Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Blaðsíða 44

42
áfram. Barnið er þá með pes plano valgus
staticus.
Pathologiskt-anatomiskt veldur valgus
stelling hælbeins því að sustentaculum tali
færist medialt-plantart og dregur með sér
ligamentum calcaneo-naviculare, sem veld-
ur medial-plantar subluxation á caput tali.
Það dregur með sér os naviculare sem er
vertex á arcus longitudinalis medialis.
Arcus longitudinalis medialis og lateralis
fletjast út. Þannig brotna báðir langbogar
fótarins niður aftanfrá við rotation calc-
anei. Valgusskekkja hælbeins er þannig
primer og planusskekkja langboga secund-
er í þessari formtruflun. Hælbeinið er sem
sé lykillinn að þessari innbyrðis riðlun
beinabyggingarinnar í fætinum.
Fái þessi fótskekkja að haldast, án að-
gerða, svara bein fótar hinu sjúklega álagi
með umbyggingu og truflun á formi hinna
einstöku beina. Skekkjan hættir þá að vera
statisk og verður fixeruð, permanent. Slík
fixeruð formtruflun fótbeina veldur secun-
der slitgigt snemma á fullorðinsárunum
með vaxandi subjectivum einkennum og
stundum invalidiserandi functio læsa.
Meðferð á pes plano valgus staticus er
nær eingöngu conservativ og er markmið
þeirrar meðferðar að hindra þessa statisku
skekkju og fyrirbyggja secunderar form-
truflanir á beinagrind fótar. Svokölluð
„innlegg“ eru notuð til þess að stýra vexti
fótbeina. Eingöngu er notast við sérsmíðuð
innlegg sem hafa það hlutverk að rétta upp
valgusstöðu hælbeins með því að lyfta und-
ir sustentaculum tali, en það réttir upp
skekkjur hælbeinsins og veldur eðlilegri
stellingu á arcus longitudinalis sem norm-
aliserast enn frekar við stuðning innleggs
undir arcus. Framleista fótar er haldið í
léttri pronation sem plantar flecterar
fremri hluta fyrsta metatarsalbeins og
byggir upp distal hluta arcus longitudinalis
medialis. Megin hlutverk þessarar tegund-
ar innleggja er að rétta valgusstellingu
hælbeins en það er sú primera skekkja,
sem fæðir af sér allar hinar.
Langmestur hluti vaxandi statiskra
plano valgus fóta normaliserast við con-
servativa meðferð. í sumum tilvikum næst
þó ekki árangur þrátt fyrir langvarandi
meðferð. f þeim tilvikum hefur undirritað-
ur síðastliðin 20 ár gert skurðaðgerðir til
þess að normalisera innbyrðis stellingu fót-
beinanna og fyrirbyggja þannig ævilanga
formtruflun fótar með invalidiserandi
arthrosis deformans um miðjan aldur
(mynd 3).
3. Pes antice supinatus (mynd 4)
Hér er um að ræða eingraða primera
contracturu í talonaviculare lið fótar. Þetta
veldur því að framleisturinn er festur í
supinatio og til þess að geta stigið á
mediala hluta framleistans, verður sjúk-
lingur því að valgisera hælbeinið. Þetta
veldur plano valgus skekkju. Við þessa fót-
skekkju eru notuð svokölluð derotations-
innlegg.
4. Pes plano valgus paralyticus
Hér er orsök skekkjunnar lömun, slöpp
eða spastisk. Algengust tegund þessa plano
valgus fótar kemur fram hjá börnum með
paresis cerebralis. Oftast er meðferð hér
conservativ með corrigerandi umbúðum.
Oft þarf að grípa til stabliserandi aðgerða
á beinagrind og í einstaka tilfellum til sina-
flutnihgs.
5. Pes plano valgus traumaticus
Þessi tiltölulega algenga skekkja orsak-
ast af ýmsum tegundum traumata og má
þar fyrst til telja hælbeinsbrot. Meðferðin
er conservativ með innleggjum eða ortho-
pediskum skóm. Oft þarf þó að gera corri-
gerandi og stabiliserandi skurðaðgerðir á
fætinum.
6. Pes plano valgus infectiosus
Þessi plano valgus skekkja er secunder
A B
Mynd 4. — Pes antice supinatus. Óbrotin
lína: táberg. Brotin lína: hæll. A) Supina-
tio á tábergi. Hæll í lóðlínu. B) Álag á tá-
berg gefur valgus á hælbein,