Morgunblaðið - 03.05.2009, Side 8

8 FréttirVIKUSPEGILL
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 3. MAÍ 2009
Raúl Castro, forseti Kúbu, ávarp-aði 8. þing Kvennasamtaka
Kúbu nýlega. Þar lagði hann áherslu
á mikilvægi þess að konur tækju
leiðandi stöðu í efnahags-, stjórn-
mála- og félagslífi þjóðarinnar. Hann
sagði jafnframt við það tækifæri að
konur væru frá unga aldri mun
þroskaðri en karlar; þær hefðu betri
stjórnunarhæfileika en karlar og
stæðu fastar á sínu.
„Sagan um að karlar lúti ekki kon-
um sínum er ekki sönn,“ sagði
Castro svo og brosti til þeirra 900
kvenna sem sóttu ráðstefnuna.
Kúbanskar konur eru í 3. sæti IPU
yfir fjölda kvenna á þingi og verður
það að teljast góður árangur þó um-
deilt sé hversu mikil völd kúbanska
þingið hefur í raun.
Kvennasamtök Kúbu voru fyrstu
samtökin sem stofnuð voru eftir
byltinguna 1959. Samtökin hafa ver-
ið mjög öflug allar götur síðan og
unnið mikið starf við að mennta
konur og koma þeim inn á vinnu-
markaðinn.
Þrátt fyrir að áhersla sé lögð ájafnrétti kynjanna í stjórn-
arskrá Suður-Afríku segja konur
sem berjast fyrir jafnrétti kynjanna
að lög séu ekki virt þegar komi að
kynferðisbrotum og heimilisofbeldi.
Í nýafstöðnum þingkosningum
landsins náðu konur 45% þingsæta
en í fyrstu lýðræðislegu kosning-
unum árið 1994 hlutu konur aðeins
2,7% þingsæta.
Þrátt fyrir þessar glæsilegu tölur
eru talsmenn kvenréttinda í S-
Afríku ekki sáttir og segja þetta að-
eins sýna ástandið á yfirborðinu.
Lisa Vetten er lögfræðingur sem
hefur barist fyrir kvenréttindum í S-
Afríku um langt skeið. Hún segir að
kynjaumræðan á þinginu snúist að-
eins um tölu kvenna á þingi og risti
ekki dýpra en það. „Kynjakvótar eru
orðnir einskonar stjórnmálaskjól.
Fjöldi kvenna á þingi fer vaxandi en
á mörgum sviðum hefur okkur farið
aftur,“ segir Vetten.
Mikil þátttaka var meðal kvenna í
þingkosningunum og er það talið
vera þáttur í því hversu margar kon-
ur lentu inni á þingi.
Molar
Eftir Jóhönnu Maríu Vilhelmsdóttur
jmv@mbl.is
K
arlar hlusta á hvað við höfum að
segja af því að við erum svo marg-
ar,“ segir Espérance Mwiza, þing-
kona í Rúanda. „Nú þegar við er-
um í meirihluta getum við gert enn
meira,“ sagði Mwiza í viðtali við The Wash-
ington Post í lok október eftir að rúandska þing-
ið varð það fyrsta í heiminum þar sem konur
náðu meirihluta.
Rúanda er lítið landlukt Afríkuríki sem sker
sig frá nágrannaríkjunum þar sem karlar hafa
öll völd. Í Rúanda knýja konur áfram efnahags-
lífið, vinna byggingarvinnu, í verksmiðjum,
starfa sem trukka- og leigubílstjórar, auk þess
sem þær sitja á þingi og gegna störfum utanrík-
isráðherra, menntamálaráðherra, eru yfir æðstu
dómstólum og embætti ríkislögreglustjóra.
Aukin völd kvenna í Rúanda hafa meðal ann-
ars leitt til þess að forn feðraveldislög, sem enn
eru við lýði í mörgum öðrum afrískum löndum,
sem t.d. meina konum að erfa land, hafa verið
afnumin. Þá hafa lög verið tekin í gildi sem miða
að því að binda enda á heimilisofbeldi og ofbeldi
á börnum auk þess sem unnið er að því að af-
nema misrétti úr lagasafni landsins.
Jafnrétti og sættir voru einu kostirnir
Aukin völd kvenna í Rúanda eru til komin af
hruni samfélagsins. Hruni vegna þjóðarmorðs
hútúa á tútsum árið 1994. Talið er að hátt í
milljón manns hafi látið lífið eða um 20% rú-
öndsku þjóðarinnar. Betri staða kvenna er því
tilkomin vegna neyðarástands sem skapaðist og
gerði aukna þátttöku kvenna í samfélaginu
nauðsynlega, að hluta til vegna þess að um 70%
þjóðarinnar eftir þjóðarmorðið voru konur.
„Þjóðfélagið var í molum eftir þjóðarmorðið,“
segir Aloisea Inyumba, fyrrverandi kynja- og
félagsmálaráðherra Rúanda. „Sú ákvörðun var
tekin að ef Rúanda ætti að lifa af yrði hjart-
sláttur samfélagsins að breytast. Jafnrétti og
sættir voru einu kostirnir,“ segir Inyumba.
Ríkjandi viðhorf í Rúanda var að konur
myndu eiga betra með að stýra landinu frá
áframhaldandi hörmungum.
Það er nokkuð langsótt að líkja þróun mála í
Rúanda við verkefnin sem bíða á Íslandi en
löndin eiga þó eitt sameiginlegt eftir íslenska
efnahagshrunið og það er að vera í efstu sætum
á alþjóðlegum lista þingsamtakanna IPU yfir
hlutfall kvenna á þjóðþingum heims. Ísland
stökk úr 15. sæti í það fjórða á listanum og eru
konur nú 43% þingmanna sem er talsvert lakara
en hjá kynsystrum þeirra í Rúanda þar sem
hlutfallið er 56,3%. Eftir nýafstaðnar kosningar
í Suður-Afríku, þar sem konur náðu 45% þing-
sæta, lítur reyndar út fyrir að Ísland ýtist niður
í fimmta sæti.
Ein skýringin á því hversu vel hefur tekist að
halda konum á þingi og í stjórnunarstöðum í
Rúanda er talin vera sú að þær eru í meirihluta,
en af 10 milljónum Rúandamanna eru 55% kon-
ur.
Munurinn á Íslandi og Rúanda er hins vegar
sá að í Rúanda hefur kynjakvóti á þingi verið
bundinn í lög allt frá því að endurreisnin hófst
og varð meira en fjórðungur þingsæta að vera
skipaður konum. Slíkar reglur gilda hins vegar
ekki á Íslandi en stjórnmálaflokkar hafa sett
kynjakvóta á framboðslista sína. Sífellt fleiri
ríki hafa tekið upp kynjakvóta á þingi en slíkur
kvóti er umdeildur og hefur ekki verið notaður á
Norðurlöndum.
Tilgangur slíks kvótakerfis er að fá konur í
stjórnmálastöður og tryggja að þær séu ekki
einangraðar við störf sín. Yfirleitt er miðað við
að lágmarksfjöldi kvenna á þingi sé á milli 30-
40%. Samkvæmt dönsku fræðikonunni Drude
Dahlerup eru slíkir kvótar stundum settir á til
bráðabirgða eða þar til konur hafa náð fótfestu
og eiga greiðan aðgang að þingstörfum.
Konur reisa úr rústum
 Í Rúanda var konum fengið það verkefni að reisa landið við eftir þjóðarmorð og nú hafa
þær náð fótfestu í stjórnmálum landsins  Íslendingar fela nú konum aukna ábyrgð
AP
Á kjörstað Indverskar konur bíða eftir að kjósa. Indverska stjórnarskráin kveður á um að 33% sveit-
arstjórnarsæta séu tekin frá fyrir konur en sú stefna hefur verið mjög umdeild í landinu.
Reuters
Í Jemen 120 konur sem ekki náðu kjöri í síðustu
kosningum hafa stofnað skuggaþing.
Tekist hefur verið á um ágæti kvóta hvort sem þeir eru notaðir vegna
kvenna, kynþátta eða annarra hópa samfélagsins. Sumum þykja kvótar
gefa konum forgang fram yfir aðra á meðan aðrir segja lítið gert úr
hæfileikum kvenna í karllægu stjórnmálakerfi. Fræðikonan Drude
Dahlerup hefur rannsakað kynjakvóta og flokkar meginviðhorf svo:
Með og á móti kvóta
Með:
 Kynjakvótar mismuna ekki
heldur vega upp á móti þeim
hindrunum sem aftra konum
frá því að setjast á þing.
 Það eru borgaraleg réttindi
kvenna að eiga sér fulltrúa á
þingi.
 Reynslu kvenna er þörf í
stjórnmálum.
 Konur eru jafnhæfar körlum en
það er gert lítið úr hæfileikum
þeirra í karllægu stjórn-
málakerfi.
 Það að koma á kynjakvótum
getur valdið ágreiningi, en að-
eins tímabundið.
Á móti:
 Kynjakvótar stríða gegn því að
allir njóti jafnra tækifæra þar
sem konur fá forgang.
 Þeir eru ólýðræðislegir þar
sem kjósendur ættu að fá að
ráða hverjir hljóta kosningu.
 Þeir gefa í skyn að stjórn-
málamenn séu kosnir vegna
kyns þeirra en ekki vegna hæfi-
leikanna og að hæfara fólki sé
ýtt til hliðar.
 Margar konur vilja ekki hljóta
kosningu fyrir það eitt að vera
konur.
 Að innleiða kynjakvóta skapar
verulegan ágreining innan
stjórnmálaflokka.
Meirapróf
Upplýsingar og innritun í síma 567 0300, 894 2737
Næsta námskeið byrjar 13. maí 2009