Fréttablaðið - 26.11.2010, Side 8

8 26. nóvember 2010 FÖSTUDAGUR
FRÉTTASKÝRING: Sameiginlegt mat á umhverfisáhrifum álvers á Bakka og tengdum virkjanaframkvæmdum
Krafla
Þeistareykir
Bakki
M Ý V A T N
S K J Á L F A N D I
Húsavík
Sjónræn áhrif
Háspennulínur
■ Gert er ráð fyrir 375 möstrum á línuleið. Um 100 fer-
metra plan þarf við hvert mastur og um 20 fermetra
í undirstöður.
■ Heildarlengd nýrra slóða er 95 kílómetrar sem eru að
meðaltali 4,5 m breiðir. Rask alls um 50 ha.
■ Iðnaðarsvæði er sam-
kvæmt tillögu að breyttu
aðalskipulagi Húsavíkur-
bæjar um 188 hektarar.
Þeistareykjavirkjun
Borsvæði: Gert er ráð fyrir samtals 15 borsvæðum.
Áætlað rask um 40 hektarar.
Lagnaleiðir: Rask vegna lagna er um 16 kílómetrar
langt og um 10 metra breitt belti eða um 16,6 ha.
Skiljustöðvar, lokahús, dæluhús: Flatarmál svæðis sem
verður raskað er um 0,1 ha.
Mannvirki á stöðvarhúsreit: Byggingarreitur virkjunar
er um 6,8 ha.
Niðurrennslissvæði: Um 7,4 ha niðurrennslissvæði.
Vegir/slóðir á orkuvinnslusvæði: Um 8,8 kílómetra
langt og 4-6 metra breitt belti mun raskast vegna nýrra
slóða á orkuvinnslusvæði, alls um 5 ha.
Virkjunarvegur: Um 31,5 kílómetra langt og 25 metra
breitt belti mun raskast, alls um 79 ha.
Kröfluvirkjun
Borsvæði: Þau eru mismunandi að umfangi og fer
stærð þeirra eftir fjölda hola á hverju svæði. Áætlað rask
vegna borteiga innan borsvæðanna 8 er um 12,9 ha.
Lagnaleiðir og slóðir: Rask vegna vega og slóða er um
1.225 metra langt og 8-18 metra breitt belti eða alls um
1,6 ha. Rask vegna lagna er um 17 kílómetra langt og
um 10 metra breitt belti, eða um 17,5 ha.
Mannvirki á stöðvarhúsreit: Flatarmál stöðvarhúsreits
er um 6,8 ha.
Efnistökusvæði:
Alls 27 námur.
Heildarstærð er
um 230 hektarar.
Jarðmyndanir
Umfang röskunar sem verður á eldhraunum er um 130 ha. Um
er að ræða jarðmyndanir sem njóta
sérstakrar verndar skv. náttúruvernd-
arlögum auk þess sem í stefnu stjórn-
valda um sjálfbæra þróun í íslensku
samfélagi kemur fram að það sé
forgangsmál að vernda jarðmyndanir
sem eru sjaldgæfar eða óvenjuleg-
ar á heimsmælikvarða, svo og
landslag og sérstæð fyrirbæri
sem eru óvenjuleg í okkar
heimshluta og einkennandi
fyrir landið, þ.m.t. hraun og
hverasvæði. Auk þess er hér um
að ræða áhrif á umhverf-
isþátt sem eru óaftur-
kræf. Þá er óvissa um
áhrif virkjananna á
virkni hverasvæða.
Umhverfisáhrif: Veru-
lega neikvæð.
Útivist og ferðaþjónusta Menningarminjar Gróður og dýr
Framkvæmdirnar koma til með að skerða víðerni, breyta ásýnd og
valda neikvæðum áhrifum á landslag.
Þetta gerir það að verkum að lítt eða
ósnortin svæði sem eru eftirsóttir
áfangastaðir fyrir ferðamenn munu
skerðast og sömuleiðis möguleikar
þeirra til útivistar á svæðinu. Þrátt
fyrir bætt aðgengi um svæðið
fyrir akandi umferð munu
framkvæmdirnar draga úr
fjölbreytileika svæðisins í
heild og þar með mögu-
leikum til útivistar
og ferðaþjónustu.
Umhverfisáhrif:
Verulega nei-
kvæð.
Hátt í 100 fornminjar eru í mikilli hættu vegna framkvæmdanna
og mun stór hluti þeirra raskast
varanlega og óafturkræft. Flestar forn-
minjarnar raskast vegna framkvæmda
við álver á Bakka og þarf að ráðast
í fornleifauppgröft á bæjarstæðinu,
á hugsanlegurm kirkjugarði og á
nokkrum dysjum áður en þar verður
ráðist í framkvæmdir. Athygli er vakin
á því að fornleifauppgröftur kann að
vera tímafrekur og því þarf að hefjast
handa tímanlega við þær rannsóknir
sem Fornleifavernd ríksins gerir kröfur
um.
Umhverfisáhrif: Verulega neikvæð.
Umfang þess gróðurlendis sem raskast að samanlögðu vegna
framkvæmdanna verður um 370
hektarar í heild. Votlendi raskast um
38 hektara á álverslóðinni. Sérstök
ástæða til að gæta ýtrustu varfærni
við allt rask á gróðri og jarðvegi og
vanda allan frágang eftir fram-
kvæmdir eins og kostur er.
Umhverfisáhrif: Talsvert neikvæð/
verulega neikvæð á votlendi.
Á framkvæmdasvæðinu eru
búsvæði nokkurra fugla á válista,
þar á meðal hrafns og fálka. Áhrifin
verða víðtækust á framkvæmdatíma
vegna truflunar, en ljóst að varan-
leg óafturkræf röskun mun hafa
neikvæð áhrif á búsvæði margra
mófuglategunda. Áhrif fyrirhugaðra
háspennulína koma helst til með að
verða neikvæð vegna áflugs.
Umhverfisáhrif: Talsvert neikvæð.
Svavar
Hávarðsson
svavar@frettabladid.is
Eftir rúmlega tveggja ára vinnu
liggur umhverfismat vegna álvers-
og virkjanaframkvæmda á Norð-
Austurlandi fyrir.
Svandís Svavarsdóttir umhverfis-
ráðherra segir að nú megi sjá gildi
þess að allar framkvæmdirnar séu
metnar sameiginlega. Markmiðið
sé að tryggja framkvæmdaaðilum
og leyfisveitendum grundvöll til að
byggja á. „Ég tek undir það sjónar-
mið að nú megi menn ekki fara ofan
í hefðbundnar skotgrafir með þetta
mál, heldur virkilega nýta þetta til
að taka skynsamlegar ákvarðanir
til lengri framtíðar.“
Svandís vill ekkert tjá sig um
það sjónarmið að skýrslan dragi
upp svo dökka mynd að tilefni sé
til að hætta við framkvæmdir. „Ég
hef hins vegar alltaf verið þeirrar
skoðunar að stórar verksmiðjur séu
ekki lausnin í þeirri stöðu sem upp
er komin. Við eigum ekki að setja
fleiri egg í álkörfuna. Sú skoðun
mín er óbreytt en þarna er líka
verið að velta upp ýmsum spurn-
ingum um jarðvarmaauðlindina.
Það er nýtt sjónarhorn og maður
veltir fyrir sér þessu samspili orku-
freks iðnaðar og þessari leið til að
framleiða orku.“
Katrín Júlíusdóttir iðnaðarráð-
herra fagnar því að matið liggur
fyrir. „Það hefur auðvitað margt
breyst síðan matið fór af stað.
Stjórnvöld hafa aldrei tekið það í
mál að þarna verði byggt 340 þús-
und tonna álver eins og forsendur
matsins gera ráð fyrir. Landsvirkjun
hefur heldur ekki treyst sér til að
segja að á svæðinu sé nægileg orka
fyrir svo stóru álveri.“
Katrín segir að stíga verði var-
lega til jarðar varðandi orkuöfl-
un og atvinnuuppbygging verði að
taka mið af því. „Út frá því hefur
öll vinna síðasta ár gengið.“ Hún
vill hins vegar ekki meina að for-
sendur umhverfismatsins hafi
brostið á matstímanum. „Við tökum
umhverfismatið alvarlega en miðað
við þróun þessa máls síðastliðið
ár þá er ekkert í því sem er áfall.
Umhverfismatið setur þá vinnu alls
ekki út af sporinu.“
Bergur Elías Ágústsson, sveitar-
stjóri Norðurþings, fagnar því að
langri bið eftir umhverfismat-
inu er lokið. „Við erum ákaflega
sátt við að matið liggur loks fyrir.
Þetta er allt þekkt og matið er í
samræmi við þær væntingar sem
við höfðum.“
Bergur er ósammála því að
umhverfismatið sé „svört skýrsla“.
Þeir sem séu þeirrar skoðunar verði
einfaldlega að lesa umhverfismatið
í annað sinn. „Öllum framkvæmd-
um fylgja umhverfisáhrif. Ég hafna
því að þetta sé svört skýrsla og nú
er tími til að hefjast handa og skapa
störf.“
Hörður Arnarsson, forstjóri
Landsvirkjunar, segir umhverfis-
matið ekki stangast á við stefnu
fyrirtækisins um sjálfbærni, en í
matinu kemur skýrt fram að 340
þúsund tonna álver sé of orku-
frekt og framkvæmdirnar ekki
sjálfbærar. „Þetta mat er í fullu
samræmi við stefnu okkar um
sjálfbæra nýtingu.“
Umhverfisráðherra hefur ekki
nein úrslitaáhrif á þetta mál héðan
í frá; hvorki á álit Skipulagsstofn-
unar né leyfisveitingar og fram-
kvæmdir, ákveði menn að gefa út
slík leyfi.
Þetta skýrist meðal annars af því
að álit Skipulagsstofnunar er ekki
kæranlegt til umhverfisráðherra. Í
lögum um mat á umhverfisáhrifum
segir: „Ákvörðun sveitarstjórnar
um útgáfu framkvæmda- og bygg-
ingarleyfis samkvæmt skipulags-
og byggingarlögum fyrir mats-
skyldar framkvæmdir er kæranleg
til úrskurðarnefndar skipulags- og
byggingarmála innan mánaðar frá
því að ákvörðun sveitarstjórnar um
útgáfu framkvæmdaleyfis liggur
fyrir.“ Úrskurðarnefnd skipulags-
og byggingarmála er sjálfstætt
stjórnvald.
Samkvæmt lögum um rannsókn-
ir og nýtingu á auðlindum í jörðu
er það Orkustofnun sem veitir leyfi
til rannsóknar eða nýtingar á auð-
lindum. Áður en slík leyfi eru veitt
skal Orkustofnun leita umsagn-
ar umhverfisráðuneytisins en sú
umsögn er ekki bindandi.
s: 528 2000
Sígild ævintýri
með geisladiskum
Flipar á
hverri opnu!
Skipulagsstofnun telur að að ekki sé mögulegt að leggja raunhæft mat á áhrif 150 MWe Kröfluvirkjunar og 200
MWe Þeistareykjavirkjunar á jarðhitann sem auðlind þar
sem gert er ráð fyrir svo stórum virkjunum miðað við
fyrirliggjandi þekkingu og þ.a.l. of mikilli áætlaðri raforku-
framleiðslu. Stofnunin telur að það fái ekki staðist að áhrif
á jarðhitaauðlindina verði óveruleg eins og fram kemur
í matsskýrslum um Þeistareykjavirkjun allt að 200 MWe
og Kröfluvirkjun II allt að 150 MWe. Skipulagsstofnun
telur að veruleg óvissa sé um hver áhrif af fyrirhuguðum
virkjunum verði á jarðhitaauðlindina og auknar líkur séu
á að þegar um er að ræða virkjanir af þessari stærð, verði
orkunýtingin ágeng í stað þess að vera sjálfbær líkt og
framkvæmdaaðilar boða.
Áhrif á jarðhita og orkuforða
Framkvæmdirnar hafa í för með sér að breyting verður á ásýnd á
stóru svæði. Skipulagsstofnun lítur
svo á að þrátt fyrir að flest mann-
virkjanna megi fjarlægja og að þau
séu því afturkræf, þá verði að líta svo
á að ekki sé raunhæft að leggja mat
á áhrifin út frá því sjónarmiði.
Framkvæmdirnar munu leiða til
skerðingar ósnortinna víðerna á um
17.000 hektara svæði.
Ósnortin víðerni eru skilgreind
í lögum um náttúruvernd og þrátt
fyrir að þau njóti ekki lögbundinnar
verndar, er um að ræða svæði í
umhverfinu sem hefur mikið aðdrátt-
arafl fyrir ferðamenn. Ósnortnum
víðernum á Íslandi utan jökla fer
fækkandi og á þau er gengið, sem
gerir það að verkum að verðmæti
þeirra fer vaxandi.
Umhverfisáhrif: Verulega neikvæð.
Vatn
Skipulagsstofnun bendir á mikilvægi þess að tekið sé fullt tillit til þeirra verndarákvæða sem taka til vatnsverndar á
öllu framkvæmdasvæðinu.
Loft
Skipulagsstofnun telur ljóst að álver á Bakka og virkjanir við Kröflu og Þeistareyki muni auka losun gróðurhúsa-
lofttegunda á Íslandi verulega þar sem hlutdeild fram-
kvæmdanna í heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi
nemi um 14% af heildarlosun CO2-ígilda á ári.
Umhverfisáhrif: Nokkuð neikvæð.
Vegur
Niðurstaða sameiginlegs umhverfismats Skipulagsstofn-
unar er að heildaráhrif virkjanaframkvæmda við Kröflu
og Þeistareykjum, byggingar álvers á Bakka og nýrra
háspennulína muni hafa veruleg óafturkræf umhverfis-
áhrif eða spjöll á umhverfinu sem er ekki hægt að fyrir-
byggja eða bæta úr með mótvægisaðgerðum. Heimamenn
vilja hefja framkvæmdir.
Heimamenn ákveða næstu skref