Menntamál - 01.09.1945, Blaðsíða 13

MENNTAMÁL
123
HALLDÓR KILJAN LAXNESS
rithöfundur lýsir einum þætti í starfsemi Sigurðar
Thorlaciusar þannig í Þjóðviljanum:
„Kynni okkar Sigurðar Thorlaciusar urðu nánust af
samstarfi því, sem við áttum í bókmenntafélaginu Máli og
menningu, en hann var ásamt Eiríki Magnússyni cand.
theol., sem einnig er horfinn sjónum okkar, Halldóri rit-
höfundi Stefánssyni og okkur Kristni Andréssyni stofn-
andi þessa útgáfufélags. Yið höfðum í upphafi enga jörð
undir fótum, nema vonina um skilning og samúð fátækra,
bókhneigðra alþýðumanna, sem ekki höfðu ráð á að kaupa
bækur á vehjulegum markaði. Þetta var á kreppuárunum,
þegar tíu króna áskriftargjald í bókafélagi voru þeir fjár-
munir, að fátækir verkamenn til sjós og sveita urðu að
margvelta því fyrir sér og gera það upp við samvizku
sína, hvort þeir ættu að leggja út í að ganga í félagið. Ég
gét ekki hugsað mér félagsskap, þar sem eining og friður
hafði í þeim mæli verið ríkjandi innan vébanda eins og í
Máli og menningu, svo í útgáfustjórn og félagsráði sem
meðlimahópnum, en um skeið var sótt að þessu fátæka,
styrklaúsa félagi úr ýmsum áttum, oft með þungum skeyt-
um og af villtum ástríðum, og því haldið fram, að hér
væri í uppsiglingu fyrirtæki skáðræðismanna og landráða-
lýðs. í þessum deilúm, sem stóðu um tilveru félagsins, var
enginn ötulli verjandi en Sigurður Thorlacius, óþreytandi
að halda uppi málstað þess í ýmsum áttum. Inn á við var
hann hvötuður þess, að öll vörn væri sem mjúklegust af
okkar hálfu, og vildi, að við vöruðumst að láta ástríður
hinna hafa áhrif á okkur. Ég minnist þess, að hann setti
einu sinni í próförk kross við eitthvert skuggyrði, sem
hrotið hafðí úr penna mínum í garð flokks nokkurs, sem
hafði sett sér það markmið að ráða niðurlögum Máls og
menningar og hafa af okkur það litla mannorð, sem eftir
var. Þegar ég fékk próförkina, sá ég, að þarna hafði Sig-