Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Blaðsíða 64

62
barnið nýfætt og fylgist með því fyrstu
vikurnar, hafi augun opin fyrir þeim ein-
kennum, sem bent geta til þess, að
hjartastarfsemi barnsins sé ófullnægj-
andi. Vert er að leggja áherzlu á það, að
mat á hjartastarfsemi ungbarnsins er
ekki háð því, að læknirinn sé sérstak-
lega fær í hjartahlustun, heldur hinu, að
hann geti metið almennt ástand barnsins,
fyrst og fremst litarhátt þess, öndunar-
starfsemi og almennt atferli, og dregið
af því réttar ályktanir.
EINKENNI
Það er einkum þrennt, sem gefur til
kynna að ungbarn hafi meðfæddan hjarta-
galla:
1. Blámi (cyanosis).
2. Einkenni um hjartabilun.
3. Óeðlileg hjartahlustun.
Blámi:
Blámi er alvarlegt einkenni hjá ungbörn-
um og krefst umsvifalausrar athugunar.
Oft getur verið erfitt að meta litarhátt
ungbarna. Ýmsir þættir umhverfisins geta
haf áhrif á þetta mat, t.d. litir og lýsing.
Bezt er að gera sér grein fyrir litarhætti
barnsins í dagsljósi og/eða hvítmáluðu her-
bergi.
Orsakir bláma hjá nýfæddum börnum
geta verið margvíslegar. Blámi getur verið
þáttur eðlilegrar aðlögunar barnsins fyrst
eftir fæðinguna og er þá einkum bundinn
við útlimi. Blámi á vörum, tungu og munn-
slímhúð bendir til skertrar súrefnismett-
unar slagæðablóðs. Algengustu orsakir eru;
sjúkdómar í lungum, hjarta- eða miðtauga-
kerfi. Mikilvægt er að reyna að gera sér
grein fyrir hvað um er að ræða hverju
sinni. Ef barnið hefur lungnasjúkdóm er
öndun gjarnan stynjandi og hröð og út-
öndun lengd. Stafi bláminn af truflun á
starfsemi miðtaugakerfis, liggja gjarnan
fyrir upplýsingar um óregluleg fósturhljóð
eða erfiða fæðingu. Öndun slíkra barna er
oft óregluleg eða periodisk.
Börn með cyanotiska hjartagalla anda
oft eðlilega í fyrstu, en þeim getur versnað
mjög skyndilega með aukinni öndunartíðni
og öndunarörðugleikum. Þegar reynt er að
gera sér grein fyrir orsök bláma hjá ung-
barni getur súrefnisgjöf gefið mikilvægar
upplýsingar. Sú meginregla gildir, að börn
með cyanotiska hjartagalla fá ekki betri
litarhátt við súrefnisgjöf. Hins vegar er
unnt að bæta litarhátt barna með sjúkdóma
í lungum og miðtaugakerfi með súrefnis-
gjöf.
Ástand barna með cyanotiska hjartagalla
getur verið lífshættulegt og tekið snöggum
breytingum til hins verra. Mörgum þessara
barna er unnt að bjarga, ef hjartarannsókn
og viðeigandi aðgerðum er beitt án tafar.
Hjartabilun
Einkenni hjartabilunar hjá ungbörnum
eru á ýmsan hátt frábrugðin því, sem sézt
hjá eldri börnum og fullorðnum. í sjúkra-
sögu kemur gjarnan fram, að barnið þreyt-
ist og mæðist á máltíðum. Það sýgur með
hvíldum og drekkur ekki það magn, sem
hæfilegt má teljast. Það þyngist þar af
leiðandi lítið og þrífst illa. Það svitnar
óeðlilega mikið, bæði í svefni og vöku.
Grátur er oft kraftlítill og barnið óvært.
Oft er saga um langvarandi kvefeinkenni
og hóstakjöltur og hvínandi útöndun. Við
skoðun sézt gjarnan fölgrár húðlitur, húðin
er marmoreruð og útlimirnir kaldir. Önd-
unartíðni er aukin og það sézt nasavængja-
blakt, innöndunarinndrættir og lengd út-
öndun. Ástandið getur þannig líkst mjög
asthma eða bronchiolitis. Hraður hjartslátt-
ur er enn eitt einkenni hjartabilunar.
Hjartastækkun finnst við skoðun og við
hlustun er I. hjartatónn oft veiklaður.
Lifrarstækkun er enn eitt einkenni hjarta-
bilunar. Stundum sézt bjúgur á útlimum
og kringum augu.
Óeðlileg hjartahlustun
Hjartahlustun nýfæddra barna er oft
vandmetin. Á fyrstu klukkustundum æf-
innar getur ductus arteriosus haldist opinn
hjá fullfrískum ungbörnum og gefið sig til
kynna með óhljóði, sem hverfur eftir
nokkrar klst. Ennfremur getur ductusinn
haldist opinn hjá ungbörnum og þá fyrst og
fremst fyrirburum með ýmsa lungnasjúk-
dóma. Ductusinn lokast síðan, þegar
lungnasjúkdómurinn batnar. Hjartahlustun
er að sjálfsögðu stór þáttur í mati okkar á
hjartastarfsemi ungbarnsins. Heyrist
hjartaóhljóð, sem ekki hverfur, ber að líta