Fréttablaðið - 26.11.2010, Blaðsíða 22

22 26. nóvember 2010 FÖSTUDAGUR
Stjórnlagaþing á Íslandi er löngu tímabært. Stjórnarskráin er leif-
ar frá dönsku nýlendustjórninni sem
velkst hefur í höndum hins spillta
flokkakerfis um áratuga skeið án
nauðsynlegra endurbóta.
Stjórnlagaþing sem nú fer í hönd
er hins vegar um margt meingall-
að.
Boðað er til þess með
allt of stuttum fyrirvara
fyrir kjósendur að kynna
sér málefni. Frambjóð-
endur fengu mjög stuttan
frest til að bjóða sig fram,
einnig er mjög skamm-
ur tími til kynna sér þau
fjölmörgu framboð sem
komu fram.
Nýja stjórnarskrá á að
leggja beint fyrir þjóðina.
Alþingi á ekki að fjalla
um niðurstöðuna eins og
lögin um stjórnlagaþing
kveða á um.
Alþingi er ekki lýðræð-
islega kosið, kjósendum
er mismunað eftir búsetu
og atkvæði þeirra bundin
við flokkslista.
Kosningakerfið býður
einnig upp á mismunun. Það er
flókið í útreikningum og hefur ekki
verið notað á Íslandi áður. Í þessu
kerfi geta þekktir og vel skipulagð-
ir frambjóðendur sem benda á með-
frambjóðendur ýtt til hliðar öðrum
og náð hópi fólks inn á þingið og
verulegum ítökum á þinginu. Dæmi
sem stillt er upp á vefnum kosning.
is sýnir þetta ágætlega. Kosninga-
kerfið verður þá ekki persónukosn-
ing heldur dulbúin listakosning.
Slík dulbúin listakosning með
stuttum fyrirvara hentar best þeim
hagsmunasamtökum sem þegar
hafa mikil ítök í íslensku þjóðfélagi,
ekki síst stjórnmálaflokkum sem
kunna að smala bæði frambjóð-
endum og kjósendum með stuttum
fyrirvara.
Reynir Axelsson stærðfræðingur
hefur áður bent á að það veki „ugg
og tortryggni“ hve skammur frest-
ur er gefinn til framboðs til stjórn-
lagaþings og til undirbúnings þjóð-
fundar. Það dulbúna listakerfi sem
valið hefur verið til kosninganna
hentar núverandi flokksmaskínum
og vekur enn frekari efasemdir um
undirbúning og umgjörð þingsins.
Lög um stjórnalagaþing voru frum-
varp forsætisráðherra, er tilviljun
ein að svona var að málum staðið?
Eina leið þeirra sem vilja ná fram
umbótum á stjórnkerfi landsins
og koma í veg fyrir að hin spilltu,
gömlu öfl sem nú ráða nái veruleg-
um ítökum á þinginu er
fylkja sér á bak við þá
frambjóðendur sem eru
þekktastir og virtastir af
þeim sem hafa gagnrýnt
gamla kerfið og kjósa þá
í efstu sæti. Í næstu sæti
á eftir er best að kjósa
þá sem þeir þekktustu í
hópi gagnrýnenda benda
á.
Kjósendur sem vilja
Nýtt Ísland mega alls
ekki kjósa neina fram-
bjóðendur sem hafa
mikil og náin tengsl við
núverandi flokka, til
dæmis fólk sem tekið
hefur þátt í prófkjörum
flokkanna undanfarin ár
eða gegnt mikilvægum
trúnaðarstörfum fyrir
núverandi eða síðustu
ríksstjórn.
Frambjóðendur sem eru innmúr-
aðir og innvígðir í gamla flokka-
kerfið eru ekkert annað en Tróju-
hestar, þeir munu engu breyta sem
máli skiptir. Ef gamlir flokksjálkar
ná undirtökum á þinginu breytist
ekkert, þá verður áfram óstjórn og
spilling, sukkað verður með lífeyri
landsmanna og náttúran lögð undir
orkuver sem framleiða niðurgreidda
raforku handa stórfyrirtækjum með
skattaívilnanir.
Vonandi verður þetta stjórnlaga-
þing eitthvað meira en sjónarspil,
eitthvað meira en tugga gömlu,
spilltu flokkanna sem hent er upp
í þjóðina til að hafa hana góða.
Vonandi leggur það drög að betra
þjóðfélagi. Vonandi munu sem
flestir Íslendingar kjósa.
Íslendingar eru á meðal feitustu þjóða í heimi. Þessar fréttir hafa
borist okkur í gegnum fjölmiðla upp
á síðkastið. Þetta er staðreynd og
það er ástæða til að hafa af þessu
miklar áhyggjur. Þegar talað er
um offitu er gjarnan miðað við að
svokallaður líkamsþyngdarstuð-
ull (LÞS) sé kominn yfir 30. LÞS
er mælikvarði á þyngd miðað við
hæð (kg/m²) og er einn af leiðbein-
andi þáttum þegar metið er hvort
einstaklingur sé í yfirþyngd.
Rannsóknir Alþjóðaheilbrigðis-
stofnunarinnar (WHO) benda til að
þeir sem eru með LÞS yfir 25 hafi
að öllu jöfnu hærri dánartíðni og
séu líklegri til að þjást af ýmsum
sjúkdómum. Samfara þessari þróun
hefur ofþyngd og offita meðal
kvenna á barneignaraldri aukist
og er orðin slík að mun fleiri konur
í dag hefja meðgöngu of þungar.
Niðurstöður rannsókna sýna að
ofþyngd og offita móður í upphafi
meðgöngu hefur neikvæð áhrif á
meðgöngu, fæðingu og sængur-
legu, bæði móður og barn. Einn-
ig ef þyngdaraukning á meðgöngu
er umfram það sem mælt er með
miðað við LÞS.
Flestum konum er gleðiefni að
verða barnshafandi og fara marg-
ar þeirra í ómskoðun á 12. og 20.
viku meðgöngu. Mikil fitusöfnun á
kvið getur gert ómskoðun erfiðari
og þar af leiðandi getur verið vand-
kvæðum bundið að greina fóstur-
galla. Með aukinni þyngd aukast
líkur á ýmsum fæðingargöllum og
þessum hópi kvenna er hættara við
fósturláti. Margar rannsóknir hafa
verið gerðar á áhrifum offitu á með-
göngu. Niðurstöður sýna að konum
með LÞS>30 er hættara við að fá
meðgöngusykursýki, of háan blóð-
þrýsting, meðgöngueitrun, þvag-
færasýkingar og blóðtappa í fætur.
Áhrif á fæðingu
Offita getur haft mikil áhrif á fæð-
inguna. Hreyfanleiki kvenna með
LÞS>30 er minni í fæðingu en
þeirra sem eru í kjörþyngd, en sá
þáttur er mikilvægur í fæðingu og
getur haft áhrif á gang fæðingar.
Erfiðara er að hlusta á hjartslátt
barns með utanáliggjandi hjart-
sláttarnema ef mikil fitusöfnun er á
kvið. Líkur á að koma þurfi fæðingu
af stað nær tvöfaldast hjá konum í
ofþyngd, m.a. vegna aukinnar tíðni
á háþrýstingi og meðgöngusykur-
sýki. Konur með LÞS>30 eru lík-
legri til að fæða barn með keis-
araskurði en konur í kjörþyngd. Í
nýjasta tölublaði Læknablaðsins
birtist niðurstaða rannsóknar sem
þrír læknar á Landspítala unnu
hér á landi til að kanna tíðni fylgi-
kvilla á meðgöngu, í fæðingu og
hjá nýburum kvenna í kjörþyngd,
of þungra og of feitra við upphaf
meðgöngu. Helstu niðurstöður
þeirrar rannsóknar sýna að konur
með LÞS>30 eru líklegri til að hafa
langvinnan háþrýsting fyrir þung-
un, fá meðgönguháþrýsting, með-
göngueitrun, meðgöngusykursýki
og einkenni frá stoðkerfi. Enn
fremur aukast líkur á að framkalla
þurfi fæðingu og að fæða með keis-
araskurði, bæði bráða- og valkeis-
araskurði, samanborið við mæður í
kjörþyngd og ofþyngd. Niðurstöður
sýna einnig að nýburar kvenna með
LÞS>30 eru þyngri og með stærra
höfuð. Fæðing þungbura hefur í för
með sér aukna hættu á skaða hjá
barni í fæðingu, sem eykur líkur á
dvöl á vökudeild eftir fæðingu.
Erlendar rannsóknir hafa einn-
ig sýnt að konur með LÞS>30 eru
lengur í fæðingu, sem getur leitt
til tíðari innri skoðana og þar með
aukið líkur á sýkingum. Jafnframt
hefur verið sýnt fram á að sýking-
ar eru algengari meðal kvenna
með LÞS>30 s.s. þvagfærasýk-
ingar, sýkingar í skurðsári eftir
keisaraskurð, móðurlífsbólgur og
sýkingar í rifum í fæðingarvegi.
Ofþyngd og offita móður getur
haft neikvæð áhrif á sængurleg-
una. Konur í yfirþyngd eiga frek-
ar í erfiðleikum með brjóstagjöf
en konur í kjörþyngd. Þær eru lík-
legri til að eiga í erfiðleikum með að
leggja barnið á brjóst og rannsóknir
sýna að mjólkin er lengur að koma í
brjóst þeirra en kvenna í kjörþyngd.
Þessar konur þurfa því almennt
meiri stuðning og fræðslu í gegnum
brjóstagjafarferlið, því yfirþyngd
getur haft neikvæð áhrif á lengd
brjóstagjafar. Þessar konur er einn-
ig líklegri til að finna fyrir einkenn-
um þunglyndis eftir barnsburð en
konur sem eru í kjörþyngd.
Hvað er til ráða?
Meginreglan er sú að því þyngri
sem kona er við upphaf meðgöngu,
þeim mun minna ætti hún að þyngj-
ast á meðgöngunni. Samkvæmt við-
miðunarmörkum IOM (Institute of
Medicine) um þyngdaraukningu á
meðgöngu er mælt með að konur
með LÞS 18,5-24,9 þyngist um 11,5-
16 kg, konur með LÞS 25-29,9 ekki
um meira en 7-11,5 kg og að konur
með LÞS>30 þyngist ekki meira en 6
kg. Ekkert segir að konur í ofþyngd
þurfi að þyngjast á meðgöngu, svo
framarlega sem þær borða rétt sam-
setta og næringarríka fæðu.
Meðganga er ekki rétti tím-
inn til að fara í megrun því það
getur skaðað vöxt og þroska barns-
ins en konur ættu t.d. að sneiða
alveg hjá sælgæti, sætabrauði og
gosdrykkjum.
Reglubundin hreyfing er mikil-
vægur þáttur í heilsusamlegu líf-
erni, líka á meðgöngu. Mælt er með
að minnsta kosti 30 mínútna hreyf-
ingu á dag. Ljósmæður í meðgöngu-
vernd ættu að hvetja konur á með-
göngu og styðja þær í að halda sig
innan þeirra viðmiðunarmarka sem
mælt er með um þyngdaraukningu
á meðgöngu. Þær þurfa að styðja
konur í að taka upp heilbrigðari
lífsstíl til að fyrirbyggja of mikla
þyngdaraukningu. Samkvæmt klín-
ískum leiðbeiningum Landlæknis
um meðgönguvernd er ráðlagt að
fylgjast með þyngd reglubundið ef
LÞS gefur tilefni til.
Við teljum að þessi hópur kvenna
þurfi þéttara eftirlit og meiri stuðn-
ing en almennt er veittur í með-
gönguvernd. Á meðgöngunni gefst
gott tækifæri til að endurskoða mat-
arvenjur og lífshætti.
Hornsteinn meðferðarinnar er
hvatningarviðtal snemma á með-
göngu, þar sem leitast er við að
hafa áhrif á áhuga og vilja kon-
unnar til að breyta heilsutengdri
hegðun, taka upp hollari lífsstíl og
sækja sér upplýsingar eftir þörfum.
Mikilvægt er að konur á barneign-
araldri leggi sig fram við að stunda
heilbrigt líferni og reglulega hreyf-
ingu. Þær ættu að vera í kjörþyngd
eða sem næst henni þegar þær hefja
meðgöngu. Með því aukast líkur á
góðri heilsu móður og barns.
Það er mikilvægt að heilbrigð-
isvöld grípi inn í hér og nú til að
sporna við þeim vágesti sem offitan
er með aukinni fræðslu, forvörnum
og stuðningi.
Kjósendur
sem vilja
Nýtt Ísland
mega alls
ekki kjósa
frambjóð-
endur sem
hafa mikil og
náin tengsl
við núverandi
flokka
Áhrif ofþyngdar á meðgöngu, fæðingu og sængurlegu
Heilbrigðismál
Elín Arna
Gunnarsdóttir
Guðrún I.
Gunnlaugsdóttir
ljósmæður og
hjúkrunarfræðingar
Líkamsþyngdarstuðull (LÞS)
Helstu viðmið LÞS eru eftirfarandi:
LÞS < 18,5 undir kjörþyngd
LÞS = 18,5-24,9 kjörþyngd
LÞS = 25,0-29,9 ofþyngd
LÞS = 30,0 offita
Stjórnlagaþing
eða sjónarspil?
Stjórnlagaþing
Sveinn
Valfells
hagfræðingur og
eðlisfræðingur
Alþingi hefur falið þjóðinni að endurskoða
stjórnarskrána. Nú gefst okkur einstakt
tækifæri til að horfa fram á veginn.
Mætum á kjörstað á morgun og veljum
fulltrúa okkar til stjórnlagaþings.
á morgun
Kjósum
Hvatningarhópur frambjóðenda
til stjórnlagaþings
Stjórnlagaþing 2011
S T J Ó R N L A G A Þ I N G 2 0 1 1
Þessi auglýsing er á vegum hvatningarhóps frambjóðenda til
stjórnlagaþings. Auglýsingin er ekki í þágu einstakra frambjóðenda og ekki
á vegum opinberra aðila. Tilgangur birtingarinnar er að hvetja landsmenn
til að nýta lýðræðislegan rétt sinn og kjósa.