Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Blaðsíða 60

58
með alvarlega hálsbólgu skv. áðurnefndri
lýsingu hafi streptokokka sýkingu. Ef háls-
bólgan er í meðallagi svæsin, er eins og
áður sagði 50% líkur á að barnið hafi
streptokokka sýkingu og 50% líkur á veiru-
sýkingu. Því verður að telja rétt að með-
höndla einnig þessi börn eins og þau öll
hafi streptokokkasýkingu. Börn með ein-
kenni um væga hálsbólgu ætti að fara með
eins og um veirusýkingu væri að ræða og
gefa ekki sýklalyf. Val á sýklalyfi til með-
ferðar á streptokokka hálsbólgu er mjög
auðvelt. Bezta og jafnframt ódýrasta lyfið
er penicillin. Þetta er eina lyfið sem nota á
til að meðhöndla börn með hálsbólgu nema
þau sem hafa ofnæmi gegn penicillini. í
þeim tilfellum er rétt að nota t.d. erythro-
mycin, sem verkar vel á hemolytiska
streptokokka. Það er algjör óþarfi og gæti
verið skaðlegt fyrir sjúklinginn að með-
höndla streptokokka hálsbólgu með lyf jum
með breiðari verkun, eins og t.d. ampicill-
ini, tetracyclini eða trimetoprim sulfa-
metoxazol lyfi. Hér á landi eru á lyfja-
markaði ýmis fenoxymethyl penicillin,
bæði í föstu og fljótandi formi sem nota
má. Skammturinn er 165 mg = 250 þús.
ein. x 3 daglega í 10 daga fyrir börn undir
skólaaldri og helmingi stærri skammtur
fyrir börn á skólaaldri. Það er rétt að
leggja áherslu á, að nauðsynlegt er að gefa
10 daga penicillin meðferð til þess að vera
viss um að útrýma streptokokkum úr hálsi
sjúklingsins og koma þar með í veg fyrir
endursýkingu. Þar sem barninu batnar
sjúkdómurinn á nokkrum dögum, eins o.g
áður er lýst, er tilhneiging hjá aðstandend-
um að rjúfa lyfjakúrinn. Því er nauðsyn-
legt að brýna fyrir þeim mikilvægi þess að
ljúka lyfjaskammtinum og útskýra fyrir
þeim hvers vegna svo er.
HÁLS- OG NEFKIRTLATAKA
Það er fátt innan barnalæknisfræðinnar,
sem valdið hefur jafnhörðum deilum og
vakið jafnmikla úlfúð og spuringin um það
hvort og hvenær fjarlægja eigi háls- eða
nefkirtla úr börnum. Barnalæknar eru
gjarnan á öndverðum meiði við háls-, nef-
og eyrnalækna, en innan beggja hópanna
eru viðhorfin mjög margbreytileg. Þeir,
sem umfram allt vilja halda hlífiskildi yfir
kirtlunum tala um kirtlatöku sem ágætt
próf upp á blæðinga- og storkugalla hjá
barninu og einn húmoristinn stakk upp á
því, að allar fóstureyðingar skyldu gerðar
frjálsar, en hálskirtlataka því aðeins leyfð,
að líf móðurinnar væri í hættu. Á hinum
vængnum eru svo róttækir aðgerðarmenn
sem ekki mega sjá háls- og nefkirtla án
þess að nema þá brott, og allir hafa heyrt
sögurnar um systkinahópana, sem reknir
eru í kaupstaðinn á haustin til kirtlatöku.
Menn hafa lengi velt því fyrir sér hvort
háls- og nefkirtlar séu einungis til bölvun-
ar eða hvort þeir þjóni einhverju gagnlegu
hlutverki. Á siðustu árum hefur ýmislegt
komið í ljós sem bendir sterklega til þess,
að hið síðarnefnda sé rétt.
Þessi umdeildu líffæri háls- og nefkirtl-
arnir eru hluti af hring sem myndaður er
úr lymphoidvef og umlykur nef- og munn-
kokið og kenndur hefur verið við Waldeyer
og nefndur Waldeyerhringur. Ef sýkingar
ná sér niðri á þessu svæði, verður hyper-
plasia og hypertrophia á þessum lymphoid-
vef. Þetta er eðlilegt fvsiologiskt fyrirbæri
og á sér einkum stað á þeim aldri þegar
sýkingar eru algengastar, þ.e. á aldrinum
2—5 ára. Lymphoidvefurinn í Waldever-
hringnum er byggður upp af T- og B-
lymphocytum, sem hafa fullkomna ónæm-
ismyndandi hæfileika. Lymphoidvefurinn
er þannig staðsettur, að hann kemst í nána
snertingu við framandi efni, sem berast
inn í líkamann með öndun eða um munn-
inn. Það bendir margt til þess, að B-lym-
phocytarnir í lymphoidvefnum, sem örv-
ast við snertingu við hin framandi efni,
leiti út í nálæga slímhúð og breytist þar
í mótefnamyndandi plasmafrumur. Það er
ljóst að háls- og nefkirtlar eru greinilega
uppbyggðir af immunocompetent frumum.
Ýmislegt er þó enn á huldu um hlutverk
þessara kirtla á sviði ónæmismyndunar og
hugsanlegt að þeir gegni öðrum hlutverk-
um. Þetta er að mínu áliti mikilvægt að
hafa í huga, þegar verið er að meta, hvort
fjariægja eigi þessa kirtla eður ei.
Háls- og nefkirtlataka er alsenffasta
skurðaðíerðin sem framkvæmd er á börn-
um. Talið er að ein milión slíkra aðCTerða sé
gerð árlega í Bandaríkiunum. Tíðni þess-
ara aðgerða hefur verið könnuð víða um
lönd. Komið hefur í ljós, að tíðnin er mjög