósent í hjúkr- unarfræði við Háskóla fs- lands, hefur rannsakað þessi mál og segir hún að um það bil 14% íslenskra kvenna finni meira eða minna fyrir miklum þunglyndiseinkenn- um eftir barnsburð. Krúttara- legt! Vissu- lega, en fæöingin getur í sum- um tilfellum sett geö- heilsuna úr skoröum. Hér er fjall- aö um fæö- ingar- þunglyndi. „I mörgum ritum er ein- göngu talað um fæðingar- þunglyndi," segir Marga. „En óg vil forðast að tala um alla andlega vanlíðan eftir fæð- ingu sem þunglyndi. í fyrsta lagi vilja konurnar það ekki sjálfar og þær hugsa ekki all- ar um vanlíðanína sem þunglyndi. í öðru lagi held ég að það mundi leiða til þess að boðið væri upp á þröngan kost í meðferð. Og þung- lyndi er meðhöndlað með lyfjum. En þessar konur upp- lifa sérstaka tegund af þung- lyndi og það eru ekki til mörg lyf við því. í rauninni er þunglyndi einungis brot af vandamálinu vegna þess að ýmislegt annað fléttast inn í. Fólk á barneignaraldri er á því tímabili ævinnar þar sem margt gerist. Það er að stofna sambönd, eiga börn og koma sér upp þaki yfir höfuðið. Þannig að það er mikið álag á fólki. Sýnt hefur ver- ið fram á að hluti af því, sem veldur þessari andlegu vanlíðan, er þetta mikla álag. Ennfrem- ur hefur komið í Ijós að sambúð- arörðug- leikar ágerast við meiri ábyrgð. Svo kem- ur það fólki á óvart hve óvær ungabörn geta stundum ver- ið og hvað það getur verið bindandi að eiga börn. Þannig að þessir þættir geta fléttast inn í. Og ef kona lendir í því að eiga barn, sem sefur illa, þá er það ekki þunglyndi sem þjakar hana heldur þreyta. En þreytan getur ýtt undir þunglyndis- geðrænar breytingar við barnsburð hafi verið kannað- ar með tilliti til breytinga á hormónum. Niðurstöður rannsókna sýna að mismikl- ar breytingar geta orðið á magni hormóna við barns- burð hjá sumum konum og geta þær varað mislengi. Hún segir að óeðlilegar, miklar og langvarandi horm- ónabreytingar geti að nokkru leyti skýrt hvers vegna sum- ar konur hafi tilhneigingu til að verða þunglyndar eftir barnsburð. Félagslegir þætt- ir vega þó þyngra en þeir líf- fræðilegu. SÆNGURKVENNA- GRÁTUR Sængurkvennagrátur er al- mennt miklu algengari en fæðingarþunglyndi og er ekki alvarlegs eðlis. Hann lýsir sér þannig að nýbökuðu mæð- urnar verða mjög viðkvæmar, grátgjarnar og bregðast öðru- vísi við öllu áreiti en áður. Konur verða yfirleitt varar við sængurkvennagrát fyrstu vik- una eftir fæðingu og hjá flest- um lagast hann fljótlega af sjálfu sér. En ef svo er ekki þarf að fylgjast með konunni vegna þess að sængur- kvennagráturinn getur þróast yfir í þunglyndi. Marga segir að á fæðingar- deildum sé eitthvað fylgst með andlegu ástandi nýbak- aðra mæðra. En hún bætir því við að alvarlegri vanlíðan en sængurkvennagrátur komi oft ekki í Ijós fyrr en konurnar eru komnar heim. Og þess vegna þyrfti frekar að fylgjast með andlegri líðan nýbakaðra mæðra á heilsugæslustöðv- um. „Makar kvennanna átta sig ekki alltaf á því að eitthvað er að,“ segir hún. „Þeir finna fyrir því að konan er erfið og hún ásakar maka sinn kannski um margt sem fer úr- skeiðis. En þeir átta sig oft ekki á því að eitthvað sjúklegt geti verið þar að baki.“ FÍLUKÖST, GRÁTKÖST OG KVÍÐI Af þeim 25% nýbakaðra mæðra, sem finna fyrir ein- hverri andlegri vanlíðan eftir barnsburð, upplifir einungis þriðjungur þeirra mjög mikla vanlíðan í langan tíma sem flokkast þá undir þunglyndi. Sumar konur hafa átt við geð- ræn vandamál að stríða áður og finna jafnvel fyrir vanlíðan strax á meðgöngutímanum. En einstaka konur finna fyrir henni strax eftir fæðingu en flestar eftir heimkomu. Ábyrgðin, sem felst í nýju hlut- verki, hellist þá yfir þær. Marga segir að það sé ein- staklingsbundið hvernig van- líðanin lýsir sér. „Ef við erum að tala um mjög væga vanlíð- an, sem konur finna fyrir eftir heimkomu, getur hún falist í fíluköstum eða skapgerðar- sveiflum sem eru kannski sterkari en venjulega. Konan getur líka orðið pirruð eða þjáðst af svefnörðugleikum, grátköstum, óróleika, eirðar- leysi, spennu og kvíða. í verstu tilvikum geta önnur ein- kenni komið í Ijós, eins og hugmyndir um að hafna barn- inu eða gera sér eða barninu mein. Og segja má að konan þjáist af fæðingarþunglyndi þegar einkennin eru orðin svona svæsin.“ Meðferðin, sem þær konur fá, sem þjást af vægari van- líðan en þunglyndi, er mis- jöfn. Þegar um sambúðar- örðugleika er að ræða er konunum og eiginmönnum þeirra ráðlagt að fara til hjónabandsráðgjafa. Ef um er að ræða áfengis- eða fjár- hagsvandamál þarf að taka á þeim málum. Og ef barnið er óvært þarf móðirin hjálp. Svo þarf læknisfræðilega meðferð ef heilsufarsvanda- mál eru í spilinu. Sambúðar- örðugleikarnir eru algengast- ir og Marga segir að það erf- iðasta sem geti komið fyrir konu þegar hún eigi von á barni, eða sé nýbúin að eiga barn, séu sambúðarslit. ÞORA EKKI AÐ SEGJA FRÁ LÍÐAN SINNI Þegar kemur að bata þessara kvenna skiptir miklu 32 VIKAN 3. TBL. 1995
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.