Læknablaðið - 15.12.1989, Síða 58

424
LÆKNABLAÐIÐ
hvað þetta kostaði. Ef það var ung stúlka, var
svarið oftast: «Ert þú vinnukona?» Og ef svo
var, kostaði læknishjálpin ekkert. Guðmundur
vissi sem var, að vinnukonur höfðu lág laun
og úr litlu að spila. Ef aðrir voru betur efnum
búnir, lét hann þá borga eitthvert lftilræði.« (9)
Guðmundur var einn af þeim, sem kenndu
Akureyringum að meta klerk sinn, séra
Matthías Jochumsson, sem þar lifði við
þröngan kost með Guðrúnu konu sinni og
fjölda bama. Grípum aftur niður í frásögn
Huldu: »Nokkrir vinir séra Matthíasar,
þeirra á meðal Guðmundur Hannesson
læknir, Ragnar Olafsson og faðir minn, gáfu
honum allvönduð húsgögn í skrifstofuna,
skrifborð, skrifborðsstól og eitthvað fleira
því tilheyrandi. Eg ætla, að Guðmundur hafi
jafnvel smíðað eitthvað af þessu, en hann
var ofan á allt annað, sem honum var gefið,
mesti hagleiksmaður. Skömmu eftir að gjöfin
hafði verið afhent fréttu þeir þremenningar,
að húsgögnin hefðu verið flutt úr skrifstofunni
inn í gestastofuna. Þar sem það var fyrirætlun
þeirra að auðvelda skáldina að sinna sínum
áhugamálum, vildu þeir ekki una þessum
flutningum. Þeir gerðu sér hægt um hönd,
fóru heim í «Sigurhæðir» og fluttu sjálfir
húsgögnin á þann stað, sem þeim var ætlaður,
skrifstofu skáldsins. Aður en þeir fiutningar
hófust, flutti Guðmundur nokkur velvalin orð í
tilefni af heimsókninni.
Guðmundur Hannesson var einn af helztu
vinum séra Matthíasar og studdi hann á ýmsa
vegu. Ekki voru þeir þó sammála um alla
hluti. Sérstaklega greindi þá á í trúmálum,
enda Guðmundur talinn algerlega trúlaus,
heiðinn, má víst segja. Þrátt fyrir það má
víst þakka Guðmundi eitt merkasta trúarkvæði
séra Matthíasar, «Guð minn, Guð, ég hrópa.»
Það orti hann eftir að þeir höfðu, vinimir, háð
harða sennu um trúmál næturlangt, að því er
mér hefur verið sagt.« (10)
Guðmundur Hannesson hefur stundum verið
kallaður fyrsti íslenzki arkitektinn. Hann
var ekki skólagenginn í því fagi, en það
bætti hann upp sem á öðmm sviðum með
geysilegum bóka- og fræðiritalestri. Þótti
minni hans óbrigðult framan af, en þó réði
mestu verksvit hans og áhugi á öllu því, er til
framfara horfði með þessari fátæku, fáfróðu
og sullaveiku þjóð. Hann benti margoft á það,
að bættur efnahagur, matarhæfi og húsakostur
alþýðu réði meiru um heilsufar en tilburðir
læknanna. Hann kaus sér seinna að grafskrift:
»Hann kenndi íslendingum að byggja hlý
hús.« Það gerði hann í orði og verki, því við
smíði íbúðarhúsa sinna og sjúkrahússins, sem
nú er að stofni til Skíðastaðir í Hlíðarfjalli,
var fitjað upp á fjölmörgum nýjungum,
einkum varðandi einangrun og ýmis þægindi
svo sem rennandi vatn, mistöðvarhitun og
vatnssalemi. Hann var fyrsti áróðursmaður
steinsteypunnar hérlendis og skrifaði bæði
bækur og tímaritsgreinar um húsagerð til
sjávar og sveita.
Frægastur varð Guðmundur af
skurðlækningum sínum norðanlands. Eftir
að aðstæður bötnuðu með tilkomu nýja
sjúkrahússins 1899 gerðist hann afkastamikill
á sviði augnskurðlækninga, svo sem
Guðmundur Bjömsson hefur gert grein fyrir
í Læknablaðinu 1975. Kveður hann engan
héraðslækni fyrr eða síðar hafa tekið svo til
höndunum með jafn góðum árangri. Hann
réðist ótrauður í ýmsar aðgerðir, sem lítt
eða ekki höfðu verið gerðar hérlendis áður,
svo sem heilaskurði, og sarkmein úr efri
kjálka nam hann hjálparlaust brott úr manni,
sem sat í skrifborðsstólnum hans. Æxli skar
hann úr grindarholi ófrískrar konu, og er
hann hafði lokað skurðinum, klappaði hann
á keisina með þessum orðum: »Við sjáumst
seinna, karlinn!« I móðurlífinu hvfidi þá
sveinbam, er síðar bar nöfn þeirra hjóna og
helgaði heilbrigðisþjónustunni krafta sína,
Guðmundur Karl Pétursson, síðar yfirlæknir
á Akureyrarspítala. Fyrstu botnlangatöku
hérlendis framkvæmdi hann á Ingólfi
Gíslasyni, héraðslækni í Reykdælahéraði, sem
lengi lá milli heims og helju hér á spítalanum
hjá honum en komst til fullrar heilsu á ný,
og má um þessa sögulegu aðgerð lesa í
Læknablaði GH og æfisögu Ingólfs sjálfs.
Guðmundur hafði tröllatrú á kunnáttu sinni í
smitgát svo og dómgreind sinni og handlagni.
Með velgengninni óx honum kjarkur og þor
og réðist í æ stærri aðgerðir.
Um þessi mál tjáði hann sig af alkunnri
hreinskilni í Læknablaði sínu: »Það lítið jeg
kann í kirurgi hef jeg Iært á þann glæfralega
hátt, að jeg lagði út í að operera allskonar
kimrgiska sjúkdóma í hreinustu forherðingu. I
fyrstu var ég hundheppinn og fólkið fjekk því
fljótt trú á mjer, en sjálfur varð jeg öruggari
en áður í því að halda áfram.