Morgunblaðið - 03.05.2009, Síða 14

14 Hjálparstarf
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 3. MAÍ 2009
Eftir Ragnhildi Sverrisdóttur
rsv@mbl.is
Á
stæða þess hversu
slæmt ástandið er í
Kambódíu er, að Pol
Pot reif grunneiningu
samfélagsins, fjöl-
skylduna, niður. Börnin tilheyra
engum, af því að foreldrar veigra
sér við að bindast þeim tilfinn-
ingaböndum. Fólk býr við sára fá-
tækt og börnin ganga kaupum og
sölum. Barnungar telpur eru seldar
í vændi og þetta er vítahringur sem
erfitt er að rjúfa. En það er ekki
ómögulegt og við leggjum okkar af
mörkum.“
Eiríkur Ingvarsson er formaður
ADRA, hjálpar- og líknarstofnunar
aðventista á Íslandi. Stofnunin er
hluti af alþjóðlegu samstarfi í rúm-
lega 120 löndum. Hjálparstofnun
aðventista á Íslandi aðstoðar fjöl-
skyldur hér á landi, m.a. með mat-
argjöfum og fjárstuðningi, en á al-
þjóðlegum vettvangi einbeitir hún
sér nú að baráttu gegn mansali í
Kambódíu og Taílandi.
Fyrir skömmu var heimild-
armyndin Börn til sölu sýnd í Rík-
issjónvarpinu. Myndin var gerð að
frumkvæði Eiríks og með styrk
ADRA í Noregi. Þar báru barn-
ungar vændiskonur í Kambódíu
vitni um líf sitt og hörmulegan að-
búnað. En einnig um vonina, sem
þær öðlast þegar þær komast í
öruggt skjól ADRA og fá þar
menntun sem þær nýta til að byggja
upp líf sitt að nýju.
Ung og fátæk þjóð
Eftir stríðsátök og ógnarstjórn
Pols Pots og Rauðu kmeranna undir
lok síðustu aldar býr ung þjóð
Kambódíu við mikla fátækt. Með-
alaldur landsmanna er tæpt 21 ár og
ríflega 50% þjóðarinnar eru undir
25 ára aldri. Pol Pot myrti milljónir
landsmanna og menntamenn voru
drepnir hvar sem til þeirra náðist.
Fjölskyldum var sundrað, foreldr-
arnir sendir til starfa úti í sveitum
landsins og börnin sett á stofnanir.
Ungbarnadauði er landlægur og
115 af hverjum þúsund börnum
deyja fyrir fimm ára aldur. Í þeim
hluta landsins, þar sem ástandið er
verst, látast um 23% barna fyrir
fimm ára aldur.
Jarðsprengjur er enn að finna
mjög víða og oftar en ekki eru börn
fórnarlömbin. Börn, sem reka hús-
dýr í haga eða leika sér á ökrunum.
Í slíku landi er kannski engin
furða þótt mannslífið sé lítils metið.
„Konur eru í miklu minni metum í
Kambódíu en karlar,“ segir Eiríkur.
„Þær ganga kaupum og sölum frá
barnsaldri. Þrátt fyrir gríðarlega fá-
tækt eru sjónvörp á hverju heimili
og klámvæðing Vesturlanda hefur
náð til allrar þjóðarinnar. Í þessu
ómenntaða samfélagi hefur klámið
náð kverkataki á hegðunarmunstri
margra. Fjölmargar sögur eru af
nauðgunum og misnotkun, þar sem
fyrirmyndirnar voru klámmyndir.
Heimamenn kippa sér því miður lít-
ið upp við þetta.“
Á Íslandi frá 1923
Hjálparstofnun aðventista hefur
starfað á Íslandi frá 1923. Eiríkur
segir að þótt hjálparstarfið hafi
kannski ekki verið áberandi hafi að-
ventistar stutt við þúsundir fjöl-
skyldna hér á landi, til dæmis með
matargjöfum fyrir jól og lagt sér-
staka áherslu á að aðstoða konur og
börn. Þá rak Hjálparstofnunin mið-
stöð hjálparstarfs í Reykjavík vegna
eldgossins í Vestmannaeyjum á sín-
um tíma og sendi hjálpargögn til
Súðavíkur vegna snjóflóðanna þar,
svo dæmi séu tekin. „Við viljum
vinna í kyrrþey, en þrátt fyrir það
berast okkur alltaf fjölmargar
ábendingar, til dæmis um fjöl-
skyldur í vanda,“ segir Eiríkur.
„Núna er sótt mjög mikið til okkar,
en gjafafé hefur að sama skapi
dregist saman, svo reksturinn er
erfiðari en oft áður. Við leggjum
mikla áherslu á að allt söfnunarfé
nýtist sem best. Þar hefur okkur
tekist vel upp, því 96% af öllu fé
renna beint til hjálparstarfs, en að-
eins 4% fara í kostnað. Ég veit ekki
um nokkur hjálparsamtök sem geta
státað af jafn góðum árangri að því
leyti.“
Styðja við konur
Þótt verkefnin séu ærin innan-
lands tekur Hjálparstofnun aðvent-
ista ríkan þátt í alþjóðlegu starfi.
„ADRA leggur sífellt meiri áherslu
á stuðning við konur víðs vegar um
heiminn. Heiminum verður ekki
breytt fyrir tilstuðlan karla, svo
mikið er víst. Í Sómalíu leggur
ADRA t.d. mikla áherslu á menntun
kvenna. Við bjóðum þeim í 6-8 mán-
aða nám, þar sem þær læra m.a.
saumaskap og á sama tíma læra
börnin þeirra að lesa og skrifa. Út-
skriftargjöf mæðranna er saumavél,
sem gerir þeim kleift að vinna fyrir
sér og fjölskyldunni. Með þessu móti
verða þær sjálfstæðari og ekki eins
háðar karlmönnunum.“
Á síðasta ári studdi ADRA 36
milljónir manna víða um heim. Þró-
unarhjálp er helsta viðfangsefnið, en
10% söfnunarfjár eru sett í neyð-
arsjóð. Þetta fé nýtist þegar hamfar-
ir dynja yfir, til dæmis flóðbylgjan
við strendur Indlandshafs og flóð í
Bangladess.
Eiríkur hélt til Taílands árið 1998,
til að kynna sér alnæmisverkefni þar
í landi. „ADRA fékk styrk frá Sam-
einuðu þjóðunum til að vinna að við-
horfsbreytingu í landinu. Fyrst og
fremst þarf að hvetja landsmenn til
ábyrgrar kynhegðunar, til dæmis að
nota verjur. Hlutfall alnæmissmit-
aðra í Taílandi hefur smám saman
lækkað á síðasta áratug, en betur
má ef duga skal.“
Starf ADRA að alnæmisvörnum í
Taílandi varð til þess að Sameinuðu
þjóðirnar leituðu til samtakanna
vegna barnavændis í landinu. „Um
800 þúsund vændiskonur starfa í
Taílandi og þar af eru 200 þúsund
undir 12 ára aldri. Sameinuðu þjóð-
irnar vildu að ADRA ynni að breytt-
um viðhorfum, til að stöðva þessa
þróun.“
ADRA setti upp athvörf fyrir
börn í vændi, þar sem þau geta búið
til 21 árs aldurs. Aðallega eru það
stúlkur, en fjöldi drengja stundar
einnig vændi. „Þeim er tryggt var-
anlegt heimili og fá menntun af
ýmsu tagi. Þau þurfa mikla hjálp,
enda er sjálfsmynd þeirra í molum.
12 ára stúlka, sem hefur verið
nauðgað ítrekað, þarf mikinn stuðn-
ing til að byggja upp líf sitt. En með
menntuninni geta þau öðlast fram-
tíð.“
Fyrst fundur, svo börn
Eiríkur lýsir dvöl sinni á hóteli í
Taílandi, þar sem einnig dvöldu as-
ískir karlar í viðskiptaerindum. „Á
morgnana skipulögðu þeir daginn,
röðuðu niður fundum og luku svo
störfum um klukkan tvö eftir há-
degi. Þá pöntuðu þeir hóp af stúlk-
um á hótelið. Þær voru margar
barnungar, en enginn gerði nokkra
athugasemd við það. Ef hópur af
börnum í vændi kæmi inn á vestræn
hótel yrði uppi fótur og fit. En þarna
var þetta viðtekin venja og menn
virtust einfaldlega líta á þetta sem
líffræði, ekki glæp.“
Í Taílandi er annað viðhorf til
barna en í Kambódíu. „Þar er börn-
um oft stolið af foreldrunum og þau
seld í vændi. Oft ríkir gríðarleg sorg
í fjölskyldum, sem hafa misst börnin
sín á þennan hátt. Í Kambódíu er
fólk vissulega líka sorgmætt, en þar
er grunnurinn annar, af því að búið
er að eyðileggja fjölskylduein-
inguna.“
Vestrænir ferðamenn sækja í
vændi í Taílandi, en Eiríkur segir
hlut þeirra mun minni en hann hafi
haldið. Aðeins um 5% kaupenda
vændis séu ferðamenn. „Menn hafa
reynt að rannsaka hvaðan þeir
ferðamenn koma og þar reynast
Þjóðverjar og Svíar fjölmennastir.“
Eiríkur segir aðspurður að hann
hafi heyrt af íslenskum mönnum,
sem hafi farið á þá staði í Taílandi
þar sem barnavændi er mikið. „Eng-
inn þeirra hefur viljað veita mér við-
tal,“ segir hann, „svo ég veit ekki
hvert erindi þeirra hefur verið.“
Lögin eiga að vernda
Eiríkur segir ástandið víða öm-
urlegt. Hann rifjar upp að við sumar
götur í Phnom Penh, höfuðborg
Kambódíu, séu stúlkurnar inni í
litlum herbergjum, með rimlum fyr-
ir gluggum. „Þessum kytrum er læst
utan frá. Þeim eru allar bjargir
bannaðar af eigendum sínum.“
Eftir að hafa kynnst ástandinu í
Kambódíu segist Eiríkur telja að
„sænska leiðin“ svokallaða, sem ný-
lega varð að lögum hér á landi, sé
vonlaus. Samkvæmt henni eru kaup
á vændi refsiverð. „Gjörsamlega gal-
in leið,“ segir hann reyndar.
Hann rökstyður þessa yfirlýsingu
sína með því að benda á, að í Kambó-
díu hafi svipuð lög verið sett, enda
hafi alþjóðasamfélagið þvingað
heimamenn til að gera það og hótað
að annars yrði dregið úr þróun-
araðstoð. „Við aðalvændisgötu
Phnom Penh seldu þúsundir barna
sig. Áður var það vændi öllum aug-
ljóst. Núna er vissulega hægt að sjá
vændið, en starfsemin hefur samt
færst neðanjarðar, svo við eigum
miklu erfiðara með að nálgast börn-
in. Hvernig eigum við að veita þeim
aðstoð, sem eru smituð af alnæmi
eða sárasótt? Öll heilbrigðisþjónusta
og öryggi fyrir börnin hvarf með
þessum lögum. Löggjöfin á að
vernda fólk, en í þessum bláfátæku
ríkjum gerir hún það ekki. Þar sem
og annars staðar er vændi fé-
lagslegur vandi, sem verður ekki
upprættur með lagaboði. Fjölskyld-
urnar eru í upplausn og fólk stendur
frammi fyrir afarkostum til að lifa
af. Það reynir að vinna, láta börnin
sín vinna, eða selur þau í vændi. Rót
vandans er sár fátækt. Margar fjöl-
Móðir Ung kona í Kambódíu með lítið barn á handlegg.
Hlátur Börnin finna sárt til neyðarinnar. En það er stutt
í brosið hjá þeim, eða jafnvel skellihlátur.
Mansal Hún beið á meðan karlarnir körpuðu um verðið. Að því búnu
var hún leidd á brott af nýjum eiganda.
Morgunblaðið/RAX
Aflögufær Íslendingar geta orðið að liði í Kambódíu og Taílandi, þar sem neyðin er mikil, segir Eiríkur Ingvarsson.
Þar sem menntun kostar kók
Ljósmyndir/Eiríkur Ingvarsson